Sức mạnh các quốc gia: Đo lường các vấn đề – Phần IV


Chỉ số ròng

Làm thế nào các học giả có thể giải quyết những khiếm khuyết của các chỉ số chuẩn về sức mạnh quốc gia được thảo luận ở trên? Giải pháp lý tưởng sẽ là khấu trừ các chi phí và từ đó đo lường trực tiếp các nguồn dự trữ tài nguyên kinh tế và quân sự còn lại sau khi khấu trừ. Ví dụ, nếu một quốc gia chặt phá rừng để xây dựng một tổ hợp văn phòng mới, khi đó giá trị của khu rừng được được thể hiện là thiệt hại/thua lỗ trên bảng cân đối của một đất nước. Nếu một quốc gia chi 50 tỷ USD để tham chiến – hoặc trồng lương thực để nuôi dân hay dọn dẹp chất thải độc hại, hay tổ chức Thế vận hội – khi đó 50 tỷ USD sẽ được khấu trừ khỏi nguồn dự trự tài sản của quốc gia. Tóm lại, sẽ không có chuyện một bữa trưa miễn phí.

Tuy nhiên, có một vấn đề rõ ràng với cách tiếp cận như vậy là việc lập bảng cân đối cho mỗi quốc gia là một quá trình khó khăn, đòi hỏi dữ liệu và thời gian đáng kể. Gần đây, Ngân hàng Thế giới và Liên hợp quốc cùng với hàng chục nhà kinh tế học từ các trường đại học và các tổ chức nghiên cứu hàng đầu đã đảm nhận nhiệm vụ này và công bố các đánh giá sơ bộ về các nguồn dự trự tài nguyên thực của các nước. Tuy nhiên, các cơ sở dữ liệu này chỉ tính từ năm 1990 và, bởi vậy, được sử dụng hạn chế khi nghiên cứu các xu hướng lâu dài hay các mô hình chung trong các quan hệ quốc tế. Để làm điều đó, các học giả cần một biến số đại diện cho tài nguyên ròng có dữ liệu bao trùm nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ trở lại đây. Liệu một chỉ số như vậy có tồn tại không?

Trong một tài liệu tham khảo thống kê thường được trích dẫn, nhà sử học Paul Bairoch cho rằng, “sức mạnh của một quốc gia có thể được tính thông qua công thức kết hợp giữa GDP bình quân đầu người và tổng GDP”. Bairoch không nói rõ quan điểm này, nhưng nghiên cứu sau đó ủng hộ trực giác của ông: như đã lưu ý, các học giả lâu nay cho rằng GDP đại diện cho quy mô tổng sản lượng kinh tế và quân sự của một quốc gia, và có một lượng lớn tài liệu chỉ ra rằng GDP bình quân đầu người đóng vai trò như là một đại diện đáng tin cậy cho hiệu quả kinh tế và quân sự.

Chẳng hạn như, các nhà kinh tế sử dụng GDP/người để đo lường sự phát triển kinh tế, bởi các nước giàu, gần như theo định nghĩa, đều hoạt động hiệu quả hơn các nước nghèo – trừ trường hợp các nước có dự trữ dầu mỏ lớn như Saudi Arabia, đều giàu lên chỉ bằng việc khai thác dầu. Các nghiên cứu quân sự cũng cho thấy GDP/người của một quốc gia càng cao thì các chiến trận quân sự của nước này càng hiệu quả. Lý do là nền kinh tế dân sự sôi động giúp đất nước sản xuất vũ khí tối tân, đào tạo quân nhân giỏi, và quản lý các hệ thống quân sự phức tạp.

Do đó, GPD/người cung cấp một thước đo gần đúng nhưng đáng tin cậy về hiệu quả kinh tế và quân sự. Phát hiện này không đáng ngạc nhiên, vì quy mô dân số là động lực chính của các chi phí sản xuất, phúc lợi và an ninh. Dân số của một quốc gia càng lớn, thì chính phủ lại càng phải bảo vệ và chu chấp cho nhiều người hơn. Bởi vậy, việc chia GDP cho dân số giúp kiểm soát một số chi phí sẽ cho thấy tài nguyên tổng và tài nguyên ròng của một quốc gia. Sự kết hợp GDP với GDP/người, do đó, mang lại một chỉ số giải thích về quy mô và hiệu quả, hai chiều cạnh chính của tài nguyên ròng.

Để tạo một biến số thay thế gần đúng cho tài nguyên ròng, tôi làm theo lời khuyên của Bairoch  bằng cách đơn giản, nhân GDP với GDP/người, tạo ra một chỉ số mang lại sức mạnh tương đương với tổng sản lượng quốc gia và sản lượng quốc gia bình quân đầu người. Chỉ hai-biến-số này rõ ràng không hề đo lường trực tiếp tài nguyên ròng, và cũng không giải quyết được tất cả các khiếm khuyết của GDP và CINC. Tuy nhiên, bằng việc loại bỏ dân số, nó mang lại cảm giác tốt hơn về tài nguyên ròng của một quốc gia so với chỉ số GDP, CINC, hoặc chỉ dùng các chỉ số tổng khác.

Các nghiên cứu trong tương lai có thể thử nghiệm các cách để cải thiện các thước đo này bằng việc điều chỉnh phần lớn hoặc, thậm chí tốt hơn là, mở rộng cơ sở dữ liệu được đưa ra bởi Ngân hàng Thế giới và Liên hợp quốc, hoặc phát triển các thước đo tính đến các nguồn dự trữ tài nguyên ròng mới. Tuy nhiên, hiện nay, việc nhân GDP và GPD/người mang lại một biến đại diện nguyên sơ mà các học giả có thể sử dụng để đánh giá tầm quan trọng của tài nguyên ròng trong đời sống chính trị quốc tế. Các phần sau sẽ tiến hành sự đánh giá như vậy.

Thiết kế nghiên cứu

Tôi sử dụng ba phương pháp để so sánh tầm quan trọng của tài nguyên tổng đối với tài nguyên ròng trong đời sống chính trị quốc tế. Trước hết, tôi tiến hành các nghiên cứu trường hợp về những sự cạnh tranh sức mạnh lớn mở rộng, trong đó một quốc gia có ưu thế về tài nguyên tổng trong khi quốc gia còn lại có ưu thế về tài nguyên ròng. Tôi tập trung vào những cạnh tranh “mở rộng”, có nghĩa là các cuộc cạnh tranh địa chính trị kéo dài vài thập kỷ hoặc lâu hơn, bởi các tranh chấp như vậy cung cấp nhiều thông tin về sức mạnh tương đối của mỗi quốc gia hơn là một cuộc chiến hay khủng hoảng đơn lẻ. Tôi tập trung vào các cường quốc, bởi sự cạnh tranh của các quốc gia yếu thế hơn thường bị định hình bởi nền chính trị cường quốc, mà do vậy có thể không bộc lộ nhiều thông tin về sức mạnh tương đối của chính các quốc gia nhỏ hơn. Ngoài ra, tôi tập trung vào những trường hợp, trong đó một bên có ưu thế về tài nguyên tổng trong khi bên còn lại có ưu thế về tài nguyên ròng, bởi các trường hợp này là những phép trắc nghiệm trực tiếp về tầm quan trọng của tài nguyên tổng so với tài nguyên ròng trong cạnh tranh địa chính trị.

Thứ hai, tôi sử dụng các bộ dữ liệu lớn để đánh giá mức độ các chỉ số đơn-biến được nêu ở trên (GDP, CINC và GDP x GDP/người) dự đoán người thắng kẻ thua trong các tranh chấp và chiến tranh quốc tế. Về cơ bản, tôi sử dụng GDP và CINC đại diện cho cách tiếp cận tổng, chuẩn để đo lường sức mạnh; và tôi sử dụng GDP x GDP/người làm đại diện cho cách tiếp cận ròng, khác của tôi. Tôi tập trung vào kết quả củ các tranh chấp và chiến tranh, bởi chúng chủ yếu tiết lộ về sức mạnh tương đối của các quốc gia: trong thời bình, các quốc gia có thể phóng đại sức mạnh của họ; nhưng trong thời kỳ xung đột, những lời nói dối bị réo tên, các điểm yếu lộ rõ, và các quốc gia thực sự mạnh hơn thường chiến thắng. Rõ ràng là, không có thước đo sức mạnh nào có thể dự đoán chính xác tất cả kết quả của các cuộc tranh chấp và chiến tranh – có yếu tố quyết tâm, chiến lược, may mắn và sự lựa chọn cũng đóng góp một phần, như tôi giải thích phí dưới – nhưng một thước đo sức mạnh hợp lý sẽ thực hiện tốt hơn so với sự may rủi ngẫu nhiên trong việc dự đoán các kết quả tranh chấp và chiến tranh, và, với tất cả các yếu tố như nhau, các học giả nên ưu tiên biện pháp dự đoán kết quả lớn nhất.

Thứ ba, tôi phân tích mức độ mà mỗi biện pháp đo lường thực hiện như một biến kiểm soát khi áp vào các mô hình quan hệ quốc tế hiện có. Nhiều nghiên cứu sử dụng các mô hình thống kê kiểm soát sức mạnh để tách mối tương quan giữa các biến số khác ra. Tôi tái hiện 24 nghiên cứu này và dùng các thước đo tính tài nguyên tổng và ròng, để xem mỗi biến tác động như thế nào tới mức độ phù hợp theo mẫu của các mô hình. Nếu tất cả đều như nhau, các học giả nên ưu tiên thước đo sức mạnh giúp tối đa hóa mức độ phù hợp trong hầu hết các mô hình, nghĩa là tước đo đó giải thích được sự khác nhau nhiều nhất trong dữ liệu.

Mỗi phương pháp này đều có điểm mạnh và điểm yếu. Mục tiêu của tôi là bù đắp điểm yếu của phương pháp này bằng điểm mạnh của phương pháp kia. Phương pháp nghiên cứu trường hợp cho phép tôi phân tích cặn kẽ các trường hợp và kết hợp một loạt chỉ số phù hợp với từng hệ đo lường, thay vì chỉ dựa vào các đại diện đơn-biến. Ngược lại, các kết quả hàm cỡ mẫu lớn sẽ loại bỏ điều tiết của các nghiên cứu trường hợp, nhưng giúp đảm bảo rằng các phát hiện của tôi được áp dụng rộng rãi vào nhiều trường hợp. Cuối cùng, các phân tích sao chép kiểm tra khả năng thích ứng của mỗi thước đo với các đặc điểm kỹ thuật mô hình khác nhau và trên nhiều lĩnh vực quan hệ quốc tế.

(còn tiếp) 

Người dịch: Hà Quỳnh Hoa

Nguồn: Michael Beckley – The Power of Nations: Measuring What Matters, International Security, Vol. 43, Issue 2, Fall 2018, p7-44.

TN 2019 – 9, 10, 11, 12, 13, 14

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s