Tranh chấp Biển Đông tạo ra một cuộc chiến tranh lạnh mới?


KB Teo

Những bất đồng về thương mại và đặc biệt là cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Biển Đông có nguy cơ tạo ra một cuộc chiến tranh lạnh mới.

Bất chấp việc Trung Quốc phản đối phán quyết của Tòa trọng tài ở La Haye (Hà Lan) năm 2016 đối với yêu cầu lãnh hải của mình, căng thẳng tại Biển Đông đã phần nào giảm bớt. Tuy vậy, Biển Đông vẫn là nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ bất ổn. Giữa tháng 10/2018, một vụ va chạm suýt xảy ra giữa khu trục hạm Decatur của Mỹ và tàu chiến Lữ Dương của Trung Quốc. Theo đó, khu trục hạm Decatur của Mỹ đang trên đường thực hiện chiến dịch tự do hàng hải (FONOP) tại Biển Đông nhằm khẳng định quyền tự do đi qua các vùng biển quốc tế đã bị tàu chiến Lữ Dương của Trung Quốc tiếp cận, ngăn chặn. Trước đó, hôm 4/10, Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence đã có một bài phát biểu công kích chính sách đối ngoại bành trướng của Trung Quốc.

Ảnh hưởng lớn nhất và bao trùm đối với hòa bình hay căng thẳng tại Biển Đông chính là Trung Quốc và Mỹ. Thêm vào đó, Nhật Bản, một cường quốc khu vực, hiện đang nổi lên là một nhân tố có thể tác động tới tình hình Biển Đông bởi mối lo ngại của nước này về kinh tế bị ảnh hưởng do những căng thẳng tại khu vực Biển Đông gây ra.

Vậy mục tiêu của 3 cường quốc này tại Biển Đông là gì?

Mục tiêu của Trung Quốc là giành quyền thống trị Biển Đông. Điều này giúp Trung Quốc đạt được 2 lợi thế:

Thứ nhất, là kiểm soát toàn bộ các nguồn tài nguyên dầu, khí và thủy sản rộng lớn tại đây nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hàng năm của nước này, vốn đã giảm từ 10% (sau chính sách mở cửa của Đặng Tiểu Bình từ 40 năm trước) xuống chỉ còn 6,5%. Theo ước tính, 1/3 hoạt động vận chuyển toàn cầu đi qua khu vực Biển Đông.

Thứ hai, kiểm soát Biển Đông sẽ giúp Trung Quốc ngăn chặn các đối thủ tiếp cận khu vực này. Kể từ năm 2005, Bắc Kinh đơn phương tiến hành các hoạt động quân sự hóa tại đây với việc triển khai máy bay chiến đấu và tên lửa tầm xa trên các thực thể tại Biển Đông. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dường như xem Biển Đông là lợii ích cốt lõi của Trung Quốc, ngang bằng với các khu vực khác như Đài Loan, Tân Cương hay Tây Tạng. Tháng 6/2018, trong chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis, Tập Cận Bình đã tuyên bố Trung Quốc sẽ “không nhượng bộ dù chỉ là một tấc đất”. Trên thực tế, Bắc Kinh đã xây dựng một học thuyết nhằm thống trị châu Á. Đây là một phần trong tham vọng thực hiện “Giấc mộng Trung Hoa” được Tập Cận Bình đưa ra năm 2013.

Chiến lược răn đe của Tập Cận Bình?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng nhiều lần hô hào quân đội nước này sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng trong điều kiện hiện nay. Đây là một tham chiếu đến những ký ức của Bắc Kinh về “một thế kỷ sỉ nhục” của nước này trong giai đoạn 1839 – 1849.

Ông Tập cũng nhìn thấy việc Mỹ đang tìm cách kiềm chế sự trỗi dậy của nước này với việc Mỹ sử dụng liên minh Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines để kiềm tỏa Trung Quốc. Do vậy, nước này mong muốn có quan hệ tốt với Mỹ. Phát biểu tại một hội chợ được tổ chức trong tháng 11/2018, Chủ tịch Tập Cận Bình đã phát biểu rằng Trung Quốc sẽ mở cửa hơn nữa cho việc nhập khẩu hàng hóa. Một tuyên bố tương tự cũng được Phó Chủ tịch Trung Quốc Vương Kỳ Sơn đưa ra trong chuyến thăm Singapore hồi đầu tháng 11/2018.

Cũng trong tháng 11/2018, Trung Quốc và Mỹ đã nối lại các cuộc đàm phán cấp cao, ngay trước thềm diễn ra hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS) tại Singapore. Tiếp đó, Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp nhau bên lề hội nghị G20 tại Argentina. Trong khi các vấn đề tranh chấp thương mại giữa hai bên là chủ đề chính của cuộc họp thì không có bất cứ một đề cập nào về vấn đề Biển Đông được đưa ra.

Nhật Bản ngày càng quan tâm vấn đề Biển Đông?

Nhật Bản không có tuyên bố chủ quyền tại Biển Đông, nhưng nước này quan ngại sâu sắc trước những hoạt động của Trung Quốc tại đây.

Theo thống kê, tất cả lượng dầu và khí đốt Nhật Bản nhập khẩu đều vận chuyển qua khu vực Biển Đông và eo biển Malacca. Do vậy, Trung Quốc kiểm soát Biển Đông sẽ đe dọa trực tiếp đến huyết mạch kinh tế của Nhật Bản. Điều này rõ ràng là không thể chấp nhận được đối với Tokyo. Hai nước có sự cạnh tranh chiến lược ngày càng tăng tại khu vực. Bên cạnh đó, Nhật Bản và Trung Quốc cũng có tranh chấp tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư tại khu vực Biển Hoa Đông. Chính vì vậy, thời gian qua, Nhật Bản đã bán tàu tuần tra bờ biển cho Việt Nam và Philippines. Tháng 10/2018, Nhật Bản đã cử tàu khu trục và tiến hành diễn tập tầu ngầm lần đầu tiên tại khu vực Biển Đông, đưa ra thông điệp đối với Bắc Kinh về quyền tự do đi lại tại vùng biển quốc tế. Điều này giống với thông điệp mà Mỹ đưa ra khi tiến hành các chiến dịch FONOP.

Nhưng giữa sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế, cả Nhật Bản và Trung Quốc đều cố gắng hạn chế sự cạnh tranh giữa hai bên. Điều này lý giải vì sao thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã tiến hành chuyến thăm Trung Quốc vào tháng 10/2018 nhằm thúc đẩy mối quan hệ song phương. Đây là chuyến thăm cấp cao đầu tiên được tiến hành trong 7 năm qua.

Mỹ sẽ cứng rắn hơn?

Về phần mình, Washington cực lực phản đối các yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông. Năm 2017, Tổng thống Trump đã gọi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh xứng tầm và Mỹ sẽ không chấp nhận việc Bắc Kinh tìm kiếm sự bá quyền. Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La tổ chức tại Singapore hồi tháng 6/2018, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis đã công khai yêu cầu Trung Quốc chấm dứt việc quân sự hóa Biển Đông. Ông cảnh báo Bắc Kinh sẽ phải gánh chịu những hậu quả khôn lường. Đô đốc Philip S. Davidson, Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ trong phiên điều trần trước Quốc hội Mỹ hồi tháng 10/2018 đã cho rằng Mỹ đã mất quyền kiểm soát Biển Đông bởi nước này “thiếu chiến tranh với Trung Quốc”.

Liệu có hình thành một cuộc chiến tranh lạnh mới?

Trung Quốc đã có một cách tiếp cận cứng rắn nhưng thực dụng đối với các tranh chấp tại Biển Đông. Và không có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh sẽ từ bỏ các yêu sách của mình tại Biển Đông. Kết quả là một cuộc Chiến tranh Lạnh mới giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang hình thành.

Tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 33 vừa kết thúc tại Singapore, tranh chấp Biển Đông đã được thảo luận. Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long hy vọng mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc được duy trì ổn định bởi ASEAN không muốn phải lựa chọn giữa một trong hai cường quốc thế giới.

Trung Quốc và Mỹ hiện là hai đối tác thương mại lớn nhất của các nước ASEAN. Nếu Bắc Kinh và Washington leo thang xung đột, ASEAN sẽ không tránh khỏi bị ảnh hưởng tiêu cực.

Tại Hội nghị thượng đỉnh APEC vừa kết thúc tại Papua New Guinea, thế giới lại chứng kiến sự khác biệt lớn về thương mại và an ninh giữa Mỹ và Trung Quốc. Theo đó, lần đầu tiên trong lịch sử, APEC kết thúc mà không ra được tuyên bố chung bởi chia rẽ về thương mại giữa hai cường quốc, nhưng dường như đó không phải chỉ đơn thuần là bất đồng về thương mại giữa hai nước. Mỹ nhận thấy Bắc Kinh đang cố gắng thiết lập một trật tự thế giới theo kiểu Trung Quốc để thay thế cho trật tự thế giới kiểu Mỹ. Kết quả dẫn tới dường như sẽ là một cuộc chiến tranh lạnh mới.

Nguồn: Trường Nghiên cứu quốc tế RSIS – Đại học công nghệ Nam Dương (Singapore)

TKNB – 11/12/2018

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s