Cách Việt Nam “tự giúp mình” đối phó với Trung Quốc


Trong cuộc trao đổi với đài RFA ngày 07/06, Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Australia nhận định 4 nước ASEAN ven Biển Đông là Việt Nam, Philippines, Malaysia và Indonesia cần phải hợp tác để chống lại chiến thuật “vùng xám” của Trung Quốc. Ông phân tích:

Lý do ASEAN nên hợp tác và khuyến nghị với Việt Nam

Vì Myanmar đang là vấn đề nóng trong chương trình nghị sự của ASEAN và khối này đã có những bất đồng nhất định trong vấn đề Biển Đông, nên sự hợp tác nên được thúc đẩy giữa 4 quốc gia ven Biển Đông.

Thứ nhất, từ cuối năm 2019 và trong năm 2020, tất cả 4 nước này đều đệ trình công hàm lên Ủy ban Ranh giới về thềm lục địa của Liên hợp quốc, chia sẻ cùng một quan điểm pháp lý và bác bỏ cơ sở yêu sách chủ quyền của Trung Quốc, khẳng định rằng phán quyết trọng tài năm 2016 nên được xem là chỉ dẫn cho những gì đang diễn ra.

Thứ hai, trong 18 tháng qua, cả 4 nước đều đã gặp phải một số hình thức đe dọa và gây áp lực từ phía Trung Quốc, đặc biệt là vụ việc Đá Ba Đầu. Vì vậy 4 nước nên hợp tác với nhau và thành lập một nhóm họp không chính thức trong chính ASEAN để tư vấn chính sách.

Nhìn vào phản ứng của ASEAN đối với vấn đề Myanmar, hòa bình và an ninh khu vực cũng bị đe dọa tương tự bởi các chiến thuật “vùng xám” của Trung Quốc đối với các quốc gia ASEAN. Hiến chương Liên hợp quốc công nhận vai trò của ASEAN. ASEAN có Hiệp ước thân thiện và hợp tác (ACT) mà Trung Quốc ký kết tham gia năm 2003. Vì thế, các nước thành viên ASEAN nên vận động mạnh mẽ cho vấn đề này.

Hợp tác Việt Nam – Philippines từ vụ Đá Ba Đầu

Việt Nam và Philippines là đối tác chiến lược và mức độ hợp tác hiện tại chưa thực sự đáp ứng được mong đợi của hai nước. Việt Nam và Philippines và một số nước ASEAN khác có những tranh chấp với nhau về phân định ranh giới hàng hải, vì vậy, các quốc gia ASEAN nên hợp tác để giải quyết các vấn đề nội bộ cùng lúc với việc đương đầu với Trung Quốc.

Cho đến nay, tuy có tuyên bố chồng lấn về chủ quyền, nhưng tranh chấp lãnh thổ giữa Việt Nam và Philippines không phải là vấn đề lớn. Ngoài ra, những tài liệu nội bộ của ASEAN trong những năm gần đây cho thấy trong một số vấn đề, Philippines và Việt Nam có quan điểm khá tương đồng, hai nước thể hiện quan điểm khá mạnh mẽ, nhưng rất tiếc là chưa nhận được sự ủng hộ của nhiều nước ASEAN khác.

Philippines và Việt Nam có thể cùng khiếu nại lên Hội đồng cấp cao ASEAN – một hội đồng có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp được quy định trong ACT ở khu vực Đông Nam Á mà Trung Quốc cũng là một bên ký kết và phê chuẩn. Thành viên của Hội đồng này bao gồm cả các nước ASEAN không có tranh chấp cũng như các bên ký kết khác ngoài ASEAN. Trung Quốc có thể từ chối tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp này và việc giải quyết tranh chấp có thể bị bế tắc, nhưng ACT cho phép các bên trong ASEAN đưa ra khuyến nghị và lời khuyên. Như vậy, đây là một cách nữa để Việt Nam và các nước quốc gia có liên quan thường xuyên đáp trả sự hung hăng của Trung Quốc bằng con đường ngoại giao hơn là trên biển, nơi Trung Quốc có nhiều lợi thế.

Khả năng của lực lượng Việt Nam đối phó với chiến thuật “vùng xám” của Trung Quốc

Sách Trắng Quốc phòng 2019 của Việt Nam cho thấy Việt Nam muốn tránh bằng mọi giá bất kỳ hành động nào được xem là leo thang hoặc đối đầu với Trung Quốc cũng như liên quan đến cưỡng chế hoặc sử dụng vũ lực. Trong vụ việc Bãi Tư Chính cách đây vài năm, Việt Nam đã không chủ trương làm mạnh. Vì vậy, Việt Nam phải liên tục sử dụng công cụ đấu tranh ngoại giao song phương với Trung Quốc và trên các diễn đàn ASEAN và quốc tế.

Tất nhiên, Việt Nam nên tiếp tục xây dựng năng lực để đối phó với Trung Quốc – điều mà trong quan hệ quốc tế gọi là “tự giúp mình”.

Việt Nam đã khá mạnh mẽ trong việc nâng cao năng lực hải quân và không quân, đặc biệt là cho các hoạt động trên Biển Đông trong những năm qua. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều quốc gia khác, nguồn lực của Việt Nam vẫn còn khá hạn chế so với Trung Quốc. Lực lượng cảnh sát biển của Trung Quốc lớn hơn lực lượng của Nhật bản và của tất cả các nước ASEAN cộng lại; tàu của Cảnh sát biển Trung Quốc có trọng tải lớn hơn bất kỳ tàu nào của Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam vừa nhận bàn giao tàu cảnh sát biển lớp Hamilton thứ hai từ Mỹ – tàu có trọng tải hơn 3000 tấn, nhưng cũng chỉ thuộc tầm trung, chưa phải cỡ lớn.

Việt Nam cần phải hiện đại hóa hải quân, đặc biệt đối với tàu ngầm, đồng thời cần có một lực lượng cảnh sát biển mạnh mẽ. Tất nhiên, trên thực tế, không một quốc gia nào trong ASEAN có thể có nguồn lực sánh ngang với Trung Quốc, nhưng tổng thể lực lượng từ những nước này sẽ là một sự răn đe để Trung Quốc biết rằng nếu họ có hành vi xâm lược và sử dụng vũ trang, họ có thể sẽ phải trả giá.

ASEAN cũng đã từng thảo luận về diễn đàn Cảnh sát biển ASEAN từ năm 2016 – một cơ chế đối thoại và hợp tác giữa cơ quan thực thi pháp luật hàng hải các nước ASEAN nhằm đảm bảo một môi trường biển an toàn, an ninh và hòa bình cho cộng đồng ASEAN. Trong khuôn khổ diễn đàn này, cảnh sát biển các nước ASEAN cũng có thể tăng cường trao đổi và hợp tác với các bên đối thoại, trong đó có cả Trung Quốc.

Giờ chính là lúc thúc đẩy việc tổ chức diễn đàn này. Cảnh sát biển không phải là quân đội nên có thể giảm căng thẳng. Trong quan hệ ASEAN và Trung Quốc, diễn đàn này sẽ là nơi mà việc duy trì một trật tự tốt ở trên biển sẽ là vấn đề chung của cả hai bên. Cần phải liên tục gây sức ép đối với Trung Quốc để nước này phải hạn chế số lượng tàu cá, số lượng dân quân biển và cần phải tuân thủ luật pháp quốc tế.

Những cân nhắc với Việt Nam thời gian tới

Việt Nam phải luôn để ngỏ cánh cửa với Trung Quốc để tiếp tục phản đối, tiếp tục đưa ra quan điểm về chủ quyền và cố gắng đạt được các thỏa thuận để giữ cho căng thẳng không gia tăng.

Nếu có thể gặp gỡ không chính thức với Malaysia, Philippines, Indonesia thì Việt Nam và các quốc gia này nên bắt đầu xem xét có thể sử dụng thêm trọng tài quốc tế để chống lại Trung Quốc nếu nước này tiếp tục đưa một số lượng lớn tàu vào vùng đặc quyền kinh tế của mình. Họ có thể không thành công trong cuộc chiến pháp lý, nhưng sẽ giành được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế do Mỹ dẫn dắt, trong đó có nhím “Bộ tứ”, một số nước châu Âu và một số khác, từ đó gây áp lực đối với Trung Quốc.

Tóm lại, Việt Nam phải sử dụng ngoại giao quốc tế, trực tiếp với Trung Quốc trong chính sách ASEAN và với các đối tác đối thoại. Quan hệ với các cường quốc là rất quan trọng đối với Việt Nam.

Hợp tác Việt – Mỹ và vấn đề Biển Đông

Đối thoại Shangri-La vừa qua đã bị hủy vì tình hình dịch bệnh COVID-19. Trước đó, đã có khá nhiều tin nói rằng nếu đối thoại này được tổ chức vào tháng 6/2021, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin sẽ đến thăm Việt Nam trong 2 hoặc 3 ngày đầu tháng 6 trước khi sự kiện này bắt đầu. Cũng có tin cho rằng người đứng đầu CIA sẽ đến thăm Việt Nam ngay sau chuyến thăm của ông Austin. Những tin này cần phải được xác nhận, nhưng rõ ràng, quan điểm của chính quyền Biden là muốn hợp tác với một mạng lưới các đồng minh và đối tác tác và Việt Nam đứng đầu danh sách đối tác tiềm năng. Hai nước chưa chính thức là đối tác chiến lược, vì vậy, điều này có thể xảy ra.

Gần đây, có tín hiệu cho thấy hai bên đang xem xét các cơ hội hợp tác trong vấn đề nâng cao năng lực – cả đào tạo và giáo dục quân sự chuyên nghiệp cũng như vấn đề trang thiết bị, tuy không nhất thiết phải là các hệ thống vũ khí tiên tiến, nhưng cũng giúp cải thiện nhận thức về lĩnh vực hàng hải. Việt Nam và Mỹ có nhiều cơ hội hợp tác và cả hai bên đều có thiện chí. Vấn đề ở chỗ sẽ hợp tác như thế nào để Việt Nam duy trì được độc lập, tự chủ, nâng cao sức mạnh mà vẫn giữ được lập trường “không đứng về bên nào chống lại Trung Quốc”. Nguồn:

TKNB – 09/06/2021.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s