Thực chất kế hoạch sửa đổi Hiến pháp của Vladimir Putin


Vai diễn của Mel Gibson trong bộ phim Tequila Sunrie là một tên trùm buôn ma túy bị mắc kẹt với ý định rời bỏ công việc tội lỗi này. Anh ta muốn dừng lại (hoặc tuyên bố là muốn điều đó) song không một ai ủng hộ. Những con nghiện cần nguồn cung ma túy. Tổ chức cần những mối quan hệ. Vợ cũ muốn được chia một phần lợi nhuận. Thậm chí cả cảnh sát cũng muốn hắn tiếp tục công việc để họ có thể bắt giam tay buôn ma túy này và đồng bọn. Nhân vật của Mel Gibson sau đó thừa nhận, việc ra đi chẳng hề đơn giản như người ta vẫn nghĩ.

Tổng thống Nga Vladimir Putin có lẽ cũng đang ở hoàn cảnh tương tự. Trong Thông điệp Liên bang hồi tháng 1/2020, ông đã nhắc đến những thay đổi Hiến pháp nhằm thu hẹp quyền hạn của tổng thống và cấm một người nắm giữ cương vị này hơn hai nhiệm kỳ. Đề xuất này đã khiến dư luận cả trong và ngoài nước vô cùng ngạc nhiên, dự đoán rằng sẽ có một cuộc tải tổ chính quyền mạnh mẽ sau đó, và làm dấy lên hàng loạt đồn đoán về những mục đích của Putin sau khi nhiệm kỳ (được quy định theo Hiến pháp) của ông kết thúc vào năm 2024. Liệu ông sẽ thật sự chấm dứt việc ngồi trên cương vị tổng thống sau 4 năm nữa? Liệu có phải Putin sẽ trở thành Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội hay lãnh đạo Hội đồng Nhà nước mới được củng cố quyền lực, để từ đó tiếp tục thâu tóm quyền lực theo một cách khác hay không?

Đáp án ban đầu Putin đưa ra cho những thắc mắc này gần như rất mơ hồ, song ông có lý do để làm như vậy. Putin lãnh đạo một hệ thống chính trị với quyền lực tập trung vào chính ông và không thể vận hành trừ phi ông chỉ đạo. Tuy nhiên, những tồn tại dài hạn của Nga, từ trì trệ kinh tế, giáo dục thiếu hiệu quả và suy giảm nhân khẩu học, lại không phải là những thứ mà Putin có thể kiểm soát hoàn toàn. Putin cần biết rằng sẽ phải mất ít nhất hàng thập kỷ để nước Nga có thể đạt được mục tiêu mà ông tuyên bố là khôi phục vị thế đáng gờm trên trường quốc tế cho nước Nga, đưa họ trở lại thành một quốc gia vĩ đại và thịnh vượng. Putin sẽ phải đối mặt với vấn đề kế nhiệm nếu ông muốn đất nước đi theo lộ trình ông đã vạch sẵn để đạt được thành quả mà ông mong muốn.

Tuy nhiên, kế nhiệm chưa bao giờ là một việc làm đơn giản. Putin hiểu rõ ông chắc chắn sẽ ngay lập tức kích động một cuộc tranh giành quyền lực nếu những từ ngữ như “nghỉ hưu” hay “người kế nhiệm” được chính ông nhắc đến. Putin cũng biết rằng việc nói đến ý định duy trì quyền lực ở vị trí tổng thống sẽ gây ra một rắc rối khác. Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình quốc gia gần đây, Putin nói: “Tình hình sẽ rất đáng lo ngại nếu chúng ta trở về thời kỳ như giữa thập niên 1980, khi các nhà lãnh đạo tại vị đến cuối đời, hết người này đến người khác, và rời khỏi chính trường mà không hề đảm bảo những điều kiện cần thiết cho việc chuyển giao quyền lực”.

Với những lo ngại ấy, câu hỏi đặt ra là tại sao Putin dường như lại thay đổi lộ trình khi công khai ủng hộ “đề xuất” của Hạ viện Nga về việc thông qua một đạo luật cho phép ông ta tại vị tới tận 2036 nếu các cử tri đồng tình? Nhiều nhà quan sát cho rằng đó vốn là một kế hoạch ngay từ đầu của Putin, và những dè dặt trước đây thực chất chỉ đơn giản là phép thử thông minh của chính trị gia này nhằm đánh giá sự ủng hộ đối với các dự định về hiến pháp của ông là ở mức nào. Xét cho cùng, có thể Putin biết rằng việc để ngỏ ý định ra đi chắc chắn sẽ khiến nhiều nhân vật trong giới chóp bu, những người lâu nay vẫn dựa vào quyền lực của ông để đảm bảo vị trí cho mình, cho tài sản và bảo vệ trước các đối thủ, phải giật mình và đồng loạt kêu gọi ông tiếp tục cầm quyền.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của những nhân tố quốc tế mới và nguy hiểm cũng có thể đã góp phần quan trọng trong quyết định có phần trực diện này của Putin. Trong vài tuần trở lại đây, Nga đã tiến sát bờ vực xung đột quân sự với Thổ Nhĩ Kỳ, một thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Syria. Mối đe dọa từ dịch COVID-19 cũng đang từ lo ngại trở thành hiện thực và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng với hệ thống chăm sóc sức khỏe của Nga cũng như nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu năng lượng của nước này. Bất ổn chính trị tại Iran, Trung Quốc, châu Âu và cả Mỹ đang bị lu mờ trước việc chính phủ các quốc gia này phải vật lộn để kiềm chế dịch COVID-19, hạn chế thiệt hại và trấn an dư luận. Trong khi đó, Nga và Saudi Arabia gần đây đã vướng vào các tranh cãi về sản lượng dầu mỏ trong bối cảnh nguy cơ suy thoái toàn cầu đang tới gần và cạnh tranh trên thị trường năng lượng ngày càng căng thẳng. Nga cũng đã tận dụng tranh cãi này để chỉ trích các đòn trừng phạt mà Mỹ áp đặt đối với hệ thống đường ống dẫn khí đốt Dòng chảy phương Bắc 2, cho rằng chính các biện pháp này đã khiến giá dầu giảm và cản trở ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ trong cuộc cạnh tranh với các nhà sản xuất năng lượng Nga tại thị trường châu Âu.

Phản ứng tự nhiên khi nỗi sợ gia tăng là tìm kiếm sự an toàn trong những gì quen thuộc, thay vì mạo hiểm hướng đến những điều chưa được kiểm chứng và chưa biết. Điều này đúng cả với những kẻ cai trị và tầng lớp bị cai trị. Putin gần đây đã nhắc đến dịch COVID-19 và thất bại của Nga cùng OPEC về thỏa thuận cắt giảm sản lượng để lý giải vì sao ông sẵn sàng chấp thuận việc dỡ bỏ giới hạn về nhiệm kỳ tổng thống. Thực tế Putin đã “tinh tế” thể hiện rằng giờ không phải là lúc thích hợp để nói đến việc chuyển giao quyền lực lãnh đạo tại Nga.

Những diễn biến này cho thấy sẽ là không khôn ngoan nếu Mỹ tính toán các chính sách đối phó Nga trên cơ sở hy vọng rằng một nhà lãnh đạo tự do hơn thời hậu Putin sẽ sớm xuất hiện trong tương lai gần. Quan trọng hơn, Mỹ cần nhận thức được rằng Kremlin đang ngày càng cảnh giác trước nguy cơ các mối đe dọa cả từ bên trong và bên ngoài sẽ đặt ra những mối đe dọa thật sự đối với lợi ích của Nga, và thậm chí là đối với cả quyền lực mà họ có được. Đúng như những gì Putin từng cảnh báo trong cuốn hồi ký của mình, một con chuột có xu hướng tấn công điên cuồng nhất khi cảm thấy bị dồn vào chân tường.

Nguồn: www.nationalinterest.org

TKNB – 18/03/2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s