Những ý định của Trung Quốc đằng sau tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông


Douglas Guifoyle

Trung Quốc nổi tiếng với tuyên bố về các quyền hàng hải đặc biệt ở Biển Đông, trong phạm vi “đường 9 đoạn”, xuất hiện trên các bản đồ chính thức của Trung Quốc. Hiện chưa rõ nguồn gốc chính xác của “đường 9 đoạn” này. Nó không xuất hiện trên bản đồ chính phủ Trung Quốc trước năm 1947 hay trong các bản đồ vẽ tay trước năm 1933. Mới đây nhất vào năm 2013, các học giả nổi tiếng của Trung Quốc thừa nhận nước này chưa bao giờ nói rõ ý nghĩa pháp lý quan trọng của “đường 9 đoạn” bao trùm Biển Đông.

Những tuyên bố gần đây của Trung Quốc về quyền tài phán độc quyền đối với các nguồn tài nguyên trong “đường 9 đoạn” đã làm gia tăng căng thẳng không chỉ với nguồn tài nguyên dầu khí, mà còn cả với trữ lưỡng cá đang bị khai thác quá mức và đang suy giảm ở Biển Đông. Tài nguyên cá giữ vai trò cơ bản trong “an ninh lương thực của hàng trăm triệu cư dân ven biển”. Nhưng lập luận pháp lý của Trung Quốc về Biển Đông cần được nhìn nhận trong bối cảnh lịch sử và lý luận của Trung Quốc về chiến tranh thông tin.

Luật pháp đóng vai trò quan trọng trong tranh chấp về “đường 9 đoạn”, vì đường này ăn sâu vào các vùng biển mà các quốc gia ven biển, bao gồm Việt Nam và Philippines, xác định là vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) rộng 200 hải lý của các nước này theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Trớ trêu là trong các cuộc đàm phán kéo dài về UNCLOS, Trung Quốc là quốc gia ủng hộ nhiệt tình cho khái niệm EEZ, đứng về phía các nước đang phát triển chống lại Nga và Mỹ.

Sẽ rất hữu ích khi xem xét những vấn đề quan tâm cơ bản của Trung Quốc trong các cuộc đà phán UNCLOS. Những vấn đề này được ghi lại tại các văn bản làm việc của Trung Quốc trình lên Ủy ban Đáy biển Liên hợp quốc vào đầu những năm 1970 và trong các bài phát biểu của Trung Quốc trong quá trình đàm phán.

Trung Quốc ủng hộ 5 vấn đề chính.

Thứ nhất, không có chiều rộng tối đa cố định cho vùng lãnh hải – phạm vi vùng biển quốc gia được quyết định bởi quốc gia có chủ quyền dựa trên các nhu cầu kinh tế và an ninh.

Thứ hai, tàu chiến không được phép tự động qua lại các vùng lãnh hải và eo biển.

Thứ ba, eo biển Chiungchow và Vịnh Bột Hải rộng lớn của Trung Quốc có một tư cách đặc biệt, là vùng “nội thủy”.

Thứ tư, ranh giới hàng hải chỉ nên được giải quyết bằng tham vấn và UNCLOS không nên có quy định về việc giải quyết tư pháp các tranh chấp như vậy.

Thứ năm, một quốc gia lục địa có chủ quyền với một quần đảo xa xôi có thể vẽ các đường cơ sở thẳng xung quanh quần đảo này và sử dụng chúng để xác định lãnh hải.

Đáng chú ý, mặc dù Trung Quốc rõ ràng đã đòi hỏi tư cách đặc biệt đối với một số vùng biển, nhưng lại chưa hề làm điều này đối với Biển Đông. Trung Quốc duy trì yêu sách về eo biển Chiungchow và Vịnh Bộ Hải trong suốt các cuộc đàm phán, cũng như quan điểm về tàu chiến và quyền qua lại vô hại. Nhưng Bắc Kinh đã từ bỏ lập trường của mình về chiều rộng của lãnh hải và “các quần đảo xa xôi”. Lịch sử này cho thấy việc Trung Quốc gần đây cho rằng mình có “các quyền lịch sử đặc biệt” trong phạm vi “đường 9 đoạn” chỉ là sản phẩm của một yêu sách pháp lý rất mới.

Một đòn đánh mạnh vào quan điểm của Trung Quốc và có lợi cho các quốc gia ven biển có vùng EEZ “thông thường” của ình là phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế về vụ việc Philippines kiện Trung Quốc. Kể từ đó, chính phủ Trung Quốc quay lại với lập trường về “quần đảo xa xôi”, vốn đã bị nước này từ bỏ trong các đàm phán UNCLOS trước đây. Lập luận này đã được hồi sinh trong một nghiên cứu quan trọng của Hiệp hội Luật pháp Quốc tế Trung Quốc về phán quyết trọng tài trong vụ Philippines kiện Trung Quốc. Trung Quốc tuyên bố có thể kết hợp các thực thể khác nhau trên biển thành “các quần đảo”, vẽ ra các đường cơ sở thẳng và xác định EEZ cho các nhóm đảo này.

Lập luận trên vừa có tính xét lại lịch sử, vừa không thuyết phục về mặt pháp lý. Tuy nhiên, ngoài việc tạo ra các yêu sách EEZ, việc xác định lại một số thực thể thành các đảo hay quần đảo cho phép Trung Quốc tuyên bố rằng tàu chiến của Mỹ bị hạn chế hoạt động gần các thực thể trên. Mỹ bảo lưu quan điểm rằng các thực thể này không có lãnh hải và Mỹ đang thực hiện quyền tự do hàng hải trong vùng EEZ hoặc trên vùng biển quốc tế. Nhưng tại sao Trung Quốc lại quan tâm tới việc đưa ra các lập luận như vậy?

Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) đánh giá cao sức mạnh của luật pháp. Học thuyết “ba cuộc chiến tranh” vạch ra một bộ ba phương pháp phi động lực để đạt được mục tiêu quốc gia của Trung Quốc: chiến tranh dư luận, chiến tranh tâm lý và chiến tranh pháp lý. Trong số này, chức năng chiến tranh pháp lý (luật pháp) được lý giải bởi Livermore là “tận dụng các chế độ và quy trình luật pháp hiện có để hạn chế hành vi bất lợi, chống lại các tình huống bất lợi, xóa bỏ các án lệ và tối đa hóa lợi thế trong các tình huống liên quan tới lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”.

Ba cuộc chiến tranh trên nhằm tăng cường tính hợp pháp của CCP cả bên trong và bên ngoài. Tranh chấp các yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông được xem là hành động làm suy yếu tính hợp pháp của CCP. CCP cho rằng mình bị bao vây bởi các mối đe dọa bên trong và bên ngoài, và nhìn nhận các tranh luận pháp lý chống lại Đảng là một hình thức của xung đột chiến lược.

Hy vọng rằng Trung Quốc, hiện là một cường quốc biển đang trỗi dậy, được xích lại tới vị trí pháp lý của các cường quốc hải quân truyền thống, chưa thể xảy ra. Các học giả về luật pháp quốc tế và quan hệ quốc tế nên thấy rằng các lập luận pháp lý của Trung Quốc trong lĩnh vực hàng hải, mặc dù mang tính cơ hội, không phải không có nguồn gốc lịch sử trong tư duy pháp lý của Trung Quốc. Trung Quốc cũng hiểu rằng để hưởng và khai thác những gì mà nước này giành được bằng vũ lực, cần phải được củng cố bằng luật pháp. Tranh chấp yêu sách hàng hải là một cuộc đấu tranh pháp lý được thực hiện trong lĩnh vực “ý tưởng”. Tuy nhiên cuộc chiến pháp lý không đơn giản là việc che giấu cho hành động “cướp đất” trên biển. Nó chính là một phần của hành vi “cướp đất”.

Nguồn: Diễn đàn Đông Á (Australia)

TKNB – 13/09/2019.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s