Sách lược phát triển kinh tế biển của Malaysia – Phần I


Malaysia có biển bao quanh, là quốc gia biển điển hình ở khu vực Đông Nam Á. Cùng với tầm quan trọng của biển trong phát triển kinh tế và chính trị thế giới ngày càng gia tăng, việc dựa vào tài nguyên biển và ngành nghề biển để thúc đẩy kinh tế biển trở thành nội dung quan trọng trong phát triển và chuyển đổi kinh tế quốc gia của Malaysia. Ngày 27/3/2019, tại Hội nghị hàng hải toàn quốc Malaysia, Thủ tướng Mahathir Mohamad đánh giá cao vai trò của biển đối với việc thúc đẩy chuyển đổi mô hình kinh tế và phát triển của quốc gia trong tương lai. Ông cho rằng Malaysia không được coi nhẹ sự phụ thuộc lâu dài vào biển, biển mang lại giá trị chiến lược về môi trường, xã hội và kinh tế to lớn cho quốc gia. Do đó, nghiên cứu xây dựng cơ chế và sách lược phát triển kinh tế biển đối với Malaysia là vô cùng quan trọng.

Hiện nay, nghiên cứu của giới học thuật trong nước đối với chính sách biển của Malaysia chủ yếu tập trung vào lĩnh vực an ninh biển, đặc biệt là chính sách Nam Hải (Biển Đông) của Malaysia. Các nghiên cứu về phát triển kinh tế biển của quốc gia này vẫn còn thiếu và phần lớn nằm rải rác trong các cuộc thảo luận về kinh tế biển của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hoặc cả khu vực Đông Nam Á: Ví dụ như phân tích sự đóng góp của lĩnh vực biển chủ yếu của Malaysia đối với nền kinh tế quốc gia theo quan điểm của ASEAN của học giả Vương Cần; phân tích về kinh tế biển ở khu vực Đông Nam Á của học giả Vương Hiểu Huệ đã nêu về vấn đề thực trạng ngành kinh tế biển của Malaysia. Tuy nhiên, hiện các nghiên cứu độc lập về kinh tế biển của Malaysia chủ yếu vẫn do các học giả nước ngoài nghiên cứu là chính, hơn nữa mối quan tâm chính là vấn đề các ngành nghề liên quan và sự phát triển của kinh tế biển Malaysia, chẳng hạn như Rahman đã có giới thiệu tổng quan về ngành kinh tế biển của Malaysia; còn Nazery Khalid thì cho rằng Chính phủ Malaysia đã thiếu những đánh giá có giá trị về ngành kinh tế biển, thiếu quy hoạch chiến lược kinh tế biển toàn diện để sử dụng bền vững nguồn tài nguyên biển và ven biển; Mohd Rusli Yacob lấy khu du lịch đảo Redang làm ví dụ để đánh giá về giá trị kinh tế của du lịch sinh thái đối với du lịch biển của Malaysia. Phải nói rằng, những nghiên cứu hiện có chưa thực sự đi sâu tiến hành nghiên cứu, phân loại và đưa ra cơ chế cho phát triển kinh tế biển của Malaysia cùng những nguyên nhân của nó, bài viết này tiến hành nhìn nhận từ nhiều cấp độ trên cơ sở phân tích tầm quan trọng, quá trình phát triển và những thách thức của kinh tế biển Malaysia.

1/ Quá trình phát triển và những thách thức của kinh tế biển Malaysia

1.1/ Tầm quan trọng của kinh tế biển đối với Malaysia

Trong hệ thống toàn cầu, biển không chỉ có hàm ý chính trị, mà còn mang nội hàm kinh tế sâu sắc. Kinh tế biển đã trở thành bộ phận cấu thành và động lực phát triển quan trọng của nền kinh tế quốc gia. Chủ yếu thể hiện ở những mặt sau:

Thứ nhất, kinh tế biển là trụ cột quan trọng của nền kinh tế quốc dân đối với quốc gia biển. Bắt đầu từ đầu những năm 1990, kinh tế biển ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong các quốc gia biển. Giả sử tổng giá trị ngành kinh tế biển trên toàn cầu hàng năm tương đương với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của một quốc gia, thì biển là nền kinh tế lớn thứ 7 của thế giới, với tổng giá trị tài sản biển chủ yếu vượt trên 24.000 tỷ USD.

Hai là, sự phát triển kinh tế biển trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá sức mạnh tổng hợp quốc gia. Các ngành kinh tế biển hiện đại chủ yếu gồm ngành dầu mỏ, vận tải biển, du lịch biển và nghề cá, các ngành kinh tế biển phát triển và hệ thống phân công lao động thường đồng nghĩa với trình độ phát triển kinh tế ở mức tương đối cao. Hơn nữa, sự phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa của các nước trên thế giới lại không thể tách rời trụ cột ngành hàng hải. HIện nay, kinh tế biển đã trở thành một trong những bộ phận không thể thiếu trong hệ thống tiêu chuẩn đánh giá kinh tế quốc dân, trở thành phương tiện truyền đạt quan trọng để mở rộng không gian phát triển kinh tế, xã hội và là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sức cạnh tranh tổng hợp quốc gia.

Ba là, kinh tế biển cũng là nội dung quan trọng trong cạnh tranh giữa các quốc gia biển. Lịch sử quan hệ quốc tế trong thế kỷ 20 đã thể hiện rõ tầm quan trọng của biển và quyền lợi biển. Bất luận là thời kỳ chiến tranh thế giới hay trong thời đại toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, sự cạnh tranh về tài nguyên biển, kinh tế biển và khoa học kỹ thuật biển sẽ trở thành sự lựa chọn tất yếu. Tranh giành, khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên biển, phát triển mạnh mẽ kinh tế biển đã trở thành sự lựa chọn chiến lược trong phát triển của các quốc gia biển.

Kinh tế biển có vai trò vô cùng quan trọng đối với Malaysia. Hiện nay, tài nguyên dầu mỏ đã trở thành sản phẩm xuất khẩu đơn lẻ lớn nhất của Malaysia, việc khai thác nguồn tài nguyên dầu mỏ phong phú đã mang lại lợi ích to lớn cho Malaysia. Số liệu báo cáo tài chính nội bộ của Công ty dầu khí Malaysia cho thấy lợi nhuận ròng dầu khí của nước này năm 2011 đạt 20,1 tỷ USD, năm 2016 doanh thu từ tài nguyên dầu mỏ chiếm hơn 20% doanh thu tài chính. Đồng thời, kinh tế biển là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế công nghiệp Malaysia. Năm 2016, tổng kim ngạch vận tải của Malaysia là 1480 tỷ Ringgit, 98,4% thương mại toàn quốc được thực hiện thông qua đường biển; năm 2016, ngành công nghiệp đóng tàu biển đã tạo ra doanh thu 7,36 tỷ Ringgit, đã cung cấp một lượng lớn việc làm; hải sản là một trong những nguồn chủ yếu trong các món ăn của Malaysia, có khoảng 400.000 hộ gia đình mưu sinh bằng nghề đánh bắt cá. Cuối cùng, ngành du lịch cũng dựa nhiều vào biển để bán sản phẩm là chủ yếu và du lịch biển đang trở thành nguồn thu nhập chủ yếu ngoài dầu mỏ và vận tải biển của Malaysia. Năm 2018, du lịch biển là ngành đóng góp lớn thứ 3 cho GDP của Malaysia, tỷ lệ đóng góp vào GDP khoảng 5,9%. Thông qua phân tích định lượng, một số học giả đã đánh giá ngành du lịch biển của Malaysia có ưu thế cạnh tranh điển hình, điều này cũng nói lên tầm quan trọng của ngành du lịch biển trong phát triển kinh tế của Malaysia.

1.2/ Quá trình lịch sử phát triển kinh tế biển của Malaysia

Từ quá trình lịch sử phát triển kinh tế biển của Malaysia có thể thấy mặc dù kinh tế biển vô cùng quan trọng, nhưng trong thời kỳ đầu, Chính phủ Malaysia chưa quan tâm đúng mức đến kinh tế biển, mức độ quy hoạch không cao.

Năm 1963, sau khi thành lập nước, Malaysia không thành lập cơ quan quản lý biển chuyên trách. Xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế quốc gia, chính sách kinh tế biển Malaysia giai đoạn đầu chủ yếu là khai thác tài nguyên dầu mỏ, đặc biệt coi trọng khai thác nguồn tài nguyên dầu mỏ ở Nam Hải với cách làm chủ yếu là cơ chế chuyển nhượng quyền khai thác. Năm 1974, Công ty dầu khí quốc gia Malaysia được thành lập, chịu trách nhiệm chính về thăm dò, khai thác dầu khí và quản lý tất cả các trình tự thủ tục cấp phép liên quan. Hiện nay, Công ty dầu khí quốc gia Malaysia là doanh nghiệp duy nhất của Malaysia nằm trong top 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới. Malaysia có cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất trên thế giới, tính đến năm 2018, Malaysia là quốc gia xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn thứ 3 thế giới. Việc phát triển ngành dầu mỏ ngoài khơi đã trở thành một trong những nội dung cốt lõi trong chính sách kinh tế biển của Malaysia. Vào những năm 1970, ngành du lịch biển bắt đầu được chính phủ quan tâm, được đưa vào Kế hoạch phát triển quốc gia Malaysia lần thứ 2 giai đoạn 1971 – 1975. Năm 1972, Malaysia đăng cai tổ chức hội nghị Hiệp hội du lịch khu vực Thái Bình Dương lần thứ 21 nhằm mở rộng du lịch biển, cũng trong năm đó đã thành lập Công ty phát triển du lịch, thay Bộ Du lịch chịu trách nhiệm phát triển ngành du lịch biển quốc gia. Tuy nhiên, xét về tổng thể, từ khi thành lập nước đến những năm 1970, mức độ coi trọng của Malaysia đối với kinh tế biển vẫn còn tương đối hạn chế, điều này có thể nhận thấy thông qua 5 kế hoạch phát triển quốc gia của Malaysia từ năm 1960 đến năm 1990.

(còn tiếp)

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á (TQ)

CVĐQT số 11/2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s