Trình chiếu – Phần III


Việc đọc dần mang đậm tính xã hội. Với các màn hình, chúng ta không chỉ có thể chia sẻ nhan đề cuốn sách mà còn chia sẻ cả các ghi chú và bình luận khi đọc sách. Ngày nay, chúng ta có thể tô đậm một đoạn văn, nhưng đến ngày mai, chúng ta còn có thể liên kết một đoạn văn. Chúng ta sẽ có thể liên kết một đoạn văn trong cuốn sách đang đọc với một đoạn văn có nội dung trái ngược trong một cuốn sách khác đã đọc để so sánh, cũng như liên kết một từ trong đoạn với từ điển, một cảnh được mô tả trong sách với một cảnh được diễn xuất trong phim. (Và tất cả những thủ thuật này đều đòi hỏi những công cụ tìm kiếm đoạn văn tương đương). Chúng ta có thể đăng ký để được đọc các ghi chú của người mà mình quan tâm, ngưỡng mộ, từ đó ta không chỉ xem được danh sách đọc của họ mà còn cả những ghi chú, đánh dấu, câu hỏi và cảm nghĩ.

Trên thực tế, những đường liên kết dày đặc trên các cuốn sách sẽ khiến mỗi cuốn sách là một mạng lưới. Trước kia, người ta từng nhận định rằng sách trong tương lai vẫn sẽ là những vật thể độc lập nằm im lìm trên giá sách trong các thư viện công. Ở đó, gần như các cuốn sách không được liên kết với những cuốn sách bên cạnh. Khi tác giả viết xong một cuốn sách, đó là một tác phẩm hoàn thành và bất di bất dịch. Sự chuyển động của nó chỉ xảy đến khi một độc giả đọc sách và làm nó sống động bằng trí tưởng tượng. Trước đây, người ta từng cho rằng lợi thế lớn nhất của thư viện điện tử là tính di động, bởi nó giống như một bản dịch tiện lợi từ chữ trên giấy thành các bit trên màn hình để người đọc có thể đọc từ các màn hình. Nhưng cuộc cách mạng về sách điện tử còn mở ra một thư viện toàn cầu, nơi không có quyển sách nào độc lập mà chúng đều được kết nối.

Khi đọc những cuốn sách này, bạn sẽ có cảm giác như mình đang ở Wikipedia, một cuốn sách lớn và là một bách khoa thư duy nhất. Phần lớn trong 34 triệu trang của Wikipedia là những từ ngữ màu xanh chen chúc vì được dẫn link để liên kết đến nội dung liên quan trong bách khoa thư. Mạng lưới các mối quan hệ chằng chịt này chính là những gì làm nên động lực tồn tại và phát triển của Wikipedia và web Wikipedia là cuốn sách được liên kết đầu tiên. Theo thời gian, mỗi trang Wikipedia sẽ bão hòa với các đường link màu xanh khi mọi câu trên trang đều được tham chiếu chéo. Kết quả là, một trí tuệ tập thể của thư viện siêu kết nối cho phép chúng ta thấy được những thứ mình không thể biết khi chỉ có một cuốn sách đơn lẻ.

Giấc mơ về một thư viện toàn cầu không phải là điều gì mới mẻ: đó chính là giấc mơ gom được mọi kiến thức từ quá khứ đến hiện tại vào một chỗ. Tất cả sách vở, tài liệu, các công trình mang tính khái niệm ở mọi ngôn ngữ đều được kết nối. Đây là một kỳ vọng quen thuộc của loài người, vì khoảng năm 300 TCN thư viện Alexandria đã được xây dựng để lưu giữ những cuộn giấy ghi lại mọi kiến thức thu thập được trên thế giới. Đã có lúc, trong thư viện có đến nửa triệu cuộn giấy, ước tính bằng 30% đến 70% sách trên thế giới lúc bấy giờ. Nhưng kể cả trước khi thư viện sụp đổ, khoảnh khắc mà toàn bộ kiến thức của nhân loại được lưu giữ trong một thư viện cũng chưa đạt được. Kể từ đó, sự mở rộng không ngừng của thông tin đã làm con người không đủ sức để lưu giữ nó. Trong suốt 2000 năm, thư viện toàn cầu cùng với những mong muốn khác như áo choàng tàng hình, giày chống trọng lực và các văn phòng không dùng giấy tờ đã thành những giấc mơ xa vời mà chúng ta không dám nghĩ tới. Nhưng liệu một thư viện vĩ đại chứa đựng toàn bộ thế giới mà chúng ta đã cố thực hiện và mơ ước từ lâu có thể ở trong tầm tay?

Brewster Kahle, nhà hoạt động ủng hộ Internet trong mọi lĩnh vực của đời sống, nói rằng thư viện toàn cầu là điều khả thi. “Đây là cơ hội của chúng ta để vượt qua nền văn minh Hy Lạp!” Ông khẳng định, “Chúng ta có thể làm được với khả năng công nghệ ngày nay, chứ đừng chờ đến ngày mai. Nhờ có thư viện toàn cầu, chúng ta có thể cung cấp mọi sản phẩm trí tuệ của loài người cho mọi người trên thế giới. Đây sẽ là một thành tựu đáng nhớ mọi thời đại, giống như việc loài người đặt chân lên Mặt Trăng”. Và không giống như những thư viện xưa cũ chỉ dành cho giới tinh hoa, thư viện số hóa toàn cầu kiểu mới này sẽ thực sự dân chủ, nó cung cấp mọi đầu sách viết bằng mọi ngôn ngữ cho mọi người trên hành tinh này.

Đây quả thực là một thư viện đồ sộ. Từ thời kỳ bảng chữ cái viết trên đất sét của người Sumer đến nay, con người đã “xuất bản” ít nhất 310 triệu cuốn sách, 1,4 tỷ bài viết và bài luận, 180 triệu bài hát và 3,5 nghìn tỷ hình ảnh, 330 nghìn bộ phim, 1 tỷ giờ video, chương trình tivi, phim ngắn và 60 nghìn tỷ trang web. Tất cả những tư liệu này đang được lưu trữ trong thư viện và các danh mục trên thế giới. Khi tất cả được số hóa, với trình độ công nghệ hiện tại, chúng sẽ được nén thành 50 petabyte đĩa cứng. Mười năm trước, bạn cần một tòa nhà lớn bằng cả một thư viện của một thị trấn nhỏ đế chứa 50 petabyte. Nhưng ngày nay, một thư viện toàn cầu chỉ lớn bằng phòng ngủ của bạn. Với công nghệ trong tương lai, tất cả sẽ được chứa vừa trong chiếc di động của bạn. Nhưng những công nghệ mang đến cho chúng ta mọi tư liệu cũng sẽ thay đổi bản chất của những thứ chúng ta vẫn gọi là “sách” và “thư viện”. Thư viện toàn cầu và “sách” sẽ không giống với thư viện và sách mà chúng ta đã biết, thay vì đọc, chúng ta trình chiếu nó trên màn hình. Trước thành công của mạng lưới liên kết khổng lồ trên Wikipedia, nhiều kẻ mọt sách đã tin rằng một tỷ người đọc có thể cùng nhau tạo nên các trang của những cuốn sách cũ với nhiều đường link khác nhau. Những người có niềm đam mê với những chủ đề mới lạ, những tác giả ít tiếng tăm và những cuốn sách yêu thích có thể dần dần kết nối các bộ sưu tập của chính họ lại với nhau. Khi sự kết nối và chia sẻ được nhân rộng giữa hàng triệu độc giả, thư viện toàn cầu sẽ được tích hợp đầy đủ bởi chính các fan hâm mộ và cũng để phục vụ chính họ.

Bên cạnh những đường link kết nối từ, câu hoặc một quyển sách đến một từ, câu hoặc quyền sách khác, độc giả còn có thể thêm nhãn.

Đường link và nhãn (tag) có lẽ là hai trong số những phát minh quan trọng nhất trong 50 năm qua. Bạn có thể tự do đánh dấu các trang web và làm cho nó thông minh hơn khi gắn link và nhãn vào nó. Những bit mà bạn quan tâm được thu thập và phân tích bởi các công cụ tìm kiếm và các AI để củng cố mối quan hệ giữa các đầu nút của mọi đường link và củng cố sự liên kết được tạo ra bởi các nhãn. Loại trí thông minh này vốn quen thuộc với web, nhưng lại lạ lẫm với thế giới sách vở khi nó mới xuất hiện. Các đường link và các nhãn đang làm cho việc trình chiếu thư viện toàn cầu trở nên khả thi và đầy mạnh mẽ.

Một khi sách được tích hợp vào thư viện số bằng cách kết nối này, các con chữ của những cuốn sách khác nhau cũng được liên kết. Ví dụ, một cuốn sách thường sẽ có một danh mục tham khảo hoặc chú thích. Khi các cuốn sách được liên kết chặt chẽ, bạn sẽ có thể click vào tiêu đề trong danh mục tham khảo và chú thích để tìm ra cuốn sách nguồn được nêu trong đó. Cuốn sách nguồn được nêu ra trong phần danh mục tham khảo cũng có thể được tìm thấy và bạn có thể truy cập vào thư viện bằng một cách nhanh chóng, đơn giản như khi truy cập vào một link và đọc hết chú thích này đến chú thích khác cho đến khi bạn đào sâu vấn đề liên quan một cách chi tiết nhất.

Tiếp đến là các từ. Một bài báo trên mạng đã nói, san hô cũng có thể được liên hệ với định nghĩa về các thuật ngữ liên quan đến cá. Tương tự, bất kỳ hoặc tất cả các từ trong một cuốn sách kỹ thuật số đều có thể được liên kết với các phần khác của cuốn sách khác. Sách, bao gồm cả tiểu thuyết viễn tưởng, sẽ trở thành một mạng lưới gồm các tên gọi và một cộng đồng của nhiều ý tưởng. (Tất nhiên bạn cũng có thể nén link lại nếu bạn không muốn nhìn thấy nó khi đang đọc tiểu thuyết. Nhưng tiểu thuyết vốn đã là tập con của những ý tưởng được viết ra).

Kể cả khi phần trọng tâm của cuốn sách được sáng tác bởi chỉ một mình tác giả (nhất là đối với các sách viễn tưởng), mạng lưới phụ trợ của các tài liệu tham khảo, thảo luận, phê bình, danh mục tham khảo và các đường link về cuốn sách sẽ đóng vai trò hợp tác. Nếu thiếu đi những thứ này, cuốn sách sẽ trở nên trần trụi vô cùng.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Kevin Kelly – 12 xu hướng làm thay đổi thế giới công nghệ – NXB ĐHKTQD 2018

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s