Sách lược phát triển kinh tế biển của Malaysia – Phần IV


2.2/ Lấy “ngoại giao thầm lặng” và hợp tác tài nguyên để xoa dịu tranh chấp giữa Trung Quốc và Malaysia tại Nam Hải

Việc khai thác tài nguyên dầu mỏ của Malaysia tại Nam Hải cần một môi trường ngoại giao hòa bình, mặc dù Malaysia đã thực hiện chương trình khai thác chung với các quốc gia ASEAN liên quan, song vẫn chưa giải quyết được tranh chấp với Trung Quốc, điều này cũng ảnh hưởng đến quá trình khai thác tài nguyên dầu mỏ của nước này ở Nam Hải. Về vấn đề này, chính sách ngoại giao mà Malaysia kiên trì thực hiện là thông qua biện pháp “ngoại giao thầm lặng” để xoa dịu quan hệ Trung Quốc – Malaysia, là giảm xung đột lợi ích giữa hai bên, tích cực thúc đẩy hợp tác tài nguyên song phương. Biện pháp “ngoại giao thầm lặng” là bộ phận cấu thành quan trọng để hình thành chính sách ngoại giao thực dụng của Malaysia. Ngoại giao thầm lặng có nghĩa là hoạt động ngoại giao thông qua gặp gỡ hậu trường để giải quyết vấn đề bằng phương pháp hòa bình. Biện pháp này thiên về sử dụng các sáng kiến chính sách rủi ro thấp, nhưng cốt lõi là sử dụng chiến lược phi xung đột, phi quân sự. Malaysia cố gắng duy trì mức độ khai thác vừa phải khi hợp tác với các nước khác khai thác tài nguyên dầu mỏ, cố gắng không kích động Trung Quốc, đồng thời cũng duy trì mức độ thấp trong tranh chấp ở Nam Hải, tránh xảy ra xung đột trực diện với Trung Quốc. Học giả người Mỹ Prashanth Parameswaran cho rằng Malaysia tiếp tục thực hiện đường lối “trò chơi an toàn” đối với vấn đề Nam Hải, tìm cách kết hợp các sáng kiến về ngoại giao, luật pháp, quân sự và an ninh, có thể đảm bảo lợi ích của mình với tư cách là quốc gia yêu sách chủ quyền, đồng thời tránh ảnh hưởng đến quan hệ với Trung Quốc.

“Ngoại giao thầm lặng” của Malaysia đối với Trung Quốc nhằm tạo môi trường hòa bình tương đối để khai thác tài nguyên ở Nam Hải. Trước tiên, quan hệ hữu hảo giữa Trung Quốc và Malaysia về cơ bản không bị tổn hại, quan hệ mật thiết song phương trên lĩnh vực kinh tế-thương mại không ngừng tăng cường, từ góc độ nhà nước đến nhân dân đều không có vấn đề tinh thần dân tộc chủ nghĩa mạnh mẽ chống lại quan hệ hữu hảo giữa hai nước. Với cách thức “ngoại giao thầm lặng”, Malaysia kiểm soát vấn đề Nam Hải ở mức vừa phải, điều này cũng khiến Malaysia tin chắc rằng đàm phán song phương để giải quyết vấn đề Nam Hải là phương án giải quyết tốt nhất. Do đó, Malaysia phản đối quốc tế hóa vấn đề Nam Hải, giữ thái độ tương đối thận trọng đối với vấn đề này, cơ bản đồng tình với phương án giải quyết của Trung Quốc, đồng ý với cách thức giải quyết trực tiếp giữa các bên. Điều này cũng thể hiện nguyên tắc “vừa phải” mà dân tộc Malaysia luôn nhấn mạnh khi đối diện với các vấn đề phức tạp hoặc trong những trường hợp khó xử, thể hiện trí tuệ chủ nghĩa thực dụng của dân tộc Malaysia trong xử lý quan hệ quốc tế.

Ngoài ra, xây dựng quan hệ hợp tác tài nguyên dầu mỏ, tăng cường sự phụ thuộc lợi ích cũng là lựa chọn chiến lược của Malaysia. Hợp tác năng lượng song phương giữa Trung Quốc và Malaysia khởi đầu từ Tuyên bố chung của hai lãnh đạo hai nước năm 1999, trong Thông cáo chung năm 2004, hai bên đề xuất tăng cường hơn nữa hợp tác năng lượng. Sau đó, hợp tác năng lượng song phương không ngừng được triển khai thực hiện, hàng năm Trung Quốc nhập khẩu một lượng lớn dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng từ Malaysia. Tháng 7/2016, Trung Quốc đã ký với Malaysia hợp đồng khí tự nhiên hóa lỏng trị giá 25 tỷ USD, Tổng công ty dầu khí ngoài khơi Trung Quốc hàng năm nhập khẩu 3 triệu tấn khí tự nhiên hóa lỏng từ công ty dầu khí quốc gia Malaysia, hợp tác có thời hạn lên đến 25 năm và bắt đầu cung cấp khí từ năm 2009. Tuy nhiên, việc khai thác khí tự nhiên của Malaysia chủ yếu từ các mỏ ở Bintulu, gần Sarawak nằm trong “đường chữ U của Trung Quốc”, là vùng biển chồng lấn của hai nước. Trong bối cảnh không bên nào chịu từ bỏ yêu sách chủ quyền biển, có thể đạt được thỏa thuận như vậy là không dễ dàng. Tháng 11/2018, Tập đoàn dầu khí ngoài khơi của Trung Quốc và ngành dầu khí Malaysia lại tiếp tục ký kết thỏa thuận mua tài nguyên khí tự nhiên hóa lỏng trung hạn, theo đó từ năm 2019 sẽ bắt đầu cung cấp khí, kỳ hạn 5 – 10 năm. Điều này cho thấy Trung Quốc và Malaysia đều sẵn sàng có những thỏa hiệp trong trường hợp xảy ra xung đột về năng lượng và chủ quyền, có cân nhắc đến giao lưu hữu hảo và lợi ích thực tế giữa hai nước.

Malaysia sẽ duy trì tranh chấp ở Nam Hải trong trạng thái có thể kiểm soát và có lập trường ôn hòa trong đối ngoại, tương tác tích cực với các bên, cách làm này thực sự đã đạt được hiệu quả tương đối tốt. Trung Quốc và các quốc gia có tranh chấp tại Nam Hải về cơ bản duy trì sự bất đồng tương đối ít đối với hoạt động khai thác tài nguyên dầu mỏ của Malaysia, như vậy Malaysia đã tạo ra môi trường ổn định để khai thác tài nguyên dầu mỏ ở Nam Hải, đảm bảo quá trình khai thác tài nguyên dầu mỏ của mình không bị quấy nhiễu.

2.3/ Định hình “Cộng đồng chung lợi ích quốc tế” trong khai thác dầu mỏ ngoài khơi

Malaysia còn tồn tại một số yếu tố hạn chế về mặt khai thác tài nguyên dầu mỏ ngoài khơi: Một là, công nghệ khai thác dầu mỏ chủ yếu phụ thuộc vào các công ty dầu khí quốc tế; hai là, có sự thiếu hụt nhất định nguồn vốn nhà nước đầu tư vào ngành dầu khí; ba là, tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc ở Nam Hải ở mức độ nào đó hạn chế tốc độ và quyết tâm khai thác tài nguyên dầu mỏ của Malaysia. Cân nhắc đến những yếu tố này, biện pháp chủ yếu của Malaysia là thu hút công nghệ và vốn nước ngoài để nâng cao năng lực khai thác tài nguyên dầu mỏ của quốc gia, định hình Cộng đồng chung lợi ích quốc tế về tài nguyên dầu mỏ và lấy đó để cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc đối với việc Malaysia khai thác tài nguyên dầu mỏ ở vùng biển tranh chấp tại Nam Hải.

Malaysia thu hút lực lượng quốc tế tham gia khai thác tài nguyên dầu mỏ ngoài khơi, chủ yếu bắt đầu từ những năm 1960. Năm 1966, Malaysia và Công ty dầu khí Royal Dutch Shell đã tiến hành hợp tác thăm dò tài nguyên dầu mỏ. Năm 1968, đã thuê các công ty dầu khí nước ngoài thăm dò khai thác trong hơn 80.000 km2 tại vùng biển Nam Sa (Trường Sa). Hợp đồng đầu tiên và thứ hai sau khi Công ty dầu khí quốc gia Malaysia thành lập đều ký kết với Tập đoàn Shell, hợp đồng thứ ba ký với Tập đoàn ExxonMobil, họ là những đối tác chủ yếu của Malaysia trong khai thác dầu mỏ. Hiện các công ty hợp tác với Malaysia tiến hành khai thác dầu mỏ chủ yếu đến từ châu Âu, gồm Tập đoàn ExxonMobil, Tập đoàn Murphy Oil của Mỹ, Công ty dầu khí Royal Dutch Shell, Công ty Lundin Oil của Thụy Điển, công ty Talisman Energy độc lập tại Canada, Công ty dầu khí Staoil của Na Uy. Với việc tham gia khai thác của lực lượng quốc tế không chỉ hỗ trợ về vốn và công nghệ cho Malaysia mà quan trọng hơn là xây dựng một loại cộng đồng lợi ích. Trong vấn đề khai thác dầu mỏ ỏ vùng biển tranh chấp tại Nam Hải, sự tham gia của các lực lượng quốc tế vào việc phân chia lợi ích trong khai thác dầu mỏ đã gián tiếp trở thành một lực lượng để cân bằng giữa Malaysia và Trung Quốc.

Trong khai thác tài nguyên dàu mỏ ngoài khơi, ngoài việc cùng với các công ty dầu khí quốc tế xây dựng cộng đồng chung lợi ích, đồng thời Malaysia cũng nỗ lực xây dựng cộng đồng chung lợi ích quốc tế với hệ thống đồng bộ tài nguyên dầu mỏ. Trong phát triển các ngành nghề liên quan đến tài nguyên dầu mỏ, một chiến lược quan trọng của Malaysia là thu hút các doanh nghiệp quốc tế thuộc các ngành dịch vụ và thiết bị liên quan đến tài nguyên dầu mỏ vào Malaysia như khoan, chế tạo công trình, lắp đặt ngoài khơi và duy trì vận hành, khuyến khích các công ty nước ngoài hoạt động khai thác thông qua hình thức liên doanh. Chính sách này cũng đạt được hiệu quả tương đối tốt, năm 2019, Malaysia có tổng cộng hơn 3500 công ty dầu khí quốc tế và các công ty dịch vụ và chế tạo liên quan, trong đó rất nhiều máy móc và thiết bị khai thác dầu mỏ trên toàn cầu được sản xuất tại các cơ sở thành lập tại Malaysia, chúng đã tạo thành một hệ thống dịch vụ khai thác tài nguyên dầu mỏ ngoài khơi, hỗ trợ nhu cầu của chuỗi giá trị dầu khí tại Malaysia và khu vực ASEAN.

(còn tiếp)

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á (TQ)

CVĐQT số 11/2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s