Australia củng cố quan hệ với Việt Nam, nhưng tránh nhắc tới Trung Quốc


Lê Thu Hương

Thủ tướng Scott Morrison vừa hoàn thành chuyến thăm chính thức Việt Nam, một đối tác chiến lược và là quốc gia ưu tiên trong các mối quan hệ khu vực của Australia. Quan hệ song phương giữa hai nước đã ngày càng mạnh mẽ và có vẻ sẽ tiếp tục được mở rộng và thịnh vượng hơn.

Chuyến thăm này đã đưa tới các cam kết tăng cường quan hệ kinh tế, cũng như hỗ trợ hệ thống thương mại đa phương và hướng tới hoàn thành Thỏa thuận Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Mối quan hệ giữa người dân Việt Nam – Australia cũng được thúc đẩy thông qua việc Australia nới rộng hạn ngạch thị thực việc làm kỳ nghỉ cho công dân Việt Nam từ 200 lên 1500 suất/năm.

Hai nước cùng cam ết tăng cường hợp tác trao đổi kiến thức, đổi mới và đào tạo lãnh đạo bằng cách thiết lập một trung tâm Việt Nam – Australia tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh ở Hà Nội. Ông Morrison đã đến thăm bệnh viện dã chiến, đơn vị sẽ sớm trở thành một phần của Việt Nam tiếp tục đóng góp và sứ mệnh gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc tại Nam Sudan. Trong đó, có cả sự đóng góp không nhỏ của Australia, một điểm nổi bật trong mối quan hệ song phương gần đây.

Nhìn lại mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai bên, Hà Nội và Canberra đã thống nhất kế hoạch hành động cho giai đoạn 2020 – 2023, tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: tăng cường kết nối kinh tế; làm sâu sắc hơn các hợp tác chiến lược, quốc phòng và an ninh; xây dựng đối tác kiến thức và đổi mới.

Đây đều là những phát triển rất tích cực và được hoan nghênh từ cả hai phía.

Nhưng thời điểm chuyến thăm của ông Morrison đã tạo ra sự chú ý về một vấn đề khác – vượt ra ngoài khuôn khổ của quan hệ song phương.

Tàu khảo sát Hải Dương 9 và các tàu của lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã nằm cố định trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Việt Nam, quanh khu vực Bãi Tư Chính ở Biển Đông, kể từ đầu tháng 7. Tàu khảo sát nhanh chóng rời khỏi khu vực này và sau đó quay trở lại, di chuyển gần hơn về phía bờ biển Việt Nam. Bộ Ngoại giao Mỹ đã ra tuyên bố thứ hai, sau khi tàu này quay trở lại, lên án rõ cá chành động của Trung Quốc và ủng hộ hoạt động thăm dò và khai thác dầu khí dài hạn của Việt Nam trong khu vực.

Mức độ nghiêm trọng của vụ việc được đánh giá cao trên toàn thế giới và Hà Nội hy vọng sẽ có thêm sự hỗ trợ ngoại giao từ cộng đồng quốc tế.

Trước chuyến thăm của ông Morrison, Ngoại trưởng Australia Marise Payne đã cùng người đồng cấp Mike Pompeo và Tara Kono ký một tuyên bố chung của Đối thoại chiến lược Australia – Nhật Bản – Mỹ. Vấn đề này cũng được đề cập tới trong tuyên bố chung từ cuộc họp cấp Bộ trưởng Australia – Mỹ (AUSMIN) vào đầu tháng này tại Sydney. Cả hai tuyên bố đều khẳng định các bên bày tỏ quan ngại về hoạt động gây rối liên quan tới các dự án dầu khí dài hạn ở Biển Đông. Nhưng Việt Nam hy vọng ngôn ngữ của Australia sẽ mạnh mẽ hơn trong chuyến thăm của ông Morrison.

Ông Morrison tránh nêu đích danh vụ việc quanh Bãi Tư Chính, cũng như các hành động của Bắc Kinh. Tại cuộc họp báo ở Hà Nội, Thủ tướng Australia được hỏi rõ ràng về việc cần thiết phải làm gì, nhưng lại trả lời bằng cách đề cập tới các quy tắc của luật pháp quốc tế.

Ông Morrison từ chối đứng về bất cứ phía nào, thay vào đó, ông thu hút tầm nhìn vào một Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi chủ quyền và sự độc lập được tôn trọng và không có quốc gia nào bị ép buộc từ một quốc gia khác. Khi được yêu cầu xác định chính xác loại “cưỡng ép” mà ông đề cập tới, Thủ tướng Australia đã định nghĩa đó là “bất kỳ sự ảnh hưởng nào đến chủ quyền và độc lập của chính họ, ngăn cản bằng mọi cách từ việc theo đuổi hợp pháp các mục tiêu của họ”.

Sự cẩn thận của ông Morrison xung quanh vấn đề này là phù hợp với xu hướng của các quốc gia ASEAN khác, ví dụ, các nước thường tránh lên tiếng về vấn đề Biển Đông do các áp lực thường xuyên từ Bắc Kinh. Đó là một nỗ lực có chủ ý, khi tránh nêu tên Trung Quốc. Điều này có vẻ kỳ quặc khi tham chiếu tới thời gian của chuyến thăm và sự bảo vệ bằng lời nói của Australia về trật tự dựa trên quy tắc. Đối với chuyến thăm chính thức Việt Nam đầu tiên trong vòng 25 năm qua của Thủ tướng Australia, sự thể hiện của ông Morrison khá là thất vọng.

Bên cạnh những câu chữ cẩn trọng trong tuyên bố chính thức, chuyến thăm được cho là phục vụ mục đích khuyến khích Hà Nội tiếp tục đứng lên chống lại Trung Quốc. Ông Morrison đã đúng khi nhận ra tầm quan trọng chiến lược của Việt Nam và không nên chỉ đến thăm Trung Quốc. Nhưng trong khi nhấn mạnh việc nâng cấp mối quan hệ từ một trong số những người bạn trở thành “bằng hữu”, sự thận trọng của Thủ tướng Australia cũng là dấu hiệu cho thấy chính phủ Canberra sẽ càng do dự hơn trong việc lên tiếng về các hoạt động của Trung Quốc tại Biển Đông.

Đã có sự phân nhánh trong cộng đồng quốc tế về vấn đề tàu Hải Dương 8 xâm phạm vùng EEZ của Việt Nam. Đây không phải là một sự cố xảy ra đơn độc và những phản ứng quốc tế “im lìm” sẽ chỉ củng cố cho những gì mà Bắc Kinh đang tìm kiếm – sự bình thường hóa dần dần nhưng nhất quán về các hành động của mình, nhằm giúp nước này kiểm soát Biển Đông. Trên thực tế, trong thời gian gần đây, mức độ hoạt động của Bắc Kinh tại khu vực đã cao bất thường. Cùng với tình huống ở Bãi Tư Chính, đã có các vụ thử tên lửa hạt nhân, diễn tập quân sự, tàu chiến được gửi tới Philippines, các hoạt động của tàu khảo sát và thường xuyên quấy rối ngư dân trong khu vực.

Mặc dù chính sách ngoại giao thông minh đòi hỏi Canberra phải xem xét cẩn trọng các tuyên bố của mình, đặc biệt khi ngoại giao lời nói mang lại nhiều kết quả hơn trong kỷ nguyên cạnh tranh quyền lực tuyệt đối căng thẳng, nhưng cũng cần phải cân bằng giữa việc lên tiếng và khéo léo giải quyết các vấn đề khó khăn. Ngoại giao hiệu quả bao gồm cả việc lên tiếng khi cần thiết.

Nguồn: Viện Chính sách Chiến lược Australia – 28/08/2019

TKNB – 29/08/2019

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s