Nga – Venezuela: Lợi ích địa chính trị hay rủi ro kinh tế – Phần III


Quan hệ Rosneft – PDVSA không phải chỉ trải đầy hoa hồng

Rosneft, như được nhiều người biết đến, cho đến nay đã xoay xở để tránh được những tổn thất khổng lồ có liên quan đến tham nhũng. Vai trò của nó trong nền kinh tế Venezuela và mối liên hệ của nó với PDVSA đơn giản là đã ăn quá sâu dẫn đến những “trò bịp bợm” như đã thấy trong các vụ bê bối của Kalashnikov và Gazprombank. Rosneft sở hữu khoảng 26 – 40% cổ phần trong một số mỏ dầu lớn ở Venezuela. Công ty này cũng nắm giữ 40% cổ phần trong nhà máy nâng cấp dầu thô Petromonagas, cho phép Venezuela pha loãng dầu thô siêu nặng làm tăng lượng sản phẩm xuất khẩu thêm 150.000 thùng/ngày. Cơ chế điều tiết này chính là chìa khóa vì Venezuela chỉ sản xuất 1,46 triệu thùng/ngày vào cuối năm 2018. Rosneft tiếp tục công bố các thỏa thuận mới với PDVSA bất chấp những thách thức của công ty này. Tháng 11/2016, chỉ 1 tháng sau khi PDVSA cơ cấu lại trái phiếu trị giá hàng tỷ USD của họ trong năm 2017 để đổi lấy trái phiếu năm 2020, Rosneft đã cho PDVSA vay 1,5 tỷ USD. Để thế chấp, tập đoàn dầu mỏ lớn của Nga đã nhận 49,9% cổ phần của công ty năng lượng – dầu khí Citgo của Mỹ (Citgo sở hữu 3 nhà máy lọc dầu lớn và một số đường ống dẫn dầu quan trọng). Trái phiếu duy nhất mà Venezuela hiện còn giữ kể từ tái cơ cấu là trái phiếu năm 2020 của PDVSA, mà các trái chủ chỉ đồng ý nhận sau khi được trao quyền lưu giữ hơn 50,1% của Citgo. PDVSA tiếp tục thanh toán cho trái phiếu này vì tầm quan trọng của Citgo vừa là điểm đến cho hàng xuất khẩu vừa là nguồn dầu thô nhẹ hơn để pha trộn với dầu thô nặng của Venezuela. Sự chênh lệch về giá đối với các khoản cho vay được Citog bảo đảm này – Rosneft phải trả 1,5 tỷ USD để có quyền lưu giữ, chỉ hơn một nửa số trái phiếu trị giá 2,8 tỷ USD được tái cơ cấu thành trái phiếu năm 2020 – cho thấy mối quan hệ giữa hai bên sâu sắc đến mức nào.

Tất nhiên, mối quan hệ này không phải là không có vấn đề. Các biện pháp trừng phạt của Mỹ đã tác động đến cả Rosneft lẫn PDVSA, mặc dù những biện pháp áp đặt cho PDVSA thì hạn chế hơn. Rosneft phải chịu cái gọi là “biện pháp trừng phạt theo ngành”, điều không cho phép công ty này tìm kiếm nguồn tài trợ lớn từ các thị trường phương Tây và cấm Mỹ hỗ trợ cho các kế hoạch ở nước ngoài và kế hoạch khai thác dầu bằng công nghệ thủy lực. Cơ chế trừng phạt của Mỹ đối với Venezuela thì mới hơn, nhưng thậm chí còn nhức nhối hơn. Venezuela không được phép tìm kiếm nguồn vốn ở các thị trường phương Tây và hầu hết giới tinh hoa chính trị và kinh tế nước này đều có tên trong danh sách đen. Trong khi điều này trong một chừng mực nào đó đã đẩy Caracas và Moskva lại gần nhau hơn, nó vẫn không ngừng khiến cả hai nước đau đầu. Chẳng hạn, các kế hoạch sửa chữa nhà máy nâng cấp dầu Petromonagas đã liên tục bị trì hoãn trong suốt năm 2018 khi các lệnh trừng phạt cản trở việc vận chuyển linh kiện thay thế.

Một thách thức còn lớn hơn nhiều đối với mối quan hệ này là sự đổ vỡ của nhà nước Venezuela. Ngành sản xuất dầu mỏ – cụ thể là sản lượng của PDVSA – đã sụp đổ trong những năm gần đây, trong khi các cá nhân cướp bóc và phá hoại các cơ sở của PDVSA. Sau khi phe đối lập giành quyền kiểm soát Quốc hội Venezuela vào tháng 12/2015, Tổng thống Nicolás Maduro đã thay thế cơ quan này bằng một “quốc hội lập hiến” mới và hướng dẫn họ soạn thảo một bộ hiến pháp mới. Động thái này đã đẩy Venezuela rơi vào tình trạng hỗn loạn đang diễn ra. Với tình trạng bất ổn lan rộng và một cuộc khủng hoảng người tị nạn chưa từng có trong lịch sử Nam Mỹ hiện đại, tình hình này có thể sẽ không được cải thiện trong tương lai gần.

Tháng 11/2017, Phó chủ tịch Rosneft Pavel Fedorov tuyên bố công ty này không có kế hoạch cho Venezuela vay thêm nữa. Báo cáo tài chính quý I năm 2018 của Rosneft nêu chi tiết các khoản thanh toán từ PDVSA, một nỗ lực nhằm xoa dịu sự lo ngại của các nhà đầu tư và các chủ nợ về các khoản nợ của chính Rosneft, vốn đã mở rộng đáng kể trong năm 2017.

Tuy nhiên, chỉ một tháng sau, PDVSA và Rosneft đã kín đáo nhất trí một “kế hoạch khắc phục” để điều chỉnh thỏa thuận “đổi khoản cho vay lấy dầu” sau khi PDVSA không thể duy trì việc vận chuyển dầu thô. Thậm chí thỏa thuận này cũng bị phá vỡ khi thiệt hại đối với cảng xuất khẩu dầu chính của Venezuela, Jose, cũng cản trở việc giao hàng tới Rosneft. Các báo cáo hàng quý của Rosneft do đó phản ảnh các khảon thanh toán từ PDVSA giảm từ 600 triệu USD torng quý I/2018 xuống còn 400 triệu USD trong quý II, trước khi tăng lên 500 triệu USD vào quý III. Những con số này không phản ánh đúng lời khẳng định của Sechin vào tháng 1/2018 rằng “không có rủi ro đáng kể” trong các giao dịch kinh doanh của Rosneft ở Venezuela.

Các diễn biến kể từ khi đó đã cho thấy mối quan ngại về những rủi ro như vậy chắc chắn tồn tại trong giới lãnh đạo Rosneft. Giữa tháng 11/2018, Sechin đã bất ngờ tới thăm Caracas để thảo luận về những lần chậm thanh toán. Có tin cho biết ông đã mang đến những tài liệu cho thấy PDVSA đang trả nợ cho Trung Quốc theo đúng lịch trình, nhưng với Rosneft thì không. Trung Quốc sẵn sàng tham gia các cuộc giao hàng giữa các tàu mạo hiểm hơn để tránh những thách thức tại cảng Venezuela, nhưng sản lượng suy giảm và cuộc khủng hoảng chính trị đang diễn ra tại Venezuela đồng nghĩa với việc nước này sẽ không thể duy trì thanh toán đúng hạn cho cả Trung Quốc và Nga trong những năm sắp tới.

Cuối cùng, đáng lưu ý là một số phe phái ở Điện Kremlin đã bắt đầu phản đối chiến lược của Nga đối với Venezuela. Chẳng hạn. Bộ Tài chính đã nhiều lần bác bỏ tuyên bố của Caracas rằng các dàn xếp giữa hai nước có thể chuyển sang dùng đồng “Petro”, đồng tiền “ảo” được mã hóa của Venezuela. Gần đây nhất, vào tháng 10/2018, Thứ tưởng Bộ Tài chính Nga Sergei Storchak đã tới thăm Venezuela và từ chối yêu cầu của Caracas về việc có một đại diện thường trực của Bộ Tài chính Nga tại thủ đô của Venezuela.

Sự xuất hiện của Storchak ở đây cũng đáng lưu ý. Trong năm 2017 – 2018, Storchak – một đồng minh của cố vấn kinh tế tự do thân cận nhất của Putin, Alexey Kudrin – đã phải ở 11 tháng trong tù vì cáo buộc tham nhũng. Nhiều người đồn đoán rằng Sechin cũng nhúng tay vào vụ bắt giữ Storchak, trong khi Kurdin tán thành việc trả tự do cho Storchak. Căng thẳng giữa các đồng minh của Kudrin và Sechin vẫn tiếp diễn cho tới hiện nay.

Ngay cả nếu chuyến đi của Storchak cho thấy nhiều người khác đang sẵn sàng chống lại chiến lược của Sechin ở Venezuela, thì CEO của Rosneft rõ ràng vẫn có nhiều quyền hành hơn so với hồi năm 2007 – 2008. Trong năm 2016, Bộ trưởng Kinh tế khi đó là Alexei Ulyukayev – một đồng minh khác của Kudrin  bị bắt giữ vì tội tham nhũng, điều mà nhiều người cho là ông bị vu khống. Ulyukayev bị buộc tội đòi hối lộ từ Sechin, bề ngoài là để ủng hộ Rosneft tiếp quản một công ty dầu khí khác mà Ulyukayev đã công khai chỉ trích. Khi Ulyukayev bị kết án 8 năm tù vào tháng 12/2017, Kudrin đã lớn tiếng cho rằng phán quyết này là một “bản án khủng khiếp và vô lý”, cảnh báo rằng “nhiều người hiện đang phải đối mặt với sự bất công như vậy”. Bất chấp những tổn thất do nạn tham nhũng gây ra và sự sụp đổ của ngành công nghiệp Venezuela, vòng kìm kẹp của Sechin đối với chính sách của Nga về Venezuela có khả năng vẫn duy trì vững chắc ngay cả khi nhiều người khác rõ ràng tỏ ra quan ngại.

Địa chính trị hạn chế

Như Sechin vẫn công khai tỏ ra thờ ơ trước nguy cơ của các khoản thanh toán trước của PDVSA, ông khẳng định rằng các hành động của Rosneft không chịu tác động của địa chính trị. Sechin giải thích: “Đó chỉ là kinh doanh, và là một ngành kinh doanh mang lại nhiều lợi nhuận”. Cùng lắm thì điều đó chỉ đúng phần nào. Mối quan hệ này đúng là có một khía cạnh địa chính trị liên quan đến quan hệ của Nga với Ấn Độ, Trung Quốc và Mỹ. Nhưng địa chính trị xuất phát từ quan hệ kinh doanh. Khi cuộc khủng hoảng và tình trạng vỡ nợ của Venezuela đã nêu bật những rủi ro của mối quan hệ với chế độ Maduro, khía cạnh địa chính trị đã giành được nhiều sự quan tâm. Đổi lại, nó làm chệch hướng sự chú ý ra khỏi tình trạng kinh doanh yếu kém.

Kể từ khoản nợ năm 2016 của Rosneft do Citgo bảo đảm, Nga đã ngừng cho Venezuela vay tiền bất chấp những yêu cần khẩn thiết từ Caracas. Tháng 12/2018, Maduro đã tới Moskva và khoe khoang về các khoản đầu tư mới trị giá 6 tỷ USD vào lĩnh vực dầu mỏ và khai khoáng của Venezuela. Ông cũng đề xuất với Nga một thỏa thuận cung cấp cho Venezuela 600.000 tấn ngũ cốc trong năm 2019. Tuy nhiên, sau đó không có tuyên bố nào như vậy từ phía Nga, và các quan chức Nga giấu tên đã bày tỏ nghi ngờ về tuyên bố của Maduro trên tờ Financial Times ngay sau đó. Đại sứ Nga tại Venezuela là Vladimir Zaemsky sau đó tuyên bố Nga vốn đã chuyển 600.000 tấn ngũ cốc cho Venezuela trong năm 2018. Ông khẳng định các thảo thuận khai thác vàng mới đã được đề xuất, nhưng không được nhất trí thông qua. Vì thế các tuyên bố của Maduro tại Moskva chỉ là một nỗ lực “bình cũ rượu mới”.

(còn tiếp) 

Nguồn: www.fpif.org

TLTKĐB – 07 & 08/03/2019

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s