Những thay đổi cơ bản của quan hệ Mỹ – Trung – Phần III


Có lẽ động lực mới đáng lo ngại nhất dẫn đến cạnh tranh kinh tế Mỹ – Trung là một hiện tượng có thể được gọi là “an ninh hóa” các mối quan hệ kinh tế song phương. Động lực này liên quan đến những thách thức kinh tế – một số thách thức mới và một số thách thức cũ – hiện mang bản sắc an ninh quốc gia (tức là các hoạt động kinh tế của Trung Quốc gây ra mối đe dọa an ninh cho Mỹ). Chẳng hạn, những nỗ lực của Trung Quốc (cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp) đạt được sự vượt trội về công nghệ trong các lĩnh vực dân sự của nền kinh tế như trí tuệ nhân tạo, robot, điện toán lượng tử và xe tự hành có thể làm xói mòn khả năng của Mỹ duy trì ưu thế quân sự. Nhiều công nghệ mang lại lợi thế cho quân đội Mỹ có nguồn gốc trong các thị trường thương mại toàn cầu, chứ không phải do chính phủ kiểm soát. Do đó, việc tích hợp sâu rộng chuỗi cung ứng sản xuất công nghệ của Mỹ và Trung Quốc có thể là một nguồn gây tổn hại cho cơ sở công nghiệp quốc phòng của Mỹ, mà dựa vào một số trong những chuỗi cung ứng này.

Theo một báo cáo của Lực lượng đặc nhiệm xã hội châu Á năm 2019, việc an ninh hóa cạnh tranh kinh tế này “cũng mở rộng sang hoạt động toàn cầu ngày càng tích cực của Trung Quốc với tư cách là nhà đầu tư nước ngoài và nhà tài trợ viện trợ ở mọi châu lục”. Sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Tập Cận bình bị nhiều người ở Mỹ, châu Âu và châu Á coi là cách tận dụng nghệ thuật quản lý kinh tế làm đòn bẩy để có được sự hiện diện quân sự và mở rộng ảnh hưởng ngoại giao. Báo cáo lưu ý: “Đầu tư của Trung Quốc vào các cảng ở Myanmar, Sri Lanka và Pakistan, và một căn cứ hải quân ở Djibouti, cũng như các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng lớn ở châu Phi, Mỹ Latinh, châu Âu và các đảo quốc Thái Bình Dương, dường như là các phần trong một kế hoạch dài hạn nhằm mở rộng sự tiếp cận của quân đội Trung Quốc vượt ra ngoài châu Á tới phần còn lại của thế giới”.

Công nghệ

Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp ở cả Trung Quốc và Mỹ nhận thấy mắc kẹt trong một cuộc cạnh tranh kéo dài giành quyền thống trị các công nghệ nền tảng quan trọng đối với sự đổi mới trong tương lai, bao gồm chất bán dẫn, siêu máy tính, điện toán lượng tử, xe tự hành, trí tuệ nhân tạo, robot, liên lạc 5G và thế hệ tiếp theo, cũng như công nghệ sinh học và di truyền. Các nhà hoạch định chính sách của cả Mỹ và Trung Quốc đều tin rằng những công nghệ này là cần thiết để đạt được sự đổi mới, năng suất và an ninh quốc gia và do đó, sẽ kiểm soát nền kinh tế toàn cầu trong thế kỷ 21.

Đối với Mỹ, cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung cũng có một khía cạnh an ninh quốc gia rộng lớn. Chiến lược an ninh quốc gia (NSS) 2017 đưa ra ý tưởng về Cơ sở đổi mới an ninh quốc gia (NSIB), bao gồm các công ty liên quan đến nghiên cứu, phát triển và sản xuất các công nghệ nền tảng này. NSS cho rằng các công ty của Mỹ trong các lĩnh vực này là tài sản chiến lược cần được bảo vệ khỏi các đối thủ như Trung Quốc, và Trung Quốc đặc biệt gây quan ngại bởi vì nước này sử dụng nhiều phương tiện hợp pháp và bất hợp pháp để có được công nghệ của Mỹ. Cộng đồng doanh nghiệp Mỹ chia sẻ những mối lo ngại này về cuộc cạnh tranh công nghệ leo thang và tầm quan trọng của các công ty Mỹ dẫn đầu trong các lĩnh vực công nghệ cao này.

Mặc dù công nghệ không phải là mới đối với các chiến lược quốc gia của Trung Quốc, nhưng Tập Cận Bình đã đặt trọng tâm đổi mới vào nó. Các nhà lãnh đạo thời kỳ cải cách trước đây chủ yếu coi công nghệ là cách để bắt kịp với phương Tây, để xây dựng vốn nhân lực và tạo uy tín. Ngược lại, Tập Cận Bình có tầm nhìn là đưa Trung Quốc trở thành một nước dẫn đầu về công nghệ trên toàn cầu, xem công nghệ là trung tâm của “Giấc mộng Trung Hoa” chấn hưng dân tộc và hiện đại hóa kinh tế. Bắt đầu vào năm 2014, Tập Cận Bình đã có một số bài phát biểu quan trọng kêu gọi Trung Quốc trở thành “một siêu cường không gian mạng”, đó là một thuật ngữ rộng nói đến sự dẫn đầu trong một số lĩnh vực công nghệ cao. Ý tưởng này quan trọng vì nó thống nhất các ý tưởng và sáng kiến, cũng như đã xuất hiện tại thời điểm khi các công ty tư nhân Trung Quốc đã có những bước tiến lớn trong một số lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là trong lĩnh vực CNTT-TT. Các ý tưởng của Tập Cận Bình nhanh chóng thể hiện thành việc mở rộng các chính sách công nghiệp như đã nêu ở trên.

Khi cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung diễn ra, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc hiện đang tập trung vào các nỗ lực của Mỹ cản trở tầm nhìn này, đặc biệt là sau các hành động của Mỹ chống lại các công ty của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ thống tin như ZTE và Huawei. Do những mối lo ngại này, Tập Cận Bình và các quan chức hàng đầu khác của Trung Quốc càng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự lực cánh sinh về công nghệ khi đối mặt với nhiều hành động chính sách của Trump nhắm vào các công ty công nghệ của Trung Quốc.

Đối với nhiều người ở Mỹ, cạnh tranh công nghệ không chỉ là về việc ai sẽ thống trị các lĩnh vực công nghệ cao quan trọng này mà còn là nỗi lo sợ rằng Trung Quốc đang sử dụng những công nghệ này theo những cách bất chính. Việc này bao gồm cả việc Trung Quốc sử dụng công nghệ như nhận diện khuôn mặt và giám sát trực tuyến để nâng cao hiệu quả kiểm soát chính trị trong nước và/hoặc xuất khẩu các công nghệ này để cho phép các chính phủ khác xây dựng hoặc duy trì các chế độ độc đoán. Điều này đã gây ra một cuộc tranh luận rộng rãi hơn ở Mỹ về việc Trung Quốc sử dụng công nghệ để xuất khẩu “mô hình Trung Quốc”, vốn là thị trường phi dân chủ và tự do, sang các nước khác, một mối lo ngại đã phần nào thúc đẩy các hành động gần đây của Mỹ đối với Huawei.

Mối lo ngại thứ ba của Mỹ là cách Trung Quốc tiến hành phát triển công nghệ. Việc Trung Quốc sử dụng các chính sách công nghiệp dưới hình thức trợ cấp trực tiếp cho các công ty nhà nước và tư nhân, cũng như các chính sách trọng thương và bảo hộ khác, mang lại cho các công ty Trung Quốc một lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ này. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ nổi giận trước việc Trung Quốc sử dụng gián điệp công nghiệp, cả bằng con người lẫn trên mạng, để đánh cắp các công nghệ của Mỹ mang lại lợi thế cho các công ty Trung Quốc trong quá trình phát triển công nghệ. Những mối quan ngại này đã thúc đẩy Mỹ tiến hành các hành động pháp lý gần đây chống lại công ty TNHH mạch tích hợp Tấn Hoa, tỉnh Phúc Kiến vì cho rằng công ty này đã đánh cắp các bí mật liên quan đến công nghệ bán dẫn.

Mối quan  ngại thứ tư là về kiểm soát công nghệ. Ngày càng nhiều nhà hoạch định chính sách, nhà phân tích và nhà đầu tư Mỹ cho rằng Trung Quốc đã tận dụng lỗ hổng trong các biện pháp kiểm soát pháp lý của Mỹ để có thể tiếp cận với những tiến bộ công nghệ cao. Họ đã chỉ ra những điểm yếu của luật kiểm soát xuất khẩu của Mỹ cũng như quy trình đánh giá đầu tư của Ủy ban đầu tư nước ngoại tại Mỹ (CFIUS), mà cho đến gần đây không bao gồm các khoản đầu tư mở các cơ sở kinh doanh mới hoặc đầu tư vào danh mục đầu tư. Trường hợp Advanced Micro Devices (AMD) gần đây là một ví dụ điển hình. Công ty đang gặp khó khăn này đã bán công nghệ thiết kế vi mạch độc đáo của mình cho một công ty Trung Quốc vốn hiện có thể tự thiết kế và sản xuất vi mạch của riêng họ, gây ra một thách thức lớn cho các công ty của Mỹ như hãng Intel. Những thay đổi quy định gần đây trong CFIUS và luật kiểm soát xuất khẩu nhằm mục đích ngăn chặn việc chuyển giao tương tự trong tương lai.

Động lực cuối cùng dẫn đến cạnh tranh công nghệ liên quan đến chuỗi cung ứng. Nhiều người ở Mỹ lo ngại rằng một số công ty, đặc biệt là trong lĩnh vực CNTT-TT, có chuỗi cung ứng quá phụ thuộc vào các nhà sản xuất Trung Quốc. Điều này tạo ra một số lỗ hổng tiềm ẩn: Tình báo Trung Quốc có thể tận dụng các chuỗi cung ứng này để tiếp cận với các thiết bị dân sự hoặc quân sự của Mỹ và/hoặc Chính phủ Trung Quốc có thể cắt đứt nguồn cung như một cách để tạo ảnh hưởng đòn bẩy trong cuộc khủng hoảng Mỹ – Trung. Mối quan ngại này đã cho thấy Chính quyền Trump nỗ lực sử dụng thuế quan và các công cụ khác để khuyến khích các công ty Mỹ chuyển chuỗi cung ứng rời khỏi Trung Quốc nhằm giảm thiểu những lỗ hổng như vậy.

(còn tiếp) 

Nguồn: The Washington Quarterly, Volume 42, 2019, Issue 3

CVĐQT – số 12/2019

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s