Văn hóa tin tức quốc gia và công dân có thông tin – Phần IV


Nhờ các đạo luật cải cách vận động tranh cử đầu những năm 1970 mà các đảng có được những hình thức mới cho việc huy động tiền cho vận động, nhất là quảng cáo trực tiếp bằng thư. Với danh sách gửi thư được vi tính hóa và định hướng tinh vi vào các địa điểm mã vùng điện thoại có khả năng lớn nhất cung cấp tên của những người quyên góp giàu có, các chuyên gia gửi thư trực tiếp đã làm đổi thay việc huy động tiền vì mục đích chính trị. Một thượng nghị sĩ có 150.000 cái tên trong danh sách được vi tính hóa của mình, chia thành 1000 hạng mục theo các khía cạnh mối quan tâm, lĩnh vực hoạt động hay nghề nghiệp (117 cái tên xuất hiện trên danh sách những người quan tâm đến các vấn đề của phụ nữ, 8 cái tên trên danh sách những người quan tâm đến phụ nữ trong ngành khai thác mỏ). Những danh sách này được sử dụng vào việc huy động tiền và tự quảng cáo bản thân sao cho thông tin cần gửi được gửi đến đúng người.

Trong khi ảnh hưởng bất cân đối của truyền thông và tính đại chúng đương nhiên nằm trong tay những quyền lực vững chắc, thì truyền thông du kích (guerilla media) vẫn được nhiều người tài tình sử dụng. Chương trình “Ngày Trái đất” đầu tiên (năm 1970), một chương trình của Thượng nghị sĩ Gaylord Nelson thuộc bang Wisconsin nhằm thu hút sự chú ý, đặc biệt là thông qua các cuộc hội thảo ở trường đại học (một sáng kiến của phong trào chống chiến tranh), đối với các vấn đề môi trường, là một “sự chắp vá các luận chứng và hoạt động cộng đồng” mặc dù sự chắp vá này thu hút được rất nhiều sự chú ý của truyền thông và sự quan tâm của công chúng. Kế hoạch cho Ngày Trái đất năm 1990 được hai nhóm triển khai, một nhóm với 38 nhân viên, và nhận được hậu thuẫn từ người lao động, các doanh nghiệp và các phương tiện truyền thông. Ngay từ những tuần trước Ngày Trái đất năm 1990, tờ Los Angeles Times đã đăng tải không chỉ về Ngày Trái đất mà còn về việc đưa tin sự kiện này như thế nào. Như trong chiến dịch bầu cử năm 1988, các phương tiện truyền thông bị cuốn vào câu chuyện về tin tức truyền thông với mức độ không kém gì các câu chuyện mà truyền thông đang đăng tải. Nền văn hóa tin tức có xu hướng tự tiêu thụ những sản phẩm của chính mình.

Việc tin tức hóa văn hóa đại chúng

Một hệ quả quan trọng của việc quốc gia hóa tin tức là việc quốc gia hóa các vấn đề công cộng và quốc gia hóa một lượng độc giả cho những vấn đề đó. Hầu hết các nhà nghiên cứu truyền thông đều phàn nàn rằng những định chế tin tức nghiêm túc biến tin tức thành giải trí, nhưng có chiều hướng lớn hơn trong viêc giải trí đã biến thành tin tức. Nếu chương trình “60 phút”minh chứng cho một chiều hướng làm cho tin tức mang tính giải trí, thì chương trình “Donahue” lại là mô hình tạo ra sự giải trí nuôi dưỡng tin tức.

“Donahue” lần đầu tiên được phát ở dạng syndicate ngoài Chicago năm 1979; Chương trình “Oprah Winfrey Show” được phát năm 1984, và trong vòng ít năm qua một vài đối thủ cạnh tranh khác đã nhảy vào cuộc. Những chương trình này đôi khi là những chương trình nhỏ lẻ được phát sóng truyền hình, thể hiện tinh thần nước Mỹ trước chúng ta với sự tự giác bản thân một cách thái quá và đồng bóng. Đồng thời, rẻ hơn tâm lý liệu pháp và luôn sẵn sàng có mặt hơn so với một người bạn thân, những chương trình này thông tin cho mọi người về một phạm vi rộng lớn các vấn đề xã hội, tâm lý, sức khỏe và đôi khi là chính trị (ít nhất là chương trình “Donahue”). Những người sản xuất chương trình “Donahue” nhận thức về chủ đề của họ như là “những vấn đề nghiêm túc”, hay chính xác hơn, “những vấn đề nghiêm túc mà có trong tin tức”. Văn hóa tin tức trở thành kho lưu trữ trọng yếu cho các cuộc đối thoại quốc gia khác nhau trong xã hội Mỹ.

Truyền hình không những không xấu hổ, mà thậm chí thực tế còn lấy làm tự hào, khi phát những chính kịch, hài kịch và những câu chuyện tình ái rẻ tiền, vốn vay mượn những tranh cãi đương thời làm cốt truyện. Điều này không giống các chương trình “gián điệp” đầu những năm 1960 phản ánh lý tưởng chung của cuộc Chiến tranh Lạnh; đây là những chương trình mà người sản xuất thường nghiên cứu cẩn thận để hình tượng hóa một tình tiết cố truyện sau một sự kiện tin tức vừa mới xảy ra hay một tiểu phẩm hài kịch tình huống để bắt chước những luận điệu đang thịnh hành quanh một vấn đề xã hội hiện có. Điều này bắt đầu với chương trình “Tất cả trong gia đình” (All in the Family) năm 1971. Trải qua một quá trình chỉ vài tháng mà những vở hài kịch tình huống sđã đề cập tình dục đồng giới, sống như vợ chồng, nòi giống và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, quyền của phụ nữ và nạo thai. Vào cuối giai đoạn 1971 – 1972, đây là chương trình hàng đầu trên truyền hình và nhà sản xuất Norman Lear đã phát triển đủ mạnh để giữ lại sự độc lập từ các nhà kiểm duyệt mạng lưới. Khi một nhóm người với tên gọi Viện Dân số, một tổ chức vận động hành  lang cho việc nâng cao sự kiểm soát dân số, tổ chức hội nghị năm 1971 với các nhà điều hành truyền hình để khuyến khích họ giải quyết các vấn đề dân số, cá nhân Lear đã trở nên quan tâm đến việc tạo ra một trường đoạn có thể giải quyết vấn đề này. Đoạn “Maude đã nạo thai” trong phim “Maude” (một sản phẩm phụ của chương trình “Tất cả trong gia đình”) năm tiếp theo đã gây rất nhiều tranh cãi. “M.A.S.H” đề cập về cuộc chiến ở Việt Nam (thay cho Triều Tiên), và loạt phim “có vấn đề” được sản xuất cho truyền hình đề cập những vấn đề từ lạm dụng trẻ em đến ô nhiễm hóa chất trong môi trường và vợ giết chồng ngược đãi. “Lou Grant”, một vở kịch nổi tiếng trong những năm 1970 và đầu những năm 1980, được dựng cảnh trong một phòng tin tức ở đô thị và nó trực tiếp vay mượn ý tưởng từ những sự kiện tin tức vừa xảy ra. Tạp chí Mother Jones trở nên nổi tiếng trong việc cho độc giả biết rằng vào ngày 19 tháng Giêng 1981, vở “Lou Grant”, đề cập việc Mỹ bán phá giá các sản phẩm nguy hiểm cho Thế giới thứ ba, được xuất phát từ một số phát hành đặc biệt năm 1979 trên tạp chí, sau đó sử dụng màn ảnh truyền hình để hợp pháp hóa tính báo chí của nó. Năm 1989, sau khi một ban bồi thẩm đưa ra phán quyết có lợi cho các bị cáo trong một vụ dùng sai thuốc ở Florida, luật sư cảu bên nguyên đã yêu cầu xử lại vì, theo ông ta, một đoạn trong phim “Luật pháp Los Angeles” mới được trình chiếu trong đó các bác sĩ thắng trong một vụ kiện dùng sai thuốc đã trở thành “lời tuyên truyền” có thể tác động tới ban bồi thẩm này.

Sự tin tức hóa văn hóa đại chúng này chắc chắn xuất phát từ tính đạo đức chủ nghĩa đã có từ lâu đời, đó là ngờ vực đối với giải trí trừ phi nó mang tính chỉ dẫn. Những sự rò rỉ tin tức trong hài kịch và chính kịch trong những thập kỷ qua cũng bắt nguồn từ lý tưởng mang tính đương thời hơn. Từ những năm 1960 đến nay, các nhà phê bình văn hóa đại chúng đã lập luận một cách thuyết phục rằng giải trí là một hình thức chỉ dẫn, dù nó có nghĩa như vậy hay không. Trước đây đã từng có sự phê phán rằng việc các phương tiện truyền thông miêu tả tội phạm và bạo lực lại khuyến khích tội phạm và bạo lực, và sự phê phán này được thay đổi trong những năm 1960 với truyền hình là đích ngắm. Sẽ là mới mẻ hơn và thách thức hơn khi phàn nàn rằng tình trạng lệ thuộc của phụ nữ và dân tộc thiểu số trong xã hội đương thời được khuyến khích bằng sự rập khuôn của các phương tiện truyền thông. Sự phê bình này được Chương trình hành động vì truyền hình cho trẻ em chuyển hướng một cách hiệu quả sang chính trị bằng các cuộc công kích không ngừng vào việc xây dựng chương trình truyền hình dành cho trẻ em và đã nhận được sự hỗ trợ của Quỹ Ford cho Hội thảo truyền hình cho trẻ em và chương trình “Seasame Street”. Chương trình “Seasame Street” có quan điểm e dè một cách đáng buồn đối với sự rập khuôn về giới tính và chủng tộc và, theo các nhà phê bình, nó không đạt được thái độ tự giác cần thiết khi nó phải phục tùng trước những bước đi quá nhanh và những tia hy vọng của phát thanh truyền hình thương mại. Nhưng nó mang lại cho các bậc cha mẹ một nơi ẩn náu truyền hình an toàn để tránh khỏi những quảng cáo và chương trình bạo lực, tình dục, phân biệt chủng tộc bắt nguồn từ các đài thương mại.

Những ảnh hưởng văn hóa, chứ không phải chính trị, của việc tin tức hóa có thể còn quan trọng hơn. Chúng ta sống với hiểu biết sâu sắc và mạnh mẽ về các sự kiện chung quanh hơn bao giờ hết. Chúng ta sống cuộc sống “thực” của chính mình, ở nhà, nơi làm việc của chúng ta và trên đường phố của chúng ta. Nhưng đồng thời chúng ta cũng sống bên cạnh những siêu thực trên màn ảnh truyền hình, trên sóng phát thanh và trên báo của chúng ta. Cuộc sống đương đại trở thành một loại khoa học viễn tưởng, hai thế giới song song luôn đi cạnh nhau, không nối kết thường xuyên, chỉ đôi khi, và sau đó có lẽ tiếp xúc với nhau đầy mâu thuẫn.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Michael Schudson – Sức mạnh của tin tức truyền thông – NXB CTQG 2003.

Advertisement

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s