Đánh giá của Trung Quốc về quan hệ Trung – Mỹ trong năm 2018 – Phần I


Các hành động khiêu khích ở cả hai bên đã dẫn đến căng thẳng gia tăng và sự suy giảm niềm tin giữa Trung Quốc và Mỹ trong năm 2018. Các nguồn có thẩm quyền và không có thẩm quyền của Trung Quốc nhất quán trọng việc đẩy lùi những gì chính xác được coi là một sự thay đổi cơ bản của Mỹ hướng tới thù địch và nghi ngờ lớn hơn, mặc dù các nguồn không có thẩm quyền sử dụng nhiều từ ngữ gay gắt hơn. Đồng thời, cả hai kiểu nguồn đều kêu gọi kiềm chế, đối thoại và hợp tác trong việc xử lý quan hệ Mỹ – Trung, và chỉ ra sự sai lệch rõ ràng trong thái độ chống Trung Quốc của Chính quyền Trump so với công chúng Mỹ và phần còn lại của thế giới. Việc Trung Quốc có thể có quan điểm ôn hòa đối với sự xấu đi trong quan hệ Trung – Mỹ cho thấy Chính quyền Trump cần phải thay thế cách tiếp cận đối đầu đối với Trung Quốc hiện tại bằng một cách tiếp cận tinh vi, cân bằng hơn mà thừa nhận sự cần thiết phải tiếp tục hợp tác với Bắc Kinh.

Giới thiệu

Bài viết này xem xét quan điểm của Trung Quốc về quan hệ Trung – Mỹ kể từ báo cáo số 56 của trang China Leadership Monitor (CLM 56) hồi tháng 5/2018, mô tả quan điểm của Trung Quốc về mối quan hệ này sau khi Mỹ ban hành một số tài liệu chiến lược chính (Chiến lược an ninh quốc gia năm 2017 và Chiến lược quốc phòng 2018), và cái gọi là chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và cởi mở. Thật không may, những tiến triển gần đây trong quan hệ Trung – Mỹ đã không xác nhận sự lạn quan hạn chế của nhiều nhà quan sát Trung Quốc, như được mô tả trong CLM 56. Kể từ tháng 5, những căng thẳng giữa hai bên đã tăng lên đáng kể trên nhiều mặt trận do kết quả của những hành động của cả hai bên, nhưng đặc biệt là của Mỹ.

Những tiến triển này trong vài tháng qua đã làm cho mối quan hệ Trung – Mỹ xấu đi đáng kể, đưa nó đến bên bờ vực của cái mà một số nhà quan sát phương Tây cho là một cuộc chiến tranh lạnh mới. Thật vậy, nhiều nhà quan sát của Mỹ hiện nay dường như tin rằng bất cứ thứ gì tương tự như sự can dự có tính xây dựng trong quá khứ đã được thay thế bằng lập trường về cơ bản là sự thù địch ở cả hai bên. Điều này đặt ra câu hỏi liệu quan điểm của Trung Quốc về mối quan hệ song phương thực tế đã trở nên bi quan tương tự kể từ tháng 5 hay vẫn duy trì một mức độ tích cực chống lại việc đưa ra một đánh giá tồi tệ như vậy.

Việc mối quan hệ Trung – Mỹ thay đổi thành một mối quan hệ dựa trên sự thù địch và nghi ngờ sâu sắc có thể khiến Bắc Kinh kết luận rằng đặc điểm lâu đời của môi trường nước lớn troong thời đại cải cách là “hòa bình và phát triển” không còn phù hợp nữa. Thay vào đó, lãnh đạo Trung Quốc có thể chuyển sang xác định rõ ràng rằng sẽ xuất hiện một thời đại mới của cuộc đối đầu nước lớn có khả năng gây bất ổn hay thậm chí là một cuộc xung đột. Do Bắc Kinh đặc biệt coi trọng những xác định chính thức như vậy về các mối quan hệ nước lớn, sự thay đổi này có thể dẫn đến một sự chuyển đổi dài hạn hoàn toàn tiêu cực trong các chính sách tương lai của Trung Quốc đối với Mỹ và toàn bộ mối quan hệ song phương ngày càng xấu đi cũng như những thay đổi bất lợi trong môi trường kinh tế và an ninh khu vực và toàn cầu.

Bài viết này xem xét kỹ lưỡng quan điểm của Trung Quốc về mối quan hệ Trung – Mỹ kể từ tháng 5 để xác định liệu có những dấu hiệu cho thấy một sự thay đổi như vậy có thực sự xảy ra hay không, và nếu không thì có thể dẫn đến các kiểu tranh luận nào của Trung Quốc về tình trạng các mối quan hệ hiện tại và trong tương lai. Như trước đây, bài viết này sử dụng các nguồn mở để đánh giá quan điểm của Trung Quốc, được chia thành các loại có thẩm quyền và không có thẩm quyền để phân biệt giữa các quan điểm chính thức và không chính thức và để xác định những bất đồng có thể có trong ban lãnh đạo và giới tinh hoa. Bài viết kết thúc bằng một bản tóm tắt và đánh giá về quan điểm của Trung Quốc và tác động của nó đối với quan hệ Mỹ – Trung trong tương lai.

Các nguồn có thẩm quyền

Bất chấp những căng thẳng và thù địch đang gia tăng trong mối quan hệ này, từ tháng 5/2018, các nguồn có thẩm quyền của Trung Quốc nhìn chung bày tỏ quan điểm lạc quan, tích cực kkhi mô tả tình hình giữa Bắc Kinh và Washington, mặc dù có một sự dè dặt đáng chú ý. Nhìn chung, các nhà lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc, như Chủ tịch Tập Cận Bình và Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị, đã nhắc lại mong muốn của cả hai bên “thực hiện nghiêm túc” “sự đồng thuận” tích cực đạt được trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào tháng 11/2017.

Mong muốn này thường đi cùng với hy vọng lạc quan về một sự tăng cường hợp tác song phương thông qua đối thoại và một thái độ “tôn trọng lẫn nhau”, trong khi giải quyết những bất đồng thông qua “sự tin tưởng lẫn nhau”. Như Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói trong một cuộc điện thoại gần đây với Tổng thống Donald Trump: “Cả hai bên nên tôn trọng lẫn nhau, theo đuổi lợi ích đôi bên cùng có lợi và có đi có lại, tập trung vào hợp tác, cũng như xử lý và kiểm soát những bất đồng, để thúc đẩy quan hệ song phương phát triển lành mạnh, ổn định và hướng tới tương lai.

Trong một cuộc gặp gần đây với cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger ở Bắc Kinh, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nhắc lại: “Trung Quốc kiên trì con đương phát triển hòa bình, và vẫn cam kết xây dựng một mối quan hệ với Mỹ không xung đột, không đối đầu, tôn trọng lẫn nhau và hợp tác cùng thắng… Trung Quốc sẵn sàng giải quyết một cách đúng đắn các vấn đề đang nổi lên trong các mối quan hệ song phương thông qua các cuộc tham vấn thân thiện với Mỹ”.

Có lẽ đánh giá lạc quan, cân bằng và thực dụng nhất về quan hệ Mỹ – Trung bởi một nguồn có thẩm quyền cấp cao được truyền tải trong các bình luận của Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ, Thôi Thiên Khải, hồi tháng 8: “Nhìn vào tương lai, Trung Quốc và Mỹ có các triển vọng hợp tác lớn, vì lợi ích chung của chúng ta vượt xa những bất đồng của chúngta. Chúng tôi tin rằng sự cạnh tranh của chúng ta phải lành mạnh và tích cực, nhằm cải thiện bản thân, chứ không phải để thay thế phía bên kia. Hai bên chúng ta cần thúc đẩy hợp tác thông qua cạnh tranh và đạt được kết quả cùng thắng lợi từ sự hợp tác… Về phía Trung Quốc, chúng tôi luôn luôn sẵn sàng hợp tác với Mỹ ngay cả khi chúng ta có những bất đồng và có thể đúng là vì chúng ta có những bất đồng thì sự cần thiết phải hợp tác thậm chí còn lớn hơn… Đó không phải là một trò chơi được mất ngang nhau”.

Bên cạnh những đánh giá phần lớn là tích cực này và những hy vọng về mối quan hệ Trung – Mỹ, cả các quan chức cấp cao và cấp thấp hơn của Trung Quốc đã bày tỏ nhiều quan ngại khác nhau, và một số chỉ trích nổi bật, đối với các hành động ngày càng tiêu cực của Mỹ đối với Trung Quốc. Chẳng hạn liên quan đến việc Mỹ mô tả Trung Quốc là đang theo đuổi bá quyền chủ toàn cầu và tìm cách lật đổ trật tự toàn cầu hiện tại, Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị đã tuyên bố: “Tôi muốn nói với các bạn rất rõ ràng rằng đây là một đánh giá sai lầm chiến lược nghiêm trọng. Đó là một dự đoán sai lầm mà sẽ cực kỳ bất lợi cho lợi ích của Mỹ và tương lai của Mỹ… Tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ trở thành Mỹ, và Trung Quốc sẽ không thách thức Mỹ… chúng ta phải tuân thủ và duy trì trật tự hiện tại. Trung Quốc không thể và sẽ không bắt đầu một trật tự mới”.

Trong các trường hợp khác, những phản ứng có thẩm quyền của Trung Quốc đối với các hành động và báo cáo thường xuyên của Mỹ về Trung Quốc là mang tính chỉ trích nhưng phù hợp với các tuyên bố trước đó. Chẳng hạn, phản ứng của Bắc Kinh đối với việc Mỹ gần đây đã bán vũ khí cho Đài Loan nhìn chung giống với giọng điệu điển hình của nước này trong quá khứ.

Phản ứng lại việc Chính quyền Trump bán vũ khí trị giá 330 triệu USD cho Đài Loan vào tháng 9/2018, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc đã tuyên bố: “Chúng tôi đã nhấn mạnh sự phản đối mạnh mẽ đối với việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan… Các hành động của Mỹ đã vi phạm nguyên tắc “Một Trung Quốc” và 3 thông cáo chung giữa Trung Quốc và Mỹ. Đó là sự can thiệp vào các vấn đề nội bộ của Trung Quốc. Nó làm xói mòn chủ quyền và lợi ích an ninh của Trung Quốc và gây tổn hại nghiêm trọng cho quan hệ quân sự Trung – Mỹ và các mối quan hệ song phương cũng như hòa bình và an ninh ở hai bờ eo biển Đài Loan”.

(còn tiếp) 

Nguồn: Viện Carnegie Endowment – 26/11/2018

TLTKĐB – 14/12/2018

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s