Sự sáng tạo thắng thế – Phần IV


Nhiều nghiên cứu đã nhắm đến sức mạnh của vua hạng mục. Eddie Yoon, một lãnh đạo Cambridge Group, năm 2011 đã công bố một bài trên Harvard Business Review nhan đề “Sáng tạo hạng mục là chiến lược tối hậu (Category Creation is the Ultimate Growth Strategy). Công ty ông đã tiến hành phân tích 20 công ty hàng đầu trên danh sách các công ty tăng trưởng nhanh nhất năm 2010 của Fortune. Tại 20 công ty đó, cứ mỗi dollar tăng trưởng doanh thu, thì vốn hóa thị trường trung bình tăng 3,40 USD. Nhưng nửa số 20 công ty hàng đầu đó là những người sáng tạo hạng mục, Yoon khẳng định thế, và 10 công ty đó tăng trung bình 5,60 USD vốn hóa cho mỗi dollar tăng trưởng doanh thu. “Wall Street thưởng công rất lớn cho các công ty tạo ra hạng mục”, Yoon viết. Năm 2014, gã khổng lồ ngành tư vấn McKinsey công bố bài báo nhan đề “Lớn nhanh hoặc chết chậm” (Grow Fast or Die Slow). McKinsey phân tích 3000 công ty phần mềm và trực tuyến từ 1980 đến 2012. Nghiên cứu xác định một nhóm nhỏ công ty nổi bật là “siêu tăng trưởng” (supergrower, nhóm này trùng lặp khá nhiều với định nghĩa vua hạng mục của chúng tôi, và tuyên bố rằng tăng trưởng thần tốc ngay từ đầu là chỉ báoo cho sự thành công lâu dài. Vua hạng mục, một khi đã yên vị, hầu như không thể bị thay thế.

Tại sao bây giờ việc này mới xảy ra với tốc độ cao đến vậy, nhất là khi vua hạng mục từ trước đến giờ vẫn luôn tồn tại trong bức tranh kinh doanh?

Mạng có mặt khắp nơi, phân phối điện toán đám mây giá rẻ, và ời truyền miệng lan nhanh như chớp qua các kênh truyền thông xã hội đang tăng cường cho nền kinh tế “kẻ thắng lấy tất cả” – đặc biệt là với các sản phẩm và dịch vụ kỹ thuật số. Hãy nhớ rằng vào năm 1999, chỉ khoảng 400 triệu người kết nối Internet. Đến năm 2015, con số đó đã vọt lên 3 tỷ, đang tiến tới 4 tỷ vào năm 2020. Và đến năm 2020, kỳ vọng có khoảng 6 tỷ smartphone. Đồng thời, hàng chục tỉ đồ vật như xe, đèn, cảm biến công nghiệp, bộ điều nhiệt, và vòng cổ chó được kết nối vào mạng lưới, trong khi các ngành trước nay chưa bao giờ dính dáng đến kỹ thuật số (taxi, khách sạn, y khoa) đang nhanh chóng số hóa. “Internet vạn vật” (Internet of Things) sẽ biến hầu như mọi thứ trở thành một bộ phận của mạng toàn cầu. Vì mạng cho mọi người từ bất cứ nơi đâu khả năng tiếp cận sản phẩm được xem là tốt nhất trong bất cứ hạng mục nào, nên đại đa số chọn sản phẩm dẫn đầu và bỏ rơi các sản phẩm hạng hai hoặc hạng ba. Đó là mặt tối của khái niệm “cái đuôi dài” mà các chuyên gia đã nói đến suốt hơn chục năm nay. Trong bất cứ hạng mục sản phẩm hoặc dịch vụ nào, một thực thể sẽ trở thành con chó, to lớn và đầy giá trị, trong khi tất cả phần còn lại nằm ở phần đuôi đầy khó khăn về mặt kinh tế. Con chó vua hạng mục chắc chắn sẽ tích cự vẫy cái đuôi sau đít nó quay tít.

Khi một công ty chiếm được ngai vàng hạng mục, bánh đà lợi ích sẽ tạo khoảng cách giữa công ty dẫn đầu và phần còn lại. Ví dụ, công ty dẫn đầu ngày càng có dữ liệu tốt hơn hẳn. Thời nay, dữ liệu là sức mạnh. Tất cả các giao dịch trên Amazon cho công ty những hiểu biết quý giá về khách hàng, hàng tồn kho, giá cả – tất cả mọi thứ. Mỗi cuốc Uber, mỗi bộ phim được chọn trên Neflix, mỗi dòng thông tin nhập vào Salesforce.com cũng đều giống như thế. Khi công ty dẫn đầu tích lũy dữ liệu, dữ liệu đó dần trở thành một lợi thế bất công – một khoảng cách mà những kẻ theo sau không bao giờ hi vọng có thể rút lại nổi. Các nhân viên giỏi nhất cũng muốn làm việc cho đức vua. Các đối tác muốn ký kết với hoàng đế. Các nhà phát triển bên ngoài cũng muốn phát triển cho quốc vương. Các nhà đầu tư tốt nhất muốn rót vốn và các ngân hàng đầu tư cũng muốn hỗ trợ chào cổ phiếu bán ra công chúng lần đầu (IPO). Vì vua hạng mục vượt xa về mặt kinh tế, nên họ có đủ tiền để thâu tóm các công ty khác, từ đó lại giúp họ tiến xa hơn nữa trong vị trí dẫn đầu. Sức mạnh kinh tế của vua hạng mục chỉ có ngày càng lớn mà thôi.

Cuối năm 2014, nhà phân tích ngành công nghệ Micheal Walkley ở Canaccord Genuity xem tình trạng lợi nhuận của các công ty smartphone và thấy rằng Apple thu 93% tổng lợi nhuận ngành. Tưởng tượng đi! Trong tất cả các nhà sản xuất smartphone trên thế giới, chỉ một công ty – vị vua hạng mục – nắm gần hết lợi nhuận. Dù muốn hay không, tầng lớp trung lưu trong kinh doanh đang ngày càng biến mất nhanh hơn. Của cải rơi hết vào tay các ông vua. Hoàng tử ở vị trí thứ nhì – như Lyft hay Samsung – có thể nhận được một phần tàm tạm. Những tay chơi còn lại bị đày ải xuống làm kiếp nông nô trong đế chế của vị quân vương.

Vào giữa thập niên 2010, truyền thông bị ám ảnh bởi mức định giá các start-up công nghệ đang tăng cực nhanh. Nhiều con số có thể đã bị lái bởi tình hình thị trường tài chính, thứ mà dĩ nhiên thường ngả theo chiều gió. Nhưng khi nhìn bức tranh lớn, thì sự sôi động này bị lái bởi những thay đổi nền tảng trong công nghệ và nền kinh tế, và được cường hóa bởi hoạt động kinh doanh vua hạng mục. Nếu nhìn kỹ, bạn sẽ thấy rằng các start-up định giá cao nhất hầu như luôn là các vua hạng mục đã yên vị hoặc đang trỗi dậy.

Thông qua dữ liệu, chúng tôi đã kịp thời bắt giữ được khoảnh khắc thể hiện tốc độ tăng trưởng và khoảng cách đang giãn ra giữa các vị vua và phần còn lại. Chúng tôi phân tích dữ liệu đánh giá trên hàng ngàn start-up công nghệ, và phát hiện rằng các công ty thành công được sinh ra trong giai đoạn 2009 – 2014 đạt mức giá siêu cao nhanh gấp 3 lần các công ty khởi nghiệp đầu thập niên 2000. Nói cách khác, chỉ hơn 10 năm, tốc độ tăng trưởng giá trị của các start-up công nghệ tăng trưởng cao gần gấp 3 lần. Nhưng không giống cuộc bùng nổ công nghệ cuối thập niên 1990, cơn thủy triều dâng lần này nâng các đại du thuyền và nhấn chìm những chiếc xuồng con. Những kẻ không ngồi trên ngai phải sống thật vất vả. Nghiên cứu dữ liệu của chúng tôi phát hiện rằng một start-up 6 năm tuổi mà vẫn chưa phải là vua thì cơ hội được ngồi vào hoàng vị gần như bằng 0.

Khoảng cách vua hạng mục nói tóm lại như thế này: Uber được định giá 51 tỷ USD cuối năm 2015, trong khi cùng lúc đó công ty đứng hạng nhì, Lyft, được định giá thấp hơn khoảng 25 lần, khoảng 2 tỷ USD. Phần còn lại của hạng mục đó hầu như không đáng để tâm. Có thể mức định giá này đang cao một cách không bền vững; cũng có thể không. Tuy nhiên, chúng tôi tập trung vào giá trị tương đối: Uber có giá trị gấp 25 lần Lyft. Các nhà đầu tư nhìn vào giá trị tương lai của hạng mục vận chuyển cá nhân theo yêu cầu và thấy chỉ một công ty – Uber hoàng đế – đang chiếm gần hết lãnh thổ.

Chúng tôi bắt đầu viết sách này giữa chu kỳ lên của ngành công nghệ. Chúng tôi không biết đến lúc bạn đọc sách thì đợt bùng nổ công nghệ này đã sang chu kỳ xuống hay chưa. Nhưng chúng tôi chắc chắn rằng động lực và chiến lược trong sách này là vĩnh cửu. Trong các thời kỳ lắm tiền, một công ty cần tư duy như vua hạng mục để có thể vượt qua và ở thế trên cơ tất cả các đối thủ cũng được đầu tư khác. Ở thời khó khăn, khi tiền bạc eo hẹp, ông vua có thể là kẻ duy nhất còn sống sót trong hạng mục. Nói chung, giai đoạn suy thoái chính là cơ hội tuyệt vời cho vua hạng mục triệt hạ tất cả những kẻ thách thức không đủ vốn, để rồi thoát khỏi giai đoạn suy thoái mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Nói ngắn gọn, bất cứ khi nào – thị trường lên, xuống hay đi ngang – cũng đều là thời gian thích hợp để mạnh lên thay vì trông chờ vào vị thần may mắn. Và tư duy như một ông vua hạng mục chính là cách khôn ngoan để cải thiện cơ hội thành công, thay vì bỏ mặc mọi thứ cho số phận. Đó là lý do vì sao phải chơi lớn.

Giới thiệu bộ môn thiết kế hạng mục

Nếu có chơi bài poker thì bạn sẽ biết Greg Raymer. Ông lăn lộn khắp vùng Trung Tây trong thời niên thiếu, lấy bằng thạc sĩ hóa sinh tại Đại học Minnesota, tốt nghiệp khoa Luật tại Đại học Minnesota năm 1992, sau đó làm luật sư bộ phận sở hữu trí tuệ cho Pfizer. Ông đã chơi poker rất nhiều hồi còn ở trường – “chúng tôi cả đám thật thảm hại”, ông hồi tưởng. Sau đó, trong khi đang làm việc ở Chicago, ông quyết định đã đến lúc phải luyện để chơi thật giỏi. Ông đọc sách poker và bắt đầu tham gia giải, dần nâng cao trình độ qua các ván đấu. Năm 2004, ông thắng giải Word Series of Poker – tiền thưởng 5 triệu USD. Tại giải World Series of Poker năm sau, ông đã làm được điều chưa từng có trong một trò chơi thoạt trông có vẻ khá may rủi: Ông nối tiếp chiến thắng năm trước bằng cách kết thúc ở nhóm đầu giải này, mang về nhà hơn 300 ngàn USD. Đến năm 2013, ông đã kiếm được hơn 7,4 triệu USD từ poker. Ờ, và ông cũng bỏ việc luôn.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Al Ramadan, Dave Peterson, Christopher Lochheed, Kevin Maney – Chơi lớn – NXB ĐHKT TPHCM – 2018.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s