Vị trí và vai trò của công tác thông tin tư liệu trong hệ thống đổi mới tri thức – Phần đầu


Sun Yueqin

Tóm tắt nội dung

Bàn về vai trò trợ giúp và bảo đảm thông tin của công tác thông tin tư liệu trong hệ thống đổi mới tri thức, cho rằng phân tích nghiên cứu thông tin khoa học kỹ thuật trong công tác thông tin tư liệu là một bộ phận của đổi mới tri thức, công tác tư vấn thông tin là khâu quan trọng để thúc đẩy phổ biến và di chuyển tri thức, công tác thông tin tư liệu tồn tại trong các mặt sản xuất, phổ biến và di chuyển tri thức, gắn bó chặt chẽ với đổi mới tri thức.

Từ khóa: Công tác thông tin tư liệu, hệ thống đổi mới tri thức

Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ mà kinh tế tri thức chiếm địa vị chủ đạo. Trước sự xuất hiện của kinh tế tri thức, Trung Quốc đang đối diện với cơ may và thách đố. Thời đại đòi hỏi nắm bắt cơ may, ra sức phát triển nền kinh tế lấy tri thức và thông tin làm cơ sở, thực hiện sự phát triển hài hòa của công cuộc công nghiệp hóa và tri thức hóa của kinh tế Trung Quốc.

Đồng chí Giang Trạch Dân chỉ ra rằng “một dân tộc không có năng lực đổi mới khó có chỗ đứng trong các dân tộc tiên tiến trên thế giới”. Bởi vậy, cần xây dựng hệ thống đổi mới quốc gia. Hệ thống đổi mới quốc gia là hòn đá tảng để nền kinh tế quốc dân Trung Quốc có thể phát triển bền vững. Năng lực đổi mới của quốc gia có liên quan tới tiền đồ và vận mệnh của dân tộc Trung Hoa. Nâng cao năng lực đổi mới của đất nước, đẩy mạnh hơn nữa việc sản xuất, phổ biến và ứng dụng tri thức khoa học kỹ thuật là mục tiêu của hệ thống đổi mới quốc gia.

Trong hệ thống đổi mới quốc gia, hệ thống nghiên cứu khoa học đóng vai trò then chốt trong việc sản xuất, phổ biến và ứng dụng tri thức. Hệ thống đổi mới quốc gia chia ra thành hệ thống đổi mới tri thức, hệ thống đổi mới kỹ thuật, hệ thống truyền bá tri thức và hệ thống ứng dụng tri thức. Trong đó hệ thống đổi mới tri thức là hệ thống mạng do các cơ cấu và tổ chức liên quan đến sản xuất, phổ biến và di chuyển tri thức hợp thành. Đổi mới tri thức là quá trình thông qua nghiên cứu khoa học để đạt được tri thức mới về khoa học cơ bản và khoa học kỹ thuật.”Hạt nhân của hệ thống đổi mới tri thức là các cơ quan nghiên cứu khoa học quốc gia (bao gồm cơ quan nghiên cứu khoa học quốc gia và các trường đại học kiểu nghiên cứu khoa học giảng dạy)”. Cơ quan nghiên cứu khoa học cũng là bộ phận hợp thành quan trọng của hệ thống đổi mới kỹ thuật và hệ thống truyền bá tri thức, đồng thời nó cũng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống ứng dụng tri thức. Do vậy, hệ thống nghiên cứu khoa học là bộ phận cấu thành hạt nhân của hệ thống đổi mới quốc gia.

Công tác thông tin tư liệu, kể từ ngày nó ra đời, đã gắn bó mật thiết với việc loài người tìm kiếm tri thức, sản xuất tri thức. Hiện nay, nó càng trở thành hệ thống trợ giúp không thể thiếu đối với hoạt động nghiên cứu khoa học của con người, phát huy vai trò quan trọng trong hệ thống đổi mới tri thức.

1/ Công tác thông tin tư liệu là hệ thống trợ giúp nghiên cứu khoa học

Công tác thông tin tư liệu thông qua việc tiến hành thu thập, chế biến, chỉnh lý các loại tư liệu nhằm làm cho dòng tin không có trật tự trở thành thông tin tư liệu có trật tự, thuận tiện cho việc sử dụng. Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, công tác thông tin tư liệu hiện nay đã có những biến đổi rất lớn về chiều sâu, chiều rộng của nội dung phục vụ, phương thức phục vụ, phương tiện phục vụ…

Về chiều sâu phục vụ, trên cơ sở các công tác tra tìm, cho mượn đọc tư liệu, ngành thông tin tư liệu tăng cường việc khai thác và sử dụng tư liệu cấp 2, triển khai rộng rãi công tác phân tích nghiên cứu thông tin tư liệu và công tác tư vấn thông tin, cung cấp cho người dùng dịch vụ thông tin ở cấp độ sâu, đồng thời cũng đặt cơ sở cho cơ quan thông tin tư liệu tiếp quỹ đạo với kinh tế thị trường.

Về chiều rộng phục vụ, tuy sự phát triển của khoa học kỹ thuật làm cho lượng sản xuất văn bản khoa học ngày càng tăng lên, làm cho ngành thông tin tư liệu gặp mâu thuẫn giữa mở rộng lượng thu thập lưu trữ và sự thiếu hụt kinh phí, nhưng hệ thống chia sẻ nguồn tư liệu trên phạm vi rộng sẽ trở thành hiện thực cùng với sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật máy tính và thông tin. Ngành thông tin tư liệu trong thời đại thông tin sẽ lại trở thành trung tâm thông tin mà người dùng lựa chọn trước tiên.

Về phương tiện phục vụ, việc áp dụng công nghệ thông tin làm cho ngành thông tin tư liệu có thể vượt qua không gian và thời gian để phục vụ người dùng. Người dùng có thể sử dụng máy tính, thông qua mạng để trực tiếp tra tìm thông tin tư liệu mà mình cần, tiết kiệm nhiều thời gian và công sức cho người dùng. Chẳng hạn Trung tâm Thông tin Tư liệu Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và các trung tâm thông tin tư liệu khu vực khác đã thiết lập hệ thống quản lý tự động hóa đối với thư viện, làm cho việc quản lý thông tin tư liệu từng bước được máy tính hóa. Tăng cường khai thác sâu nguồn tư liệu, xây dựng các kho dữ liệu có tính thực dụng mạnh cũng trở thành bộ phận hợp thành quan trọng của công tác thông tin tư liệu. Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã xây dựng 67 kho dữ liệu số trị và loại thực tế chuyên ngành khoa học với lượng dữ liệu 8 tỷ ký tự, kho dữ liệu kiểu trích lục và kiểu thư mục với lượng tư liệu gần 1 triệu biểu ghi và một loạt kho dữ liệu khoa học kỹ thuật đa phương tiện truyền dẫn và kho dữ liệu toàn văn. Tương đối có ảnh hưởng và đã hình thành quy mô nhất định là kho dữ liệu tích dẫn Trung Quốc và kho dữ liệu mục lục liên hợp các tạp chí Trung văn, Tây văn, Nhật văn, Nga văn do Trung tâm Thông tin Tư liệu Viện Hàn lâm Trung Quốc xây dựng.

Về phương thức phục vụ, công tác thông tin tư liệu đang chuyển từ kiểu “tư liệu là trung tâm”, “cán bộ thư viện là trung tâm” dưới thể chế kế hoạch trước đây sang kiểu “độc giả làm trung tâm. Ngoài việc tiến hành nghiên cứu sâu về thông tin tư liệu, còn tiến hành điều tra nghiên cứu về các mặt hành vi sử dụng thông tin tư liệu, tâm lý và nhu cầu thông tin của độc giả và căn cứ vào cách nêu nhu cầu của độc giả để cung cấp dịch vụ có mục đích, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin tư liệu, tăng cường năng lực và sức cạnh tranh trong việc cung cấp thông tin.

Một loạt những bước phát triển và chuyển biến này là phản ứng tích cực của ngành thông tin tư liệu trước thời đại kinh tế tri thức. Tính thích ứng và năng lực phản ứng này của ngành thông tin tư liệu làm cho nó có thể đóng vai trò là hệ thống trợ giúp thông tin tư liệu trong hệ thống đổi mới tri thức, cung cấp bảo đảm về thông tin tư liệu cho việc thực hiện thuận lợi công trình đổi mới tri thức.

(còn tiếp) 

Nguồn: TN 99 – 120

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s