Khả năng đồng tiền số của Trung Quốc hạ bệ đồng USD – Phần đầu


Aditi Kumar & Eric Rosenbach

Sức mạnh kinh tế và địa chính trị của Mỹ đang bị đe dọa.

Hãy tưởng tượng bây giờ là năm 2022 và Mỹ vừa được cơ quan tình báo Israel Mossad cung cấp thông tin rằng Iran đang mua sắm các thành phần thiết yếu để chế tạo vũ khí hạt nhân và khởi động các chương trình tên lửa. Các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Iran vẫn có hiệu lực, nhưng Iran đã chuyển phần lớn hoạt động thương mại quốc tế của họ sang một hệ thống mới dựa trên đồng nội tệ của Trung Quốc – đồng NDT số – cho phép Tehran tránh được những giao dịch bằng đồng USD và do đó tránh được các thể chế tài chính Mỹ. Kết quả là, doanh thu của Iran từ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ sang Trung Quốc, Ấn Độ và châu Âu tăng, mang lại cho chế độ Iran những dòng doanh thu quan trọng mà giới chức Mỹ không thể giám sát. Và khi Iran quyết định đẩy nhanh việc phát triển vũ khí hạt nhân và các loại tên lửa tầm trung mới để phóng vũ khí hạt nhân, Mỹ không còn khả năng sử dụng các biện pháp trừng phạt như một trong những công cụ chính để đối phó với mối đe dọa này.

Kịch bản này dường như khó trở thành hiện thực khi xét tới ưu thế lâu năm của đồng USD. Tuy nhiên, cuối tháng 4/2020, Trung Quốc đã chạm đến một cột mốc quan trọng: Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn đầu tiên thử nghiệm một đồng tiền số quốc gia trong thế giới thực – kết quả nghiên cứu cảu Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) hơn 5 năm qua. Dự án thử nghiệm đang được tiến hành ở 4 thành phố lớn của Trung Quốc và là dấu hiệu cho thấy rõ rằng Trung Quốc đã đi trước Mỹ nhiều năm trong việc phát triển cái mà có thể là thành phần cốt lõi của nền kinh tế số thế giới.

Các nhà hoạch định chính sách Mỹ chưa sẵn sàng đón nhận hậu quả. Sự ra đời của đồng tiền số sẽ làm giảm hiệu quả của các biện pháp trừng phạt, khiến Mỹ có ít lựa chọn hơn trong việc đối phó với các mối đe dọa an ninh đến từ Iran, Triều Tiên, Nga và nhiều nước khác. Điều này cũng sẽ cản trở giới chức Mỹ trong việc truy vết các dòng tiền phi pháp. Trong khi đó, Trung Quốc sẽ sử dụng kết hợp đồng NDT số và các nền tảng thanh toán điện tử vững chắc của mình (như Alipay và WeChat) để mở rộng ảnh hưởng và tăng khả năng ép buộc kinh tế ở châu Phi, Trung Đông và Đông Nam Á.

Thay vì thỏa mãn với việc đồng USD chiếm ưu thế trong nhiều thập kỷ qua, Mỹ giờ phải hành động để bảo vệ lợi thế kinh tế của mình trong kỷ nguyên đồng tiền số quốc gia sắp tới. Điều này sẽ phần nào đòi hỏi họ phải xem xét lại việc đơn phương sử dụng các biện pháp trừng phạt hung hăng và các công cụ chính sách kinh tế mang tính cưỡng ép, vốn đã thôi thúc các nước khác tìm kiếm giải pháp thay thế hệ thống tài chính toàn cầu do Mỹ dẫn dắt và bị đồng USD chi phối. Tuy nhiên, điều này cũng sẽ đòi hỏi Mỹ phải triển khai “sáng kiến đồng USD số” như một nỗ lực gắn kết chính phủ với khu vực tư nhân nhằm phát triển một đồng tiền số quốc gia. Nếu Mỹ không thể kiềm chế ảnh hưởng của đồng NDT số và phát triển một phiên bản thay thế đồng USD mang tính cạnh tranh, thì ảnh hưởng toàn cầu của họ trong thời đại thông tin sẽ giảm đáng kể.

Không phải Bitcoin

Chiến lược phát triển kinh tế mang dấu ấn của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình “Made in China 2025” nhằm mục đích đưa Trung Quốc lên vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực công nghệ mũi nhọn. Theo đó, năm 2014, khi PBOC xác định rằng một đồng tiền số được nhà nước hậu thuẫn có khả năng bảo vệ quyền tự chủ tài chính và nâng cao ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc, các thành phần thiết yếu – trí tuệ nhân tạo, công nghệ chuỗi khối và các nền tảng thanh toán điện tử – đã được phát triển.

Trái với tiền giấy và tiền xu, đồng tiền số là hình thức điện tử của bất kỳ loại tiền tệ nào. Các khoản tiền gửi trong các ngân hàng thương mại hiện nay đều đã ở dạng số, nhưng chúng là tiêu sản của các công ty tư nhân – nghĩa là các ngân hàng tư nhân có nghĩa vụ phải chuyển các khoản tiền gửi thành tiền mặt bất cứ khi nào bên gửi yêu cầu. Cũng như tiền mặt, đồng tiền điện tử do PBOC phát hành sẽ là tiêu sản của nhà nước. Tuy có thể không quan trọng đối với người dùng cuối nhưng đây là thay đổi căn bản, vì một ngân hàng trung ương có thẩm quyền và trách nhiệm giám sát lớn hơn nhiều đối với đồng tiền số mà họ phát hành.

Năm 2019, Trung Quốc đã đẩy nhanh nỗ lực làm chủ một đồng tiền số khi Facebook ra mắt Libra – đồng tiền số do một liên mih (chủ yếu gồm các công ty công nghệ và tài chính) quản lý và được một rổ tiền tệ (gồm đồng USD, đồng bảng Anh, đồng euro và đồng Yen Nhật) hỗ trợ. Tại buổi điều trần trước Quốc hội Mỹ vào tháng 10/2019, Giám đốc điều hành Facebook Mark Zuckerberg nói: “Trong khi chúng ta tranh luận về những vấn đề này, thì phần còn lại của thế giới không chờ đợi. Trung Quốc đang đẩy nhanh việc triển khai các sáng kiến tương tự trong những tháng tới”. Điều trớ trêu là nỗ lực của Zuckerberg nhằm mang lại cho Facebook vai trò quản lý hệ thống tiền tệ toàn cầu hóa lại trở thành chất xúc tác thúc đẩy Trung Quốc nỗ lực đưa ra đồng tiền số của riêng họ. Sau khi Libra được ra mắt, một quan chức hàng đầu của PBOC nói: “Nếu Libra được mọi người chấp nhận và trở thành công cụ thanh toán được sử dụng rộng rãi thì một thời gian sau, nó hoàn toàn có thể trở thành một đồng tiền toàn cầu siêu chủ quyền. Chúng ta cần lên kế hoạch trước để bảo vệ chủ quyền tiền tệ của mình”.

Đồng NDT số khác hẳn với Bitcoin, dự án đầu tiên đặt đồng tiền số vào bản đồ tiền tệ thế giới. Bitcoin vận hành dựa vào công nghệ đồng đẳng mà không có nhà quản lý trung tâm. Vài triệu người dùng duy trì các sổ cái độc lập ghi chép mọi giao dịch trong một hệ thống phân phối và sử dụng cơ chế đồng thuận để quyết định giao dịch nào là hợp lệ. Công nghệ mã hóa được cho là đảm bảo tính an toàn, bảo mật và bất biến của thông tin và hồ sơ giao dịch của người dùng. Tuy nhiên, những điểm yếu của mô hình này – giá trị lên xuống thất thường và dễ bị ảnh hưởng trước các cuộc tấn công mạng – khiến Bitcoin và các đồng tiền mã hóa khác chỉ có thể trở thành tài sản tích trữ.

Ngược lại, đồng NDT số có tính siêu tập trung, do PBOC kiểm soát và được tích hợp vào hệ thống ngân hàng hiện tại của Trung Quốc. Đồng tiền này có thể được lưu hành theo cấu trúc hai tầng: PBOC phát hành tiền số cho một mạng lưới bao gồm các ngân hàng nhà nước và các công ty thanh toán như Alipay và WeChat; các thể chế tài chính, đến lượt họ, lại phân phối tiền số đến người dùng tư nhân và doanh nghiệp thông qua các ứng dụng ngân hàng và thanh toán di động. Trung tâm của hệ thống tiền tệ này là một sổ cái do PBOC giám sát và mạng lưới các ngân hàng và các công ty nói trên quản lý, ghi chép lại mọi giao dịch và nhanh chóng chuyển dịch số dư dưới dạng tiền số giữa các thành viên. Với cấu trúc này, đồng NDT số có thể vượt qua ba rào cản lớn từng cản trở đồng tiền mã hóa trở nên phổ biến: sự ổn định về giá, khả năng được chấp nhận rộng rãi thông qua các nền tảng thanh toán có mặt ở khắp mọi nơi, và tính hợp pháp trong mắt các chính phủ và cơ quan quản lý.

Đồng tiền số có sức hút đối với Trung Quốc một phần vì nó có thể được sử dụng để thanh toán hóa đơn bán lẻ trong nước. (Quả thực, theo khảo sát của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), mối quan tâm chủ yếu đối với những nước, đặc biệt là những thị trường mới nổi, đang nghiên cứu đồng tiền số của riêng họ là hiệu quả của các hệ thống thanh toán trong nước và tính bao trùm về tài chính). Tuy nhiên, xét tới việc 80% người dùng điện thoại thông minh ở Trung Quốc đã sử dụng các nền tảng thanh toán di động, Trung Quốc sẽ thực sự có lợi khi mở rộng ảnh hưởng kinh tế và chiến ược của họ ra nước ngoài.

(còn tiếp) 

Nguồn: https://www.foreignaffairs.com/articles/china/2020-05-20/could-chinas-digital-currency-unseat-dollar

TLTKĐB – 03/09/2020

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s