Liệu Trung Quốc có tiếp tục dẫn trước Mỹ? – Phần I


Trong khi nền dân chủ Mỹ phải vật lộn đối phó với đại dịch, khủng hoảng kinh tế và bất ổn chính trị, thì chủ nghĩa chuyên chế của Trung Quốc có thể đã mang lại cho họ những thành công đầy ấn tượng và ảnh hưởng quốc tế ngày càng gia tăng. Liệu Trung Quốc có tiếp tục duy trì được đà chiến thắng này hay không? Đâylà chủ đề của bài phân tích trên tờ Wall Street Journal.

Cuối năm 2019, một nhóm chuyên gia quốc tế về y tế cộng đồng đã đánh giá mức độ đối phó với đại dịch trên toàn thế giới dựa trên những tiêu chí như mức độ phát hiện sớm virus, tốc độ ứng phó và mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về sức khỏe. Nhóm chuyên gia này xếp Mỹ đứng thứ nhất và Trung Quốc ở vị trí khá thấp, thứ 51.

Thế giới rơi vào đại dịch COVID-19 không lâu sau khi bảng xếp hạng nói trên được công bố, và cho thấy các chuyên gia quốc tế đã sai lầm. Trong số các cường quốc, Mỹ nằm trong nhóm các nước có tỷ lệ tử vong vì COVID-19 trên bình quân đầu người cao nhất thế giới, còn Trung Quốc lại có tỷ lệ thấp nhất thế giới. Giờ đây, đại dịch vẫn tiếp tục lan rộng ở Mỹ, nhưng hầu như đã được kiểm soát hoàn toàn tại Trung Quốc, trừ một số đợt bùng phát nhỏ lẻ.

Ứng phó với đại dịch COVID-19 không phải là lĩnh vực duy nhất Trung Quốc vượt Mỹ trong năm 2020. Kinh tế Trung Quốc vẫn tăng trưởng trong năm 2020, còn kinh tế Mỹ lại thu hẹp. Hệ thống chính trị của Trung Quốc lại mạnh thêm khi Đảng Cộng sản Trung Quốc tái khẳng định sự kiểm soát đối với Hong Kong và khu vực kinh tế tư nhân. Trong khi đó, nền dân chủ Mỹ phải hứng chịu tổn thất nặng nề khi Tổng thống mãn nhiễm Donald Trump định lật ngược kết quả bầu cử, với việc những người ủng hộ ông gây ra vụ bạo luận ở toàn nhà Quốc hội Mỹ hôm 6/1, khiến lễ nhiệm chức cảu Tổng thống Joe Biden phải diễn ra trong khung cảnh dày đặc binh lính sẵn sàng chiến đấu.

Nếu nhìn nhận Mỹ và Trung Quốc là hai đối thủ chiến lược và đánh giá tất cả những gì xảy ra trong 12 tháng vừa qua, thì Trung Quốc rõ ràng đang trên đà chiến thắng. Mô hình chế độ chuyên chế, tập trung của Trung Quốc tỏ ra rất hiệu quả khi huy động dân chúng, doanh nghiệp, chính phủ vào cuộc chiến chống COVID-19, đối mặt với kẻ thù ngoài nước và nâng cao năng lực trong các lĩnh vực công nghệ cao như sản xuất chất bán dẫn. Trong khi đó, suốt cả năm vừa qua, những nỗ lực của Mỹ lại liên tục bị cản trở bởi chính xung đột lợi ích trong hệ thống đa nguyên, phân quyền của nước này và giữa các nền dân chủ.

Mỹ đã thích ứng thành công với những thách thức cả trong và ngoài nước suốt hơn 2 thế kỷ qua và sẽ là thiếu khôn ngoan khi loại nước này quá sớm khỏi cuộc chơi. Thế nhưng những gì xảy ra trong năm 2020 đang đặt ra những câu hỏi không mấy dễ chịu rằng liệu Mỹ có khả năng ứng phó với thách thức mang tên Trung Quốc hay không.

Thứ hạng trên Chỉ số an ninh y tế toàn cầu mang ý nghĩa trực quan. Mỹ có những tổ chức có uy tín trên thế giới như Trung tâm kiểm soát phòng ngừa dịch bệnh (CDC) hay Cơ quan quản lý thực phẩm dược phẩm (FDA), nhiều bệnh viện, hệ thống y tế công và bác sĩ hàng đầu, cũng như sự giàu có. Trong khi đó, Trung Quốc có thành tích ứng phó dịch bệnh đáng lo ngại như trong dịch SARS năm 2003. Mặc dù quốc gia châu Á này đã đầu tư khá nhiều cho hệ thống y tế của họ, nhưng nhiều người dân Trung Quốc vẫn chưa được tiếp cận với hệ thống y tế chất lượng cao và có giá cả phải chăng.

COVID-19 không hề giống với các đại dịch đã từng xảy ra trước đây. Đại dịch COVID-19 cầnhuy động mọi nguồn lực y tế, khoa học, kinh tế của toàn bộ quốc gia và đặt lợi ích cộng đồng lên trên quyền cá nhân. Rõ ràng hệ thống chuyên chế của Trung Quốc có thể thực hiện được những điều này dễ dàng hơn Mỹ. Sau khi cố gắng che giấu sự bùng phát của đại dịch, Bắc Kinh đã tiến hành phong tỏa hoàn toàn đối với gần 60 triệu dân. Người dân sống trong các căn hộ phải đi qua các cửa kiểm soát nghiêm ngặt, còn ủy ban các cấp địa phương giám sát việc tuân thủ các chỉ dẫn y tế. Trung Quốc sử dụng hệ thống giám sát kỹ thuật số khổng lồ để truy xuất và cách ly những người mắc COVID-19, sử dụng dữ liệu giao dịch để mua vé tàu và dữ liệu định vị điện thoại để tìm ra bất kỳ ai từng đi qua một điểm nóng dịch bệnh. Toàn bộ các thành phố đã được xét nghiệm để tìm ra các trường hợp mắc COVID-19 mà chưa được báo cáo.

Ông Andrew Batson, trưởng nhóm nghiên cứu Trung Quốc tại công ty nghiên cứu Gavekal Dragonomics, cho biết Trung Quốc từ trước tới nay đã có tiếng trong việc quản lý theo kiểu “chiến dịch”. Cán bộ địa phương ở Trung Quốc thực sự đã quen với mệnh lệnh kiểu “Bỏ hết tất cả những việc đang làm dở hôm qua và tập trung tổng lực cho việc này hôm nay”. Dưới thời Tập Cận Bình, Chính phủ Trung Quốc trở nên hà khắc và ít khoan nhượng hơn, thế nhưng bộ máy hành chính công của họ nhìn chung hoạt động hiệu quả và ít tham nhũng hơn hẳn. Dù các biện pháp chống dịch của Trung Quốc hay xâm phạm đời tư nhưng người dân Trung Quốc dường như chấp nhận rằng đó là điều cần thiết.

Trái lại ở Mỹ, không dễ dàng gạt bỏ quyền cá nhân sang một bên. Thống đốc các bang khi muốn thực hiện lệnh phong tỏa và bắt buộc người dân đeo khẩu trang thì luôn vấp phải sự phản đối của các nhà hoạt động bảo vệ tự do kinh tế, thậm chí từ chính cựu Tổng thống Trump và thẩm phán các tòa án. Thẩm phán tòa tối cao bang Michigan, Stephen Markman đã nhấn mạnh hồi tháng 10/2020 rằng “Không có cá nhân nào trong lịch sử nước Mỹ được sử dụng quyền lực tập trung và không theo tiêu chuẩn để điều khiển cuộc sống của người dân chúng ta”. Ông tuyên bố những biện pháp chống dịch COVID-19 của Thống đốc bang Michigan Gretchen Whitmer là vượt quá quyền hạn của họ.

Tất nhiên, việc thiếu vắng các cơ chế dân chủ tại Trung Quốc chỉ giải thích phần nào những thành công của nước này. Đài Loan, giống với Trung Quốc về mặt văn hóa nhưng có chế độ dân chủ hơn nhiều, đã ứng phó với đại dịch tốt hơn. Hơn nữa, tình hình chống dịch của Anh cũng tồi tệ ngang Mỹ, dù Anh đã áp dụng biện pháp ứng phó tập trung, bao gồm phong tỏa cũng như bắt buộc đeo khẩu trang.

Vấn đề cốt lõi của Mỹ là thiếu sự lãnh đạo thống nhất, theo ý kiến của giáo sư Petros Karakousis thuộc Đại học Johns Hopkins, người đã nghiên cứu tại sao Chỉ số an ninh y tế toàn cầu lại cho kết quả sai đến như vậy. Tổng thống Trump để mặc quy trình xét nghiệm, mua sắm thiết bị y tế và các nhiệm vụ chống dịch khác cho các bang tự thực hiện. Chính quyền mới của Tổng thống Biden giờ đây đang tìm cách thay đổi cách làm này. Tư vấn của những chuyên gia hàng đầu như Tiến sĩ Anthony Fauci, Giám đốc Viện nghiên cứu dị ứng và bệnh truyền nhiễm quốc gia của Mỹ thường bị chính Tổng thống Trump và các quan chức chính phủ gạt sang một bên. Giáo sư Karakousis chỉ ra rằng bản chất của hệ thống chính trị phân quyền ở Mỹ khiến việc áp đặt các quy định trên toàn quốc là rất khó.

(còn tiếp)

Nguồn: TLTKĐB – 03/02/2021.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s