Vỡ nợ công trái Mỹ và tính thanh khoản toàn cầu bị siết chặt – Phần VII


Hai quỹ đầu tư thanh khoản lớn của Bear Stearns theo báo chí đưa tin là đang “thua lỗ lớn do đặt niềm tin sai chỗ trên thị trường MBS thứ cấp”, nhưng sự thật là họ đang đóng vai một bên không may bị rủi ro vi phạm hợp đồng trong vở kịch “CDO tổng hợp” và “đứng ở phía sai lầm lịch sử”, còn bên chuyển giao rủi ro có lẽ chính là sân sau của các ngân hàng đầu tư. Đến ngày 31 tháng 3 năm 2007, giá trị tài sản của hai quỹ đầu tư do Bear Stearns kiểm soát vẫn ở mức cao trên 20 tỷ USD, đầu tháng 7 tổng giá trị tài sản mà hai quỹ này nắm giữ đã giảm xuống khoảng 20%. Chính vì vậy, các chủ nợ của hai quỹ nhao nhao đòi tháo vốn.

Công ty Merrill Lynch – một trong những chủ nợ lớn nhất – sau khi liên tục đòi nợ không thành đã tỏ ra sốt ruột, bất ngờ tuyên bố bán đấu giá lượng chứng khoán thế chấp tín dụng hơn 800 triệu USD mà quỹ Bear Stearns đang nắm giữ. Trước đó, Merrill Lynch từng cho biết, trước khi quỹ đầu tư thanh khoản của Bear Stearns tuyên bố kế hoạch điều chỉnh kết cấu tư bản, sẽ không bán những tài sản này. Mấy ngày sau, Merrill Lynch từ chối phương án tái cấu trúc do Bear Stearns đề xuất. Bear Stearns lại đề xuất kế hoạch khẩn cấp tăng vốn 1,5 tỷ USD, nhưng các chủ nợ không ủng hộ. Merrill Lynch chuẩn bị bán các chứng khoán thường trước, sau đó còn lên kế hoạch bán các sản phẩm phái sinh liên quan. Cùng lúc đó, Goldman Sachs, J.P Morgan Chase và Bank of America tuyên bố chuộc lại một phần quỹ tương ứng.

Điều khiến mọi người hoang mang là, trong cuộc bán đấu giá công khai chỉ có 1/4 số chứng khoán là có người hỏi giá và chỉ bằng 85% – 90% mệnh giá. Đây có lẽ là phần được đánh giá tiêu chuẩn AAA tinh túy nhất của quỹ Bear Stearns. Nếu ngay cả những tài sản được đánh giá tốt này mà còn lỗ 15% trở lên, thì những loại CDO rác độc hạng BBB trở xuống chẳng ai thèm đếm xỉa thật khiến người ta hồn siêu phác lạc, mức độ thua lỗ sẽ khủng khiếp không thể tưởng tượng nối.

Hiện thực tàn khốc đã thức tỉnh Bear Stearns, đồng thời làm rung động cả Phố Wall. Phải biết rằng, các sản phẩm CDO trị giá 750 tỷ USD đang được dùng làm tài sản thế chấp cho các ngân hàng thương mại. Thủ đoạn trước mắt của họ chính là đem những tài sản CDO này chuyển thành tài sản ngoài bảng (Off Balance Sheet), vì ở đây, những CDO này có thể tính giá theo những mô hình số học nội bộ, mà không cần phải sử dụng giá thị trường.

Các ngân hàng Phố Wall lúc này chỉ có một niềm tin: Tuyệt đối không thể bán đấu giá công khai trên thị trường! Vì như vậy sẽ khiến giá cả thực sự của CDO bị lộ, người ta sẽ thấy rằng ức giá thực của những tài sản bong bóng này chẳng những không bằng 120% hay 150% như công bố của báo cáo tài chính, mà rất có thể chỉ là 50% thậm chí là 30%. Một khi giá thị trường bị lột trần, tất cả các quỹ đầu tư lớn nhỏ buộc phải thẩm tra lại tài sản của họ, những khoản thu lỗ khổng lồ khó mà bưng bít được, cơn bão chưa từng có tất yếu sẽ quét qua thị trường tài chính thế giới.

Ngày 19 tháng 7, hai quỹ đầu tư thanh khoản thuộc quyền của Bear Stearns “chẳng còn giá trị tồn tại”, tài sản lớn trị giá 20 tỷ USD tan thành mây khói chỉ trong mấy tuần. Ngày 1 tháng 8, hai quỹ đầu tư này tuyên bố bảo hộ phá sản.

Vậy rốt cuộc ai đang nắm giữ rác độc tài sản? Đây là một vấn đề hết sức nhạy cảm của Phố Wall. Theo thống kê, đến cuối năm 2006, các quỹ đầu tư thanh khoản nắm giữ 10%, quỹ trợ cấp hưu trí 18%, công ty bảo hiểm ôm 19%, công ty quản lý tài sản có 22%. Tất nhiên, danh sách chủ sở hữu còn có các nhà đầu tư nước ngoài. Họ cũng là những nhà đầu tư hăng hái nhất của thị trường MBS, CDS và CDO. Từ năm 2003 đến nay, trong số các “sản phẩm đầu tư dạng cấu trúc” được các tổ chức tài chính nước ngoài “long trọng giới thiệu” ở Trung Quốc, có bao nhiêu sản phẩm bị “ô nhiễm” do những đống “rác độc tài sản” này? E rằng chỉ có trời mới biết.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) từng cảnh báo rằng: “Vấn đề thị trường tín dụng thế chấp thứ cấp của Mỹ ngày càng nổi cộm, nhưng vẫn không rõ những vấn đề này thâm nhập vào thị trường tín dụng như thế nào”. Câu trả lời “vẫn chưa rõ” này phải chăng ám chỉ thị trường CDO có thể sụp đổ? Tổng quy mô tín dụng thứ cấp và tín dụng ALT-A, cũng như các sản phẩm phái sinh như CDO, CDS và CDO tổng hợp ít nhất đang ở mức trên 3000 tỷ USD. Thảo nào gần đây, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế liên tục cảnh báo, thế giới có thể sẽ đối mặt với cuộc đại suy thoái như những năm 30 của thế kỷ XX. Ngân hàng này còn cho rằng, chu kỳ kinh tế trong lĩnh vực tín dụng toàn cầu trogn mấy tháng từ nay về sau sẽ có sự chuyển biến mang tính xu thế.

Theo các vị quan chức FED, các nhà hoạch định chính sách hàon toàn không thừa nhận sự lo lắng của thị trường tài chính đối với thị trường thứ cấp, đồng thời không trông mong nó ảnh hưởng đến nền kinh tế. Cuối tháng 2 năm 2007, nhà kinh tế học người Mỹ – Ben Bernanke từng phát biểu, “tín dụng thứ cấp là vấn đề rất quan trọng, nhưng không có dấu hiệu cho thấy đang lan sang thị trường tín dụng chính, thị trường hầu như vẫn ổn định”. Sau đó, cả nhà đầu tư lẫn các vị quan chức đều tránh không nhắc đến rủi ro tiềm ẩn về khả năng phát tán của khủng hoảng tín dụng thứ cấp.

Tránh né vấn đề hoàn toàn không giúp ích gì cho việc giải quyết vấn đề. Người dân phải liên tục đối diện với khủng hoảng đang sắp sửa giáng xuống.

Nếu các quỹ ủy thác của Chính phủ tổn thất nặng nề trong thị trường thế chấp tài sản thì hậu quả chính là mỗi ngày dân chúng đều có thể phải đối mặt với vé phạt giao thông lên đến 3000 USD. Nếu quỹ hưu trí tổn thất thì chỉ còn cách kéo dài tuổi nghỉ hưu. Nếu công ty bảo hiểm thua lỗ thì các loại phí bảo hiểm sẽ tăng vọt.

Tóm lại, quy luật sáng kiến tài chính của Phố Wall là ngân hàng kiếm được khoản tiền thưởng hằng hà sa số, còn kẻ thua cuộc là những người nộp thuế và nhà đầu tư nước ngoài. Nhưng bất kể là thắng hay thu, trong “quá trình sáng tạo tài chính”, những khoản tiền nợ khổng lồ do nợ thế chấp liên tục, tuần hoàn và cao gấp bội giá trị thực do hệ thống ngân hàng tạo ra bất chấp hậu quả lạm phát tiền tệ, đang lặng lẽ cắt xén từng phần của cải do người dân toàn cầu làm ra. Cho nên không có gì lạ khi sự phân hóa giàu nghèo ngày càng nghiêm trọng và thế giới ngày càng bất ổn.

Vỡ nợ và siết chặt tính thanh khoản

Khủng hoảng tín dụng thứ cấp của Mỹ về bản chất là một dạng khủng hoảng kiểu vỡ nợ từ bên trong điển hình. Ngân hàng khi nghĩ ra các sản phẩm tín dụng thì cũng sản sinh ra tiền tệ theo kiểu “từ không sinh ra có”, chứ không phải đem của cải tích lũy của người này cho người khác vay như mọi người vẫn tưởng tượng. Đây thực chất là in tiền khi những thành quả lao động còn chưa được tạo ra và đưa thứ tiền đó vào lưu thông. Một mặt, việc lưu lượng các dòng tiền tăng một cách chóng mặt là do tín dụng bất động sản quy mô lớn, mà hành vi này đương nhiên dẫn đến lạm phát tiền tệ và giá bất động sản tăng vọt mất kiểm soát. Mặt khác, vì muốn đối phó với lạm phát tiền tệ, ngân hàng trung ương lại không thể không tăng lãi suất. Sức ép liên hoàn này khiến áp lực hoàn nợ của người vay vốn từng bước tăng lên, tăng cho đến khi các khoản nợ khổng lồ đè bẹp và tỉ lệ xuất hiện các vụ vi phạm hợp đồng tín dụng tăng vọt. Liền sau đó giá bất động sản lao dốc, nhà đầu tư bắt đầu thoái vốn khỏi thị trường, không ai đếm xỉa đến MBS và CDO. Thị trường trái phiếu và thương phiếu đột nhiên rơi vào tình cảnh siết chặt thanh khoản. Việc này lại làm rúng động thị trường hợp đồng hoán đổi nợ xấu – một sản phẩm phái sinh tài chính. Các quỹ đầu tư đã thu mua một lượng lớn hợp đồng hoán đổi nợ xấu đột nhiên phát hiện các quỹ đầu tư thanh khoản đổ vỡ liên hoàn, lúc này các ngân hàng và nhà đầu tư lại thúc nợ, trong tình cảnh lo sợ và bất lực họ chỉ còn cách bán tháo tài sản để lấy tiền trả nợ. Điều không may là phương thức và mô hình đầu tư của đa số các nhà đầu tư đều giống nhau như đúc, cho nên làn sóng bán tháo biến thành khủng hoảng.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Song Hong Binh – Chiến tranh tiền tệ P1 – NXB LĐ 2020.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s