Nhiều cách hiểu đan xen nhau về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – Phần III


Hiện có hai cuộc tranh luận liên quan đến chủ đề này:

+ Sự phân chia nhiệm vụ giữa nhà nước và các doanh nghiệp – điều này đưa chúng ta trở lại với những câu hỏi liên quan tới xu hướng tân gia trưởng: khi bước ra khỏi lĩnh vực hoạt động kinh tế truyền thống, liệu các doanh nghiệp có tránh khỏi nguy cơ bị kết tội là muốn chi phối thế giới mà không phải tuân thủ sự kiểm soát về mặt chính trị? Dù sao thì chiều kích quốc tế ngày càng tăng trong hoạt động của doanh nghiệp đã làm thay đổi thế cờ: khi mà các doanh nghiệp không bị lũng đoạn bởi các nhóm mafia quốc tế, thì sự thiếu vắng luật lệ quốc tế đối với các hoạt động của doanh nghiệp là điều mà ai cũng có thể nhận thấy một cách nghiêm túc. Tất nhiên ngoại trừ một số lĩnh vực đã có những thỏa ước quốc tế. Nhưng, khi Ủy ban Nhân quyền của Liên hợp quốc chẳng hạn, muốn thúc đẩy các chuẩn mực mang tính cưỡng chế đối với các công ty đa quốc gia thì Phòng Thương mại quốc tế (International Chamber of Commerce) và Hội đồng kinh doanh quốc tế của Mỹ (US Council for International Business) liền chỉ trích gay gắt các chuẩn mực này và cho rằng người ta đã dịch chuyển nghĩa vụ tôn trọng nhân quyền từ các nhà nước sang phía các doanh nghiệp.

+ Cuộc tranh luận thứ hai diễn ra xoay quanh những trách nhiệm của doanh nghiệp, của người tiêu dùng và của công dân nói chung. Các nhà công nghiệp cho rằng họ chỉ sản xấut ra những sản phẩm có người mua trên thị trường và do đó, họ không phải chịu trách nhiệm với người tiêu dùng cuối cùng vì người này có quyền tự do mua hoặc không mua. Cuộc tranh luận xa xưa này đã kết thúc từ lâu khi người ta quan tâm đến chiều kích cá thể hóa của yếu tố cầu trước sự độc quyền thiểu số của cung (thị trường độc quyền nhóm – ND). Mặt khác, người tiêu dùng chưa bao giờ có thể gây ảnh hưởng lên các quyết định đầu tư hoặc những lựa chọn về công nghệ và cách tổ chức lao động trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp. Rõ nhất là lập luận cố chứng minh rằng các thị trường sẽ hợp thức hóa mọi hoạt động kinh tế; điều này có nghĩa là gán cho thị trường một tính chất đạo đức và một sự sáng suốt mà nó không hề có, bằng chứng là những hoạt động kinh tế phi pháp vẫn đang diễn ra hàng ngày trước mắt chúng ta. Nhưng những chủ thể hành động khác ngoài doanh nghiệp cũng có những trách nhiệm của mình và họ có thể thể hiện những trách nhiệm ấy thông qua các hoạt động công dân hoặc các hành vi tiêu dùng có trách nhiệm. Tất nhiên chúng ta đều đồng ý rằng mỗi người đều có trách nhiệm riêng của mình trong bối cảnh hành tinh hiện nay, nhưng cũng có những mức độ trách nhiệm mà ta không thể bỏ qua hoặc tránh né vì, như Anna Harendt đã từng nói, “nếu mọi người đều cùng có trách nhiệm thì sẽ chẳng ai có trách nhiệm cả”.

Rõ ràng, phạm vi của CSR là điều mà người ta còn đang tranh cãi và sẽ còn tranh cãi bởi sự phức tạp của vấn đề cũng như những lý do khác nhau của các chủ thể hành động. Nhưng dù sao thì vấn đề cũng đã được đặt ra. Luật của nước Pháp, khi quy định rằng những doanh nghiệp đã niêm yết trên thị trường chứng khoán phải công bố các thông tin về những hậu quả xã hội và môi trường do hoạt động của mình gây ra, vẫn còn để lại một khoảng trống cho câu hỏi về phạm vi bao phủ và mọi người đều đồng ý rằng điều này cần được nêu cho chính xác hơn. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng cố gắng xác định điều mà tổ chức này gọi là “những vùng ảnh hưởng” của các doanh nghiệp, bằng cách lấy các quan hệ đầu tư làm tiêu chuẩn để xem xét. Các ngân hàng chẳng hạn, cần nhận thức rõ rằng trách nhiệm của họ không chỉ giới hạn trong phạm vi của các trụ sở mà còn phải tính đến cả những tác động của dự án mà họ cho vay. Các nhà máy chế biến thực phẩm phải giám sát nguồn gốc của các sản phẩm do mình làm ra trong suốt quá trình sản xuất. Những người đặt hàng và các siêu thị lớn cũng được yêu cầu phải kiểm tra chất lượng xã hội của các sản phẩm từ các nhà cung ứng hoặc từ công ty gia công trước khi bán chúng ra thị trường. Những ví dụ này cho thấy rằng phạm vi trách nhiệm của doanh nghiệp, xét từ khía cạnh không gian lẫn thời gian, đang là một mối bận tâm lớn, và vẫn còn gây ra nhiều cuộc tranh luận.

“Xã hội” cần được hiểu như thế nào?

Trong tiếng Pháp, tính từ “social” (“mang tính xã hội” – ND) mang rất nhiều ý nghĩa khiến cho khái niệm “trách nhiệm xã hội” trở nên mơ hồ hơn. Bởi vì khái niệm này được áp dụng cho các doanh nghiệp nên rất nhiều người đã giới hạn CSR vào các mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động, đồng thời loại bỏ tất cả các khía cạnh khác liên quan đến sự phát triển bền vững. Chính vì thế mà người ta sử dụng tính từ “sociétal” (“trên quy mô xã hội” – ND) để phân biệt những gì có liên quan tới xã hội theo nghĩa rộng với những gì chỉ liên quan tới các mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động (ví dụ bản tổng kết xã hội theo nghĩa rộng [bilan sociétal] so với bản tổng kết xã hội theo nghĩa hẹp [bilan social]). Đồng thời, sự quy giản này đã làm nảy sinh những cụm từ nhằm hội nhập thêm những chiều kích khác như: trách nhiệm xã hội và môi trường (responsibilité sociale et environnementale), trách nhiệm trên quy mô xã hội (responsibilité sociétale), trách nhiệm tổng thể (responisbilité globale). Hiện nay, việc sử dụng tính từ “xã hội” (trong ngữ cảnh CSR) đang ngày càng có xu hướng ngả theo cách hiểu Anh – Mỹ, tức tính xã hội phổ quát, bao trùm mọi khía cạnh của đời sống xã hội. Cách hiểu này gần như đã được chấp nhận bởi vì một trong những ý nghĩa của tính từ xã hội trong tiếng Pháp là chỉ các mối quan hệ của con người trong xã hội hiểu theo nghĩa rộng.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Michel Capron & Franҫois Quairel-Lanoizelée – Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – NXB TT 2009.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s