Đàm phán COC xấu đi, chuyên gia kêu gọi Bắc Kinh từ bỏ “đường 9 đoạn”


Trang South China Morning Post ngày 18/09/2020 đăng bài cho rằng Trung Quốc tự tin họ có thể kết thúc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) ngay cả trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, với những bất đồng gần đây và việc các quốc gia Đông Nam Á tăng cường củng cố yêu sách ở Biển Đông, một giải pháp hòa giải có vẻ còn xa vời hơn trước. Một chuyên gia Trung Quốc chỉ ra rằng điểm xích mích chính giữa Trung Quốc và các nước ASEAN chính là chủ trương “đường 9 đoạn” của Trung Quốc và việc bám vào “đường 9 đoạn” không nhất thiết có lợi cho Bắc Kinh.

Tại một hội thảo trực tuyến do Viện nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak và Viện nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore (EAI) tổ chức hôm 18/09/2020, các chuyên gia nhận định một giải pháp ổn thỏa cho những tranh chấp ở Biển Đông ngày càng trở nên xa vời trong bối cảnh tình hình Biển Đông liên tục bất ổn thời gian gần đây, trong khi các bên tranh chấp ở Đông Nam Á đẩy mạnh cuộc chiến pháp lý khiến Bắc Kinh khó chịu.

Bà Hoàng Thị Hà, chuyên gia về chính trị và an ninh ASEAN tại Viện Nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak, một trong số 6 diễn giả tại hội thảo, cho biết ngay cả khi không có đại dịch COVID-19, kỳ vọng của Bắc Kinh về việc kết thúc đàm phán COC vào năm 2021 vẫn là một mục tiêu khó khả thi và đầy tham vọng”. Sau một loạt cuộc họp tuần qua giữa 10 quốc gia ASEAN và các cường quốc, bao gồm Trung Quốc và Mỹ, Bắc Kinh “ẩn ý” rằng các cuộc đàm phán đã trở lại đúng hướng. Hôm 17/09, Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines ra tuyên bố cho thấy cả hai bên đang “cố gắng bù đắp khoảng thời gian đã mất”. Tuy nhiên, bà Hoàng Thị Hà, cho rằng cuộc họp này chỉ tập trung thảo luận phương án nối lại đàm phán COC, chứ thực chất không phải đàm phán: “Tôi cho rằng đại dịch đã “cướp” mất cái cớ để Trung Quốc rao giảng câu chuyện rằng Biển Đông vẫn bình lặng và ASEAN cùng Trung Quốc đang đạt được tiến triển. Trên thực tế, không có cuộc thảo luận thực chất nào để khẳng định là có tiến triển”.

Theo bà, giữa các bên tranh chấp trong ASEAN và Trung Quốc vẫn tồn tại “những lợi ích và lập trường đối lập hoàn toàn” về việc áp dụng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), làm cơ sở cho các yêu sách hàng hải. Bà nói: “Đây là vấn đề gần như không thể giải quyết về phạm vi tranh chấp trên biển. Với những diễn biến gần đây cả trên mặt trận pháp lý và thực địa tôi không tin những lập trường và lợi ích này sẽ sớm được hòa giải”.

Ngay cả khi các bên đạt được COC, thì có khả năng đó là một phiên bản “bớt cứng rắn” hơn so với mong đợi của các bên. ASEAN muốn có một COC ràng buộc về mặt pháp lý trên cơ sở UNCLOS, song Trung Quốc không muốn điều này. Bà Hà nhận định: “Sẽ đạt được COC nếu cả hai phía đủ ý chí chính trị. Tuy nhiên, các bên có thể dàn xếp “đâu đó” xung quanh tập hợp các nguyên tắc chung hoặc một số cơ chế quản lý sự cố”.

Đồng quan điểm trên, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, cũng từ Viện Nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak, dự đoán đàm phán COC sẽ chậm trễ vì các bên như Việt Nam kỳ vọng về một thỏa thuận “thực chất và hiệu quả”, không như Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002 – tiền thân của COC – vốn được coi là hoàn toàn không có ràng buộc về mặt pháp lý. Ông dự đoán: “Đàm phán sẽ tiếp tục bị trì hoãn và tôi không nghĩ đàm phán có thể kết thúc trong 3 năm tới, đặc biệt là nếu nó trở thành một COC thực chất và hiệu quả như Việt Nam mong muốn”.

Ông Julio S. Amador III, cựu Cố vấn chính sách của Bộ Ngoại giao Philippines, cho rằng một trong những trở ngại đối với đàm phán là thiếu các cuộc họp nội bộ trong ASEAN trước khi khối này đàm phán COC với Trung Quốc: “Đây là cuộc đàm phán giữa 11 quốc gia vì ASEAN không họp nội bộ trước cuộc đàm phán của khối với Trung Quốc. Như thế, mỗi nước đều đi theo con đường riêng của mình”.

Philippines (hiện là điều phối viên về các vấn đề ASEAN – Trung Quốc) tỏ ra nhiệt tình nhất về thời hạn năm 2021 do Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đưa ra lần đầu tiên vào năm 2018. Trong tuyên bố hôm 17/9, Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila cho biết họ đánh giá cao cam kết của Philippines đối với các cuộc đàm phán. Ngày 15/9, Ngoại trưởng Philippines Teodro Locsin Jnr cho biết ông đã “tuyên bố” trong các cuộc họp ASEAN và tuần trước rằng Manila sẽ “hoàn tất bản dự thảo thứ hai và bắt đầu bản thứ ba” trước khi bàn giao chức điều phối viên ASEAN – Trung Quốc cho Myanmar vào năm tới.

Chuyên gia Trung Quốc: Bắc Kinh có lợi khi từ bỏ “đường 9 đoạn”

Báo Liên hợp buổi sáng của Singapore chi nhánh tại Hong Kong đưa tin, tại hội thảo, học giả người Trung Quốc Lý Nam, một chuyên gia nghiên cứu cấp cao thỉnh giảng tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á của Singapore, cho rằng Bắc Kinh thực sự có thể hưởng lợi nếu họ từ bỏ yêu sách “đường 9 đoạn”.

Kể từ năm 2013, Trung Quốc đã xây dựng ít nhất 7 đảo nhân tạo và hơn 2300 mẫu Anh đất mới trong vùng biển tranh chấp ở Biển Đông, đồng thời xây dựng các cơ sở quân sự trên một số đảo, đá. Chuyên gia Lý Nam chỉ rõ, những hành động này sẽ đặt Trung Quốc vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: “Theo quan điểm của Trung Quốc, các cơ sở này chỉ được sử dụng cho mục đích phòng thủ, nhưng các nước khác lại sẽ coi đó là thế tấn công”. Ngược lại, các cơ sở quốc phòng của Trung Quốc đã kích động sự phản kích từ các nước khác, khiến Trung Quốc phải liên tục đầu tư nguồn lực để bảo vệ các căn cứ tiền đồn này. Ông tin rằng nếu Trung Quốc từ bỏ chủ trương “đường 9 đoạn” sẽ có lợi hơn cho việc củng cố quyền lực mềm của Trung Quốc trong khu vực ASEAN.

Theo ông Lý Nam, thay vì thúc đẩy những lợi ích của Trung Quốc, “đường 9 đoạn đã làm phức tạp hoạt động tự do hàng hải của Trung Quốc và thực sự gây ra nhiều xung đột với các quốc gia ven biển Hoa Nam (Biển Đông)”. Chuyên gia Lý Nam cho rằng Trung Quốc không cần toàn bộ vùng biển này để bảo toàn các lợi ích chiến lược của mình và việc từ bỏ yêu sách “đường 9 đoạn” sẽ có lợi cho “quyền lực mềm của Trung Quốc với Mỹ”.

Ông Lý Nam lưu ý đã có tiền lệ về việc Trung Quốc nhường đất ở Biển Đông, cụ thể là việc Bắc Kinh từ bỏ “2 đoạn” trong “đường 11 đạn” khi thực hiện thỏa thuận với Việt Nam về phân định biên giới trên biển giữa hai nước ở Vịnh Bắc Bộ vào năm 2000.

Trong khi đó, chuyên gia Ryan Clarke của Đại học Quốc gia Singapore (EAI) cho rằng Trung Quốc đã đầu tư lượng lớn nguồn lực vào Biển Đông nên sẽ không dễ dàng từ bỏ các hoạt động quân sự trong khu vực. Ông chỉ rõ, ngay cả khi ứng cử viên tổng thống của đảng Dân chủ Mỹ Biden giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống diễn ra vào tháng 11 tới, quan hệ căng thẳng Trung – Mỹ ở Biển Đông được dự báo sẽ không thể hạ nhiệt rõ ràng. Ngay cả khi Biden quyết định mềm mỏng lập trường trong vấn đề Biển Đông, Trung Quốc cũng chưa chắc sẽ giảm bớt các hoạt động quân sự trong khu vực.

Nguồn: TKNB – 22/09/2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s