Ý nghĩa thực sự của quan hệ Việt – Mỹ


Prashanth Parameswaran

Vài tháng qua, trong bối cảnh các cam kết cấp cao được lên kế hoạch, đã có nhiều cuộc thảo luận về tiềm năng Mỹ – Việt nâng quan hệ chính thức cấp nhà nước lên mức độ quan hệ đối tác chiến lược trong tương lai. Mặc dù ý tưởng là hoàn toàn mới, song những ý nghĩa tốt đẹp đó đã thu hút sự quan tâm cả về khía cạnh quan hệ song phương, lẫn phát triển khu vực và quốc tế rộng lớn hơn.

Quan hệ Mỹ – Việt đã có bước tiến khá xa so với vị trí của hai nước tại cuộc Chiến tranh Việt Nam. Trong khi sự bình thường hóa dần dần các mối quan hệ đã diễn ra từ nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Bill Clinton và tiếp tục với chính quyền của đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa tiếp theo, đặc biệt là sự kiện nâng cấp quan hệ lên mức “đối tác toàn diện” vào năm 2015, dưới thời Tổng thống Barack Obama.

Việc thiết kế lại mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng cho cộng đồng các nhà hoạch định chính sách của cả hai nước: Nó phản ánh nỗ lực của Washington trong việc mở rộng mạng lưới liên minh và đối tác tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương và sự gia tăng tầm quan trọng của Việt Nam trong mạng lưới đó, cùng với các đối tác toàn diện khác, như Malaysia và Indonesia (những quốc gia đã được nâng cấp lên thành các đối tác chiến lược của Mỹ); nó cũng nhấn mạnh các cơ hội và thách thức mà Hà Nội cần phải cân nhắc khi gắn kết với Mỹ trong hệ thống đối tác rộng lớn hơn của mình.

Giữa sự kết hợp của những lần đầu tiên đáng chú ý và thách thức mới dưới thời chính quyền Trump đến nay – cùng những phát triển hàng đầu, từ chuyến thăm tầu sân bay đầu tiên của Mỹ tới Việt Nam, cho đến việc xem xét cán cân thương mại Mỹ – Việt – đã có cuộc thảo luận về tiềm năng nâng cấo quan hệ Mỹ – Việt lên mức đối tác chiến lược. Điều này xuất hiện trong bối cảnh đang có kế hoạch thực hiện các cam kết cấp cao, đáng chú ý nhất là chuyến thăm Mỹ sắp tới của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, sau chuyến công du đầu tiên của ông tới Washington từ năm 2015, một dấu mốc phát triển lịch sử trong mối quan hệ Mỹ – Việt.

Với các chứng tích trong quan hệ Mỹ – Việt và sự khác biệt khó thay đổi của các lĩnh vực từ chính trị, cho đến nhân quyền, việc nâng cấp quan hệ Mỹ – Việt sẽ củng cố sự hội tụ chiến lược ngày càng tăng giữa hai quốc gia, cũng như giữa các cơ quan, công chúng và các nước láng giềng khác. Quyết định này cũng có thể mang ý nghĩa rộng hơn, vượt ra bên ngoài mối quan hệ song phương, trong một môi trường cạnh tranh Mỹ – Trung ngày càng gia tăng tại châu Á – Thái Bình Dương và vai trò của Việt Nam về các vấn đề khu vực, như Biển Đông, nơi mà xu hướng quyết đoán và kiểm soát của Trung Quốc ngày càng lớn và Hà Nội đang chịu nhiều áp lực hơn.

Tuy nhiên, các cuộc thảo luận về một quyết định như vậy không phải là không có mối bận tâm. Sự chú ý đặc biệt về những khác biệt cụ thể trong quan hệ Mỹ – Việt về thương mại, hay vấn đề Triều Tiên trong vài năm qua, đôi khi khiến cho việc xử lý mối quan hệ có vẻ kém toàn diện – chưa nói đến chiến lược – hơn là thực tế địa chính trị đã bị thúc đẩy để tiến tới đề xuất này. Mặt khác, tình huống khu vực và quốc tế cũng làm tăng cường sự xem xét đối với những điều chỉnh mạnh mẽ giữa các quốc gia và hay ít nhất là Mỹ hoặc Trung Quốc, có thể đưa ra các sáng kiến như chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và cởi mở, lần đầu tiên được công khai trong bài phát biểu của Tổng thống Trump tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) 2017 ở Việt Nam, hay báo cáo các cơ sở quốc phòng mới.

Những nhân tố này quan trọng, vì chúng đóng vai trò trong tính toán mà các nhà hoạch định chính sách đưa ra về chi phí và lợi ích của việc chuyển đổi điều chỉnh chung, cũng như trên khía cạnh cụ thể hơn về thời gian và thông điệp. Chẳng hạn, không phải ngẫu nhiên, chúng ta chứng kiến Việt Nam trì hoãn một số lợi thế liên quan tới quốc phòng của Mỹ, bất chấp những  lợi ích mà chúng ta đã thấy, ngay cả khi nó cũng tạo ra những bước tiến mới trong các mối quan hệ then chốt khác, như với Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản.

Nhưng lo ngại không có nghĩa là mối quan hệ đối tác chiến lược Mỹ – Việt là không đáng mong đợi hay không thể thực hiện. Thật vậy, bất chấp những thăng trầm của mối quan hệ song phương, xu hướng chiến lược ngày nay đang đẩy Washington và Hà Nội tới sự liên kết lớn hơn, không phân biệt hình thức công khai được sử dụng là gì. Tuy nhiên, nó cũng có nghĩa là cả Mỹ và Việt Nam cần đảm bảo rằng thực tế của mối quan hệ phải phù hợp với bất kể quyết định nào mà hai bên đã lựa chọn để thực hiện.

Cuối cùng, các hình thức liên kết chỉ có giá trị tương đương cam kết khi cả hai phía sẵn sàng đầu tư chuyển đổi sự hội tụ tiềm năng thành hợp tác thực sự, bằng chứng là sự pha trộn giữ các liên minh và đối tác kém hiệu quả tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Quan hệ Mỹ – Việt không tránh khỏi những cân nhắc này và nó sẽ được đánh giá dựa trên không chỉ các so sánh về mối quan hệ giữa hiện tại với quá khứ, mà còn là nơi mà Mỹ và Việt Nam có thể và nên đưa ra những chia sẻ về những khác biệt vẫn còn tồn tại giữa hai bên.

Nguồn: The Diplomat

TKNB – 13/09/2019

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s