Quan điểm của Đông Nam Á về cuộc đối đầu Trung – Mỹ – Phần đầu


Khi tình hình dịch bệnh COVID-19 ở Trung Quốc chuyển biến xấu vào đầu năm 2020, nhiều quốc gia ở Đông Nam Á đã gửi vật tư y tế tới nước láng giềng lớn của họ như một cử chỉ thiện chí và đoàn kết. Malaysia đã gửi 18 triệu găng tay cho Trung Quốc vào tháng 1/2020, Philippines, Việt Nam, Indonesia, Thái Lan và Singapore đã quyên góp các trang thiết bị y tế như khẩu trang, quần áo bảo hộ hazmat, kính bảo hộ và các bộ dụng cụ xét nghiệm vào tháng 2/2020. Một số nước sau khi chuyển hàng cứu trợ đã đón công dân của mình từ tâm dịch Vũ Hán về nước. Một số nghệ sĩ Thái Lan đã sáng tác bài hát mang tên “Vũ Hán, hãy tiếp tục tiến bước”, và những lời động viên tương tự cũng đã xuất hiện trên các phương tiện truyền thông xã hội cũng như ở các nơi công cộng, chẳng hạn như các trung tâm mua sắm, ở Thái Lan.

Trong khoảng một tháng qua, khi Trung Quốc kiểm soát được sự bùng phát của dịch bệnh và đại dịch lan rộng ra khu vực, Bắc Kinh bắt đầu đền đáp lòng tốt đó cũng như khắc phục thiệt hại về danh tiếng do những sai lầm của họ khi dịch bệnh mới bùng phát gây ra. Họ đã gửi vật tư y tế và đôi khi là cả chuyên gia y tế tới nhiều quốc gia, thường là trong sự phô trương của giới truyền thông.

Sự hào phóng này của Trung Quốc nhìn chung được các chính phủ đón nhận với lòng biết ơn. Cụ thể, Tổng thống Rodrigo Duterte đã ca ngợi việc Trung Quốc gửi tặng Philippines các bộ dụng cụ xét nghiệm, khẩu trang y tế, quần áo bảo hộ hazmat và máy thở. Thủ tướng Malaysia Muhyiddin Yassin cũng gửi lời cảm ơn chân thành đến Trung Quốc. Ông nói: “Trung Quốc đã sát cánh cùng chúng tôi ngay từ đầu, và chúng tôi chân thành cảm kích sự hỗ trợ của Trung Quốc dành cho Malaysia trong giai đoạn thiếu thốn này”.

Mỹ cũng đã hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính cho khu vực, dù những hành động này ít được quảng bá hơn. Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) có văn phòng tại 6 nước ASEAN, và kể từ khi COVID-19 bùng phát trong khu vực, CDC đã hỗ trợ kỹ thuật cho các quốc gia này trong những lĩnh vực như thu thập mẫu, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm, giám sát và kiểm soát lây nhiễm. Đã có 6 chuyên gia của CDC được cử tới Lào, nơi CDC không đặt văn phòng, để tập huấn cho nước này về dịch tễ học, giám sát và thí nghiệm.

Tháng 3/2020, Mỹ tuyên bố sẽ cung cấp gói hỗ trợ kỹ thuật và tài chính trị giá 18,3 triệu USD trong giai đoạn đầu cho các nước ASEAN nhằm tập huấn cho các nhân viên y tế và củng cố các hệ thống sàng lọc và chăm sóc sức khỏe. Tháng 4/2020, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo nước này đã cung cấp gói tài trợ khẩn cấp trị giá 35 triệu USD giúp các nước ASEAN chống lại COVID-19.

Dường như Trung Quốc và Mỹ, vốn là các đối thủ chiến lược ở Đông Nam Á, đang đua nhau hỗ trợ khu vực chống lại đại dịch nhằm mục đích thu phục lòng người. Mặc dù chính phủ và người dân các nước trong khu vực chắc chắn đánh giá cao sự giúp đỡ như vậy, nhưng tình trạng căng thẳng đang gia tăng giữ hai nước lớn này ở biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) – trong bối cảnh Trung Quốc đã và đang có những hành động nhằm củng cố tuyên bố chủ quyền của mình ở các  vùng biển tranh chấp và Mỹ tìm cách chống lại những hành động này – lại ít được hoan nghênh nhiều hơn.

Những hành động của Trung Quốc diễn ra vào thời điểm khu vực đang chiến đấu chống lại đại dịch và hai tàu sân bay thuộc hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ đã phải dừng hoạt động vì tình trạng lây nhiễm trên tàu. Tiến sĩ Chen Gang, Trợ lý Viện trưởng phụ trách nghiên cứu chính sách Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cho biết Trung Quốc đã đưa ra các tuyên bố chủ quyền chồng chéo với Brunei, Malaysia, Philippines, Đài Loan và Việt Nam ở biển Nam Trung Hoa và những động thái gần đây của nước  này là nhằm củng cố kiểm soát đối với vùng lãnh thổ bị tranh chấp.

Trung Quốc cũng tìm cách khẳng định các tuyên bố chủ quyền của mình ở các vùng biển gần quần đảo Natuna của Indonesia, nơi mà nước này khẳng định là ngư trường truyền thống của họ. Tháng 2/2020, trong khi COVID-19 vẫn đang hoành hành trên lãnh thổ Trung Quốc, các tàu cá được Cảnh sát biển Trung Quốc hộ tống đã đi vào vùng biển gần quần đảo Natuna. Tháng 1/2020, khi các tàu cá Trung Quốc có hành động tương tự, Jakarta đã cử máy bay chiến đấu và tàu chiến tới khu vực và các tàu của Trung Quốc đã rút lui. Đến tháng 2/2020, Jakarta lại giữ im lặng.

Đầu tháng 4/2020, một tàu cá Việt Nam với 8 thuyền viên đã bị chìm sau vụ va chạm với một tàu thuộc lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc gần quần đảo Hoàng Sa vốn được cả Trung Quốc lẫn Việt Nam tuyên bố chủ quyền. Hà Nội đã chính thức lên tiếng phản đối và, trong một động thái hiếm thấy, Philippines đã bày tỏ quan ngại về vụ việc này cũng như sự đoàn kết với Việt Nam.

Ngoài ra, tháng 4/2020, một tàu thăm dò của Trung Quốc, từng dính líu tới một cuộc đối đầu với các tàu của Việt Nam vào năm 2019, đã trở lại vùng biển thuộc Vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam trước khi di chuyển về phía Nam tới Malaysia. Tại đây, cùng với hơn 10 tàu hộ tống, con tàu thăm dò này đã theo dõi một tàu khoan đang hoạt động theo hợp đồng ký với gã khổng lồ dầu mỏ Malaysia Petronas ở vùng biển được Malaysia, Trung Quốc và Việt Nam tuyên bố chủ quyền. Điều này diễn ra chỉ 2 ngày sau khi 8 chuyên gia về COVID-19 mang theo viện trợ y tế của Trung Quốc tới Kuala Lumpur.

Phản ứng trước hành động của Trung quốc ở biển Nam Trung Hoa, Mỹ đã điều 2 tàu chiến tới biển Nam Trung Hoa và tổ chức các cuộc tập trận với Australia ở khu vực này. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cáo buộc Trung Quốc lợi dụng việc thế giới đang tập trung vào đại dịch khi đe dọa các nước có tuyên bố chủ quyền ở vùng biển này.

Tuy nhiên, Malaysia lại đưa ra phản ứng thận trọng, với việc Bộ trưởng Ngoại giao Hishammuddin Hussein nói rằng tranh chấp cần được giải quyết một cách hòa bình, vì sự hiện diện của các tàu chiến ở biển Nam Trung Hoa có khả năng làm gia tăng căng thẳng, từ đó có thể dẫn tới những tính toán sai lầm. Tuy nhiên, ông cũng cảm ơn Pompeo tại Hội nghị trực tuyến Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN – Mỹ và bày tỏ tin tưởng rằng sự hợp tác của Mỹ, các nước ASEAN sẽ cùng nhau vượt qua đại dịch. Lời cảm ơn này có lẽ ngầm ám chỉ sự giúp đỡ của Mỹ ở biển Nam Trung Hoa, cho phép Malaysia tập trung vào cuộc chiến chống đại dịch.

Động thái làm dấy lên sự phản đối

Diễn biến khiến Việt Nam và Philippines giận dữ đến mức bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ – mà trong trường hợp của Manila là đưa ra kháng nghị ngoại giao – là việc Trung Quốc thành lập 2 đơn vị hành chính trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa cũng vào tháng 4/2020. Hai đơn vị hành chính mới, được Trung Quốc gọi là Nam Sa và Tây Sa, trực thuộc thành phố Tam Sa. Thành phố này được thành lập năm 2012 trên đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa và được coi là trụ sở hành chính đối với toàn bộ khu vực biển Nam Trung Hoa. Quận Tây Sa bao gồm quần đảo Trường Sa và sẽ được điều hành từ đá Chữ Thập, vốn đang bị tranh chấp và là nơi Trung Quốc đã xây dựng một đảo nhân tạo vào năm 2014 cũng như một đường băng và các cơ sở hạ tầng quân sự.

Mỹ đã phản ứng trước những hành động của Trung Quốc bằng việc tiến hành 2 hoạt động quân sự do hàng hải vào cuối tháng 4/2020 ở biển Nam Trung Hoa. Ngày 7/5 và sau đó là ngày 12/5, Mỹ đã điều tàu chiến duyên hải tới gần tàu khoan West Capella được Malaysia thuê theo hợp đồng. Tuy nhiên, cuộc đối đầu Trung Quốc – Malaysia dường như đã hạ nhiệt sau khi có tin ngày 13/5, các tàu Trung Quốc đã di chuyển theo hướng khác so với tàu khoan vốn đã hoàn thành công việc theo lịch trình.

(còn tiếp) 

Nguồn: The Sunday Times – 17/05/2020

TLKTĐB – 21/05/2020

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s