Việt Nam có thể tận dụng được gì từ liên minh Mỹ – Australia


Trong hai ngày 28 – 29/07/2020, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper đã tiếp Ngoại trưởng Marise Payne và Bộ trưởng Quốc phòng Linda Reynolds của Australia tại thủ đô Washington trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung ngày càng gia tăng.

Bộ Quốc phòng Mỹ dẫn lời Bộ trưởng Esper tại cuộc họp báo chung Mỹ – Australia ngày 28/7 cho biết: “Chúng tôi chia sẻ một tầm nhìn chung về một Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và cởi mở, nơi tất cả các quốc gia, dù lớn hay nhỏ, có thể tận hưởng các lợi ích về chủ quyền, trong đó thương mại tự do, công bằng và đối ứng là tiêu chuẩn; các quốc gia tuân thủ các quy tắc và chuẩn mực quốc tế và nơi các tranh chấp quốc tế được giải quyết một cách hòa bình”.

Bộ trưởng Quốc phòng Australia Reynolds cho biết bà và ông Esper vừa ký một tuyên bố về các nguyên tắc hợp tác liên minh quốc phòng và các ưu tiên về vị thế của lực lượng ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Bà cho rằng tuyên bố này sẽ thúc đẩy hợp tác quốc phòng trong thập kỷ tới và ngăn chặn hành vi hung hăng.

Trang Nikkei Asian Review dẫn lời Ngoại trưởng Australia tuyên bố sẽ tận dụng tốt hơn các liên minh hiện tại và tạo các nhóm mới để kiềm chế Bắc Kinh: “Chúng tôi sẽ hợp tác chặt chẽ hơn với các đối tác hiện tại, như nhóm “Ngũ Nhãn”, ASEAN, Bộ tứ, Nhóm đối tác Hạ tầng ba bên và Hội nghị cấp cao Đông Á”.

Thông cáo chung sau cuộc họp tham vấn ngoại giao-quốc phòng giữa Mỹ và Australia (AUSMIN) ở Washington nhấn mạnh cam kết hợp tác với ASEAN và “Ngũ Nhãn”, đồng thời nêu Hàn Quốc là đối tác và nhắc đến Việt Nam một cách đặc biệt với tư cách là Chủ tịch ASEAN năm nay – khen ngợi sự lãnh đạo của Việt Nam trong chống dịch bệnh COVID-19. Bốn quan chức tham dự cuộc họp “2 + 2” dùng thông cáo chung để bày tỏ “lo ngại sâu sắc về các hành động áp đặt và gây bất ổn gần đây khắp khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Nikkei Asia Review dẫn tuyên bố cho biết, Bắc Kinh “không thể khẳng định yêu sách hàng hải ở Biển Đông dựa trên “đường 9 đoạn”, “quyền lịch sử” hay dựa vào các nhóm đảo trên Biển Đông, trái với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển”.

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, ông Pompeo khen ngợi Chính phủ Australia đã ủng hộ các giá trị dân chủ và thượng tôn pháp luật, bất chấp các áp lực mạnh mẽ, liên tục từ Đảng Cộng sản Trung Quốc để ép nước khác cúi đầu làm theo ý của BắcKinh. Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ nói rằng Biển Đông không phải là “đế chế hàng hải” của Trung Quốc và Bắc Kinh đã vi phạm luật pháp quốc tế.

Khi các bộ trưởng Australia – Mỹ đang nhóm họp ở Washingtin, ngày 28/7, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị có cuộc điện đàm với người đồng cấp Pháp, nói rằng Washington “liều lĩnh, khiếu khích đối đầu”.

Ngày 29/7, Đại sứ quán Trung Quốc tại Australia đã phản ứng giận dữ với tuyên bố chung giữa Australia và Mỹ, cảnh báo rằng “bất kỳ nỗ lực nào nhằm gây áp lực với Trung Quốc sẽ không bao giờ thành công”.

Theo báo điện tử The Australian ngày 28/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân nói rằng: “Trung Quốc kiên quyết phản đối các bình luận của Australia, vốn đi ngược lại sự thật, luật pháp quốc tế và các chuẩn mực cơ bản điều chỉnh các quan hệ quốc tế”.

Nikkei Asia Review dẫn lời ông Derek Grossman, nhà phân tích quốc phòng cấp cao ở tập đoàn RAND Corp, ở California, cho biết: “Kết luận nhất của tôi là Mỹ và Australia đang đồng thuận trong cách đối phó với Trung Quốc… Chúng ta không nên coi đó là hiển nhiên, vì Australia từ trước đến nay khá do dự khi đối phó với Bắc Kinh”.

Trang The Sydney Morning Herald dẫn lời ông Michael Shoebridge, Giám đốc chương trình quốc phòng của Viện Chính sách Chiến lược Australia cho rằng Australia nên cùng với Mỹ thực hiện các hoạt động tự do hàng hải, trong đó có việc tuần tra trong vùng 12 hải lý nơi mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền hoặc chiếm đóng. Trước đây, sự miễn cưỡng của Australia và các quốc gia hác khi còn do dự chưa cùng Mỹ thực hiện các cuộc tuần tra tự do hàng hải đã tạo ra một sự kiểm soát thực tế làm lợi cho hành vi quân sự và dân quân bất hợp pháp, hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông.

Việt Nam có thể tận dụng được gì?

Theo đài RFA, nhân cuộc họp 2+2 giữa Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ Ngoại giao Mỹ – Australia và những động thái của hai nước này liên quan đến vấn đề Biển Đông, GS Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Australia phân tích những khả năng Việt Nam có thể tận dụng được trong tình thế hiện nay, nội dung như sau:

Với công hàm phản đối yêu sách của Trung Quốc gửi lên Liên hợp quốc, Australia đã đi xa hơn trước và nêu đích danh Trung Quốc về tuyên bố chủ quyền đối với Hoàng Sa. Australia đã nói rằng: “Không. Quần đảo này đang trong vòng tranh chấp; Philippines và Việt Nam cũng bác bỏ điều đó”. Tuyên bố này rất khiêu khích đối với Trung Quốc.

Malaysia đã đệ trình Liên hợp quốc kiến nghị về thềm lục địa mở rộng dẫn đến một loạt công hàm/công thư gửi đến Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hợp quốc từ Philippines, Việt Nam, Indonesia, Mỹ và Australia. Hiện nay, đang có sự đồng thuận giữa 4 quốc gia ven biển, chứ không hẳn chỉ các nước có tuyên bố chủ quyền vì Indonesia không phải là nước có tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông (Brunei thì im lặng lâu nay). Cả 4 nước đều có cùng quan điểm mạnh mẽ bác bỏ mọi cơ sở để tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc.

Việc các quốc gia cùng đứng về một phía về mặt pháp lý có nghĩa là tại các cuộc họp đa phương, kể cả toàn bộ mạng lưới thể chế ASEAN, Trung Quốc có thể bị chỉ trích với một mặt trận thống nhất bác bỏ yêu sách của họ. Và điều này có thể thể hiện trên văn bản.

Việt Nam – hiện là Chủ tịch luân phiên ASEAN, cũng là ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc – đã đưa ra hai sáng kiến mà các quốc gia khác nên ủng hộ: Thứ nhất, triệu tập một cuộc tranh luận về việc tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc. Việt Nam không đi vào chi tiết nhưng có thể hiểu ý. Thứ hai, tổ chức một cuộc họp chính thức giữa Liên hợp quốc và ASEAN trong phạm vi là một hiệp hội khu vực. Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị cấp cao ASEAN 36 đã được tất cả đồng ý, trong đó khẳng định Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) là nền tảng giải quyết những tranh chấp hàng hải. Đó là những việc Việt Nam có thể chủ động.

Đây chỉ là những ngôn ngữ chính trị ngoại giao, nhưng cũng có những biện pháp thiết thực. Đó là Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Việt Nam nhằm hỗ trợ ngư dân Việt Nam khi bị đe dọa.

Ngoại trưởng Pompeo trong tuyên bố ngày 13/7 nói rằng Mỹ sẽ sát cánh cùng đối tác tại Đông Nam Á. Với những diễn tiến trước mắt, ông Carl Thayer chú ý đến 3 kịch bản: “Mỹ sẽ đi một mình và Mỹ hỗ trợ ngoại giao, hoặc là Mỹ sẽ đơn phương hành động như họ đã làm ở Malaysia khi họ gửi hai tàu chiến vào lúc Trung Quốc quấy rối thăm dò tiến hành khảo sát. Cuối cùng, Mỹ không can thiệp thì mọi chuyện rồi cùng lắng xuống.

Cái mà chúng ta cần xem xét là với vai trò Chủ tịch ASEAN của Việt Nam, các thành viên ASEAN có nhất trí được họ muốn gì từ Mỹ và các quốc gia khác hay không. Qua Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Việt Nam, chúng ta thấy, Mỹ sẵn sàng hỗ trợ. Các thành viên ASEAN có thể phối hợp ngoại giao để mỗi khi Trung Quốc bước vào phòng họp, tại Liên hợp quốc hay tại ASEAN, Trung Quốc luôn gặp những chỉ trích và bác bỏ về chủ quyền ở Biển Đông. Liệu chúng ta sẽ chứng kiến được một sự phối hợp đi xa hơn ngoại giao và ngôn từ để có những hành động thực tế ngoài những cuộc tập trận hay không, họ sẽ phải sáng tạo”.

Nguồn: TKNB – 31/07/2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s