Một thời kỳ mới nguy hiểm ở Trung Đông – Phần III


Khi Soleimani hạ cánh ở Baghdad, thủ lĩnh Kataib Hezbollah đang ở sân bay chờ ông ta. Một số người nghĩ ông ta là người đứng sau vụ tấn công Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad. Theo tờ Guardian, Soleimani và đoàn tùy tùng ban đầu được đưa đến khu vực VIP của sân bay trong một chiếc Toyota Avalon và một chiếc xe buýt nhỏ của Hyundai Starex. Sau đó, họ dự định đi thẳng tới trung tâm thành phố.

Đoàn xe thậm chí còn chưa rời khỏi sân bay khi tên lửa bắt đầu bắn xuống vào khoảng 1 giờ sáng giờ địa phương. Soleimani và những người bạn đồng hành, bao gồm cả con rể của ông và Muhandis, đã bị giết ngay lập tức. Xác của Soleimani chỉ có thể được xác định dựa vào chiếc nhẫn hồng ngọc mà ông ta đang đeo.

Trump và những người theo lập trường cứng rắn

Mỹ và Iran là kẻ thù trong nhiều thập kỷ. Trong Chiến tranh Lạnh, CIA đã dàn xếp cuộc lật đổ Thủ tướng Iran Mohammad Mossadegh và trao quyền lực tuyệt đối cho Shah. Kể từ năm 1979, khi những người Hồi giáo theo Ayatollah Khomeini lên nắm quyền, cuộc xung đột giữa Washington và Tehran đã ít nhiều được công khai.

Người tiền nhiệm của Trump, Barack Obama, đã đảm nhận công việc mà cho đến nay là nỗ lực nghiêm túc nhất để xoa dịu sự thù địch. Cùng với người châu Âu, ông đã đàm phán một hiệp ước với Tehran vốn hứa hẹn sẽ nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với họ để đổi lấy việc Iran ngừng chương trình hạt nhân của nước này. Nhưng thậm chí trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016, Trump đã nói rõ rằng ông không phải là người hâm mộ thỏa thuận.

Khi Trump nhậm chức vào tháng 1/2017, ban đầu ông được bao quanh bởi những người ủng hộ thỏa thuận hạt nhân Iran. Cả Ngoại trưởng Rex Tillerson và Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis đều hối thúc ông đừng rút khỏi thỏa thuận. Khi Mattis được hỏi trong phiên điều trần ngày 3/10/2017 của Thượng viện về việc liệu ông có tin rằng thỏa thuận hạt nhân là vì lợi ích tốt nhất cảu nước Mỹ hay không, ông trả lời: “Vâng, thượng nghị sĩ, tôi tin”.

Trump thấy mình phải đối mặt với một vấn đề nan giải: Ông ta muốn ép buộc ý chí của mình lên Iran, nhưng cảnh giác với cuộc xung đột quân sự. Và trong nhiều tháng, không có gì nhiều xảy ra. Brian Hook, người được bổ nhiệm làm đại diện đặc biệt của Mỹ tại Iran, đã làm cho người châu Âu có ấn tượng rằng Trump sẵn sàng đàm phán lại các phần của thỏa thuận thay vì từ bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, mọi chuyện đã sớm trở nên rõ ràng rằng Hook không hành động theo mệnh lệnh từ Nhà Trắng.

Vào tháng 3/2018, Trump đã sa thải Tillerson cùng với Cố vấn an ninh quốc gia H.R. McMaster trong cùng tháng đó. Cả hai đều được thay thế bởi những người có lập trường cứng rắn ưa thích một quan điểm không khoan nhượng đối với Iran. Tillerson được thay thế bởi Mike Pompeo – người đã lên tiếng chống lại thỏa thuận hạt nhân với tư cách là nghị sĩ và sau đó, với tư cách là giám đốc CIA, đã thiết lập quan hệ chặt chẽ với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Pompeo là một người đàn ông vô cùng sùng đạo, với một số quan chức thấy ông giống một Giáo chủ của Cơ đốc giáo. Trong một cuộc phỏng vấn mạng lưới truyền hình Cơ đốc giáo vào tháng 3/2019, Ngoại trưởng Pompeo cho rằng có thể Thiên Chúa đã gửi Trump đến để bảo vệ Israrel.

Trong khi đó, cố vấn an ninh quốc gia mới của Trump, John Bolton là một người có lập trường cực kỳ cứng rắn và đã luôn thể hiện công khai niềm tin của mình rằng Mỹ nên lật đổ chế độ tại Tehran, bằng bạo lực nếu cần thiết. Khi đàm phán với Iran về việc thỏa thuận hạt nhân đã đi đến hồi kết vào mùa Xuân 2015, Bolton đăng một bài viết trên New York Times với tiêu đề: “Để ngăn chặn những quả bom của Iran, hãy ném bom Iran”.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã thực hiện một nỗ lực cuối cùng để cứu vãn thỏa thuận trong chuyến thăm tới Washington vào tháng 4/2018. Ông nói với tổng thống Mỹ rằng các cuộc đàm phán với đại diện đặc biệt về Iran, Brian Hook đầy hứa hẹn. Theo New York Times, Trump phản ứng “Ai là Brian Hook”.

Chỉ một thời gian ngắn sau đó, Pompeo có một bài phát biểu quan trọng về Iran theo lời mời của Heritage Foundation có lập trường cực kỳ bảo thủ, trong đó ông coi Tehran là một chế độ bất lương. Trong bài phát biểu của mình, ông đã đề cập đến một cái tên mà nhiều người trong số thính giả của ông có khả năng chưa bao giờ nghe đến trước đây: Ông nói rằng Qassem Soleimani đã sử dụng toàn bộ số tiền nhận được từ thỏa thuận hạt nhân vào mục đích xấu xa.

Ông Pompeo không chỉ yêu cầu chấm dứt chương trình hạt nhân Iran, mà ông còn nhấn mạnh rằng Iran phải từ bỏ những tham vọng quyền lực trong khu vực và chấm dứt hoạt động phổ biến tên lửa đạn đạo. Vào tháng 8, Trump đã áp đặt trở lại toàn bộ biện pháp trừng phạt đối với Iran mà đã bị loại bỏ như một phần của hiệp ước hạt nhân.

Vài tháng sau, tổng thống loan báo Bộ trưởng Quốc phòng Mattis từ chức. Ông là một người luôn kiên định tránh leo thang với Iran. Rõ ràng ông đã từ chối việc Nhà Trắng yêu cầu chuẩn bị cho các phương án tấn công Iran.

Hiện nay Trump được cố vấn bởi những người sẵn sàng lật đổ chế độ của Tehran bằng vũ lực. Vào đầu tháng 5, Bolton tuyên bố kế hoạch đưa tàu sân bay USS Abraham Lincoln đến vịnh Persia. Ngay sau đó, Chính phủ Mỹ đã áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với Tehran, vốn được mở rộng để gây ảnh hưởng đến hoạt động thương mại thép, đồng và nhôm. Thành quả kinh tế của Iran đã nhận một đòn đau đớn hơn nữa.

Cuộc đối đầu quân sự đầu tiên giữa Mỹ và Iran diễn ra vào tháng 6/2019, khi không quân Iran bắn hạ một máy bay không người lái giám sát của Mỹ trên eo biển Hormu. Dường như sự trả đũa là không thể tránh khỏi và cuối cùng Trump đã đưa ra một kế hoạch tấn công mà có thể khiến tới 150 người thiệt mạng. Trên Twitter, Trump viết rằng mặc dù vũ khí của quân đội Mỹ đã “khóa mục tiêu và lên nòng”, nhưng cái chết của 150 người sẽ là một phản ứng quá mức đối với việc bắn hạ một máy bay không người lái.

Điều này đánh dấu thất bại đầu tiên của những người có lập trường cứng rắn thân cận với Pompeo. Mặc dù Trump đã đẩy tất cả các nhóm ôn hòa ra khỏi chính phủ của mình, nhưng ông vẫn không muốn thúc đẩy thành một cuộc chiến tranh với Iran.

Tuy nhiên, những mâu thuẫn không thể tránh khỏi trong chính sách Iran của ông đã buộc ông phải hành động, khi Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad bị tấn công. Một mặt, trong chiến dịch tranh cử của mình, Donald Trump khẳng định rằng ông sẽ chấm dứt các cuộc chiến dài bất tận ở Trung Đông. Mặt khác, ông không muốn bị coi là một kẻ nhút nhát. Rốt cuộc, Trump đã nhiều lần chế nhạo Obama vì đã vạch ra một ranh giới đỏ trong cuộc nội chiến ở Syria nhưgn cuối cùng quyết định không can thiệp khi chế độ ở Damascus sử dụng vũ khí hóa học chống lại thường dân.

Sự việc Soleimani cho thấy rõ ràng việc đưa ra quyết định của Nhà Trắng đã trở nên thất thường như thế nào. Hội đồng an ninh quốc gia có nhiệm vụ thông báo cho tổng thống về các điểm rắc rối trên thế giới trong nhiều thập kỷ, nhưng không có tổng thống nào sa thải nhiều nhân viên trong một khoảng thời gian ngắn như vậy. Trong ba năm, Trump đã  sử dụng tới ba cố vấn an ninh quốc gia. Robert O’Brien đã nắm giữ vị trí này kể từ khi John Bolton rời đi vào tháng 9/2019, và điều quan trọng nhất là Robert O’Brien không mâu thuẫn với Donald Trump.

Douglas A. Silliman, Đại sứ Mỹ tại Iraq cho đến năm 2019, cho biết: “Tôi không tin rằng Tổng thống Trump nói chung được chỉ dẫn đầy đủ về những hậu quả nhiệm kỳ thứ hai và thứ ba” trong các quyết định của ông. “Và ông ấy luôn không chú ý đến chỉ dẫn chi tiết về những gì có thể xảy ra sau đó”.

Silliman nhớ những ngày mà Mỹ có một chiến lược về Iran. Ông nói: “Vấn đề mà chính quyền này gặp phải là họ không thể khẳng định rõ ràng những thay đổi chính sách mà họ đã tìm kiếm từ Iran”.

Liệu họ có muốn chấm dứt chương trình hạt nhân? Hay để Iran từ bỏ các mục tiêu bá quyền của mình? Hay liệu cuối cùng có lật đổ chế độ này hay không?        Bằng việc giết Soleimani, Trump hy vọng giải quyết vấn đề Iran một lần và mãi mãi, nhưng ông chỉ thành công trong việc làm cho vấn đề này trở nên lớn hơn. Cuộc xung đột với Tehran sẽ theo ông cho đến hết nhiệm kỳ tổng thống.

(còn tiếp) 

Nguồn: Spiegel

CVĐQT – số 02/2020

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s