Lời tiên tri – Phần III


Poteshman chia dữ liệu thành các khoảng thập phân từ 0,0 đến 1,0 với 0,0 biểu diễn mức cực tiểu trong giao dịch quyền chọn bán và 1,0 biểu diễn mức cực đại. Ông phát hiện ra rằng, trong bốn ngày giao dịch ngay trước sự kiện 11/9, giá trị trung bình hàng ngày cực đại đối với cả hai hãng hàng không bị không tặc là 0,99 và giá trị cực đại của toàn bộ giai đoạn “cửa sổ” kéo dài bốn ngày là 0,96. Trong bối cảnh không có bất cứ tin gì giải thích được độ lệch gần như tuyệt đối này, kết luận khả dĩ nhất là hoạt động này là dấu hiệu của hành vi giao dịch nội gián. Poteshman viết:

Có bằng chứng cho thấy hoạt động bất thường của thị trường quyền chọn trong những ngày trước 11 tháng 9 phù hợp với giả thiết cho rằng các nhà đầu tư giao dịch dựa trên việc biết trước về những vụ tấn công.

Một nghiên cứu sâu rộng khác được thực hiện bởi Viện Tài chính Thụy Sĩ cũng đi đến kết luận như trên. Nghiên cứu này xem xét giai đoạn từ 1996 đến 2009 và phân tích số lượng giao dịch quyền chọn trị giá 9,6 triệu USD trong 31 công ty mà họ lựa chọn, bao gồm cả American Airlines. Liên quan đến sự kiện 11/9, nghiên cứu kết luận:

Các công ty như American Airlines, United Airlines, Boeing và ở chừng mực nào đó là cả Delta Airlines và KLM có vẻ đã trở thành mục tiêu của các hoạt động giao dịch nội gián trong giai đoạn trước khi xảy ra hai vụ tấn công. Số lượng quyền chọn bán mới được phát hành trong khoảng thời gian đó rất cao và tổng lợi nhuận… được thực hiện bằng việc thi hành quyền chọn lên tới hơn 16 triệu USD. Những phát hiện này góp phần củng cố bằng chứng trong nghiên cứu của Poteshman (2006), người cũng lập hồ sơ về những hoạt động bất thường trên thị trường quyền chọn ngay trước hai vụ tấn công khủng bố.

Ủy ban 11/9 đã biết về những số liệu giao dịch mà các học giả sử dụng. Họ cũng không lạ gì việc giới truyền thông cho rằng bọn khủng bố đã tiến hành giao dịch nội gián. Tuy nhiên, họ phủ nhận mọi mối liên hệ giữa hoạt động mua bán quyền chọn và bọ khủng bố. Lý do là vì họ không hiểu được sự khuếch tán tín hiệu (signal amplification).

Sự khuếch tán tín hiệu trong hoạt động giao dịch cổ phiếu mô tả trạng thái trong đó một lượng nhỏ giao dịch bất hợp pháp dựa trên thông tin nội gián dẫn đến một lượng lớn hơn nhiều giao dịch hợp pháp dựa trên quan điểm cho rằng “ai đó biết điều gì đó mà mình không biết”. Đó là trường hợp những người giao dịch hợp pháp ăn theo một vụ giao dịch khởi nguồn phi pháp mà không biết nó có vấn đề về pháp lý.

Xin nhắc lại một lần nữa: không ai có thể giao dịch một mình. Cứ mỗi người mua quyền chọn bán thì có một người bán để hành vi giao dịch diễn ra. Mỗi vụ giao dịch lại được ghi nhận trên hệ thống báo cáo giá được gửi đến những người giao dịch chuyên nghiệp. Ngay cả một đợt mua quyền chọn bán giá trị rất nhỏ cũng không thể qua mắt nhóm người này. Trong những ngày trước sự kiện 11/9, hoàn toàn không có bất cứ tin tức gì đáng kể về American hay United Airlines. Bất cứ người giao dịch chuyên nghiệp nào nhìn thấy một vụ giao dịch nhỏ cũng sẽ tự hỏi, tại sao một người lại đặt cược rằng cổ phiếu của hàng hàng không này sẽ giảm. Cô ta không biết ai đang giao dịch, nhưng sẽ giả định rằng người đó biết mình đang làm gì và phải có lý do để làm vậy. Có thể chuyên gia này sẽ mua một số lượng quyền chọn bán lớn hơn nhiều cho tài khoản cá nhân của mình để ăn theo vụ giao dịch nội gián của người xa lạ.

Rất nhanh chóng, những người khác bắt đầu để ý đến hoạt động này và cũng đổ xô đi mua quyền chọn bán. Mỗi vụ giao dịch sẽ làm tăng tổng giá trị quyền chọn bán được mua và khuếch đại tín hiệu ban đầu thêm một chút. Tình huống xấu nhất là động lực sẽ đẩy thị trường đến trạng thái hỗn loạn đỉnh điểm như trong phim Wall Street, khi vụ giao dịch đầu trên cổ phiếu Blue Star Airlines do Bud Fox (Charlie Sheen thủ vai) thực hiện bắt đầu sụp đổ ngoài tầm kiểm soát giữa những tiếng la hét “Bán hết đi!” và “Chúng ta phải thoát khỏi nó ngay!”.

Trở lại với vụ 11/9, 4.516 quyền chọn bán tương đương với 451.600 cổ phần của American Airlines đã được giao dịch trong ngày 10 tháng 9 năm 2001, ngay trước ngày diễn ra vụ khủng bố. Đại đa số những giao dịch này hợp pháp. Tuy nhiên, chỉ cần một số lượng nhỏ giao dịch nội gián của bọn khủng bố là đủ để đẩy quả bóng tuyết lăn xuống dốc và tạo thành một giá trị ăn theo hợp pháp lớn hơn rất nhiều. Những người giao dịch ăn theo hoàn toàn không biết trước về vụ tấn công, họ chỉ đặt cược rằng người khác biết tin tức tiêu cực chưa công khai gì đó về AMR.

Họ đã đúng.

Lý lẽ được nhiều cơ quan tình báo sử dụng để phản bác ý kiến cho rằng có hoạt động giao dịch nội gián của phe khủng bố là: bọn khủng bố sẽ không bao giờ xem thường việc giữ bí mật hành động đến nỗi tham gia một cách khinh suất vào các hoạt động giao dịch nội gián, vì như vậy sẽ có khả năng bị phát hiện. Rất dễ để bẻ gãy lý lẽ này. Không ai bảo tên không tặc Mohamed Atta đã mua quyền chọn mua cổ phiếm AMR thông qua một tài khoảng E*Trade trên đường đi khủng bố chuyến bay 11 của American Airlines khởi hành từ sân bay Logan, Bostan. Người giao dịch nội gián không phải là những tay khủng bố, mà là các thành phầm tham gia mạng lưới xã hội của chúng.

Những yêu cầu phải giữ bí mật hành động dễ dàng bị lòng tham cố hữu gạt qua một bên. Trường hợp điển hình là chuyên gia trang trí nhà cửa Martha Stewart. Năm 2001, Stewart là một trong những người phụ nữ giàu nhất thế giới nhờ vào thành công trong lĩnh vực xuất bản và các dự án đầu tư vào truyền thông liên quan đến nấu ăn và trang trí nhà cửa. Năm đó, cô ta bán cổ phiếu trên InnClone Systems dựa vào mánh khóe của người môi giới và tránh được khoản thua lỗ khoảng 45.000 USD, con số rất nhỏ so với tài sản của Stewart. Tuy nhiên, năm 2004, cô ta bị buộc tội thông đồng, phá hoại quá trình tư pháp và làm giả báo cáo tài chính liên quan đến vụ giao dịch nói trên. Kết quả là cô ta phải vào tù.

Khi đứng trước cơ hội đặt cược vào một điều chắc chắn, lòng tham thường chiến thắng lý lẽ thông thường và khiến vụ cá cược đó trở nên hấp dẫn khôn cưỡng. Các tài liệu ghi chép về hoạt động giao dịch nội gián đầy rẫy những vụ như thế. Khi cơ hội đến thì một tên đồng minh khủng bố cũng chẳng sáng suốt hơn một người nổi tiếng và siêu giàu có.

Rõ ràng những phân tích về mạng lưới xã hội của bọn khủng bố, phương pháp thống kê, hiệu ứng khuếch tán tín hiệu và quan điểm của các chuyên gia rất có sức nặng, vậy tại sao Ủy ban 11/9 lại không thể kết luận rằng bọn khủng bố đã giao dịch trong AMR và UAL dựa trên việc biết trước vụ tấn công? Câu trả lời nằm trong chính Báo cáo của Ủy ban 11/9, phần chú th1ich 130 của chương 5.

Chú thích 130 thừa nhận rằng hoạt động trong AMR và UAL trước 11/9 là “rất đáng nghi ngờ”. Nó cũng nói, “Trên thực tế, một số giao dịch bất thường đã diễn ra, nhưng mỗi vụ giao dịch này lại có một cách giải thích rất lỏng lẻo”. Nhìn gần hơn vào những cách giải thích “lỏng lẻo” này, chúng ta sẽ nhận thấy những sai lầm trong cách lập luận của Ủy ban.

Ví dụ, báo cáo ghi nhận “một nhà đầu tư tổ chức có trụ sở tại Mỹ không hề có liên quan gì với Al Qaeda đã mua 95% quyền bán cổ phiếu UAL vào ngày 6 tháng 9, đây là một phần của chiến lược giao dịch. Trong đó, họ cũng đồng thời mua 115.000 cổ phần của American”. Có hai cách giải thích cho điều này. Một là, tỷ lệ phần trăm rất cao mà Ủy ban cho rằng vô can kia hoàn toàn nhất quán với hiện tượng khuếch tán tín hiệu. Chỉ có một lượng giao dịch rất nhỏ ban đầu là được thực hiện bởi bọn khủng bố. Báo cáo của Ủy ban 11/9 không đưa ra bằng chứng nào cho thấy họ đã thử tiến hành bất kỳ hành động nào để đào sâu hơn vào vấn đề và tiếp cận tín hiệu ban đầu này. Thay vào đó, họ đã bị lừa bởi những giao dịch vô can phát sinh.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: James Rickkards – Sự lụi tàn của đồng tiền – NXB TC 2017.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s