Đạo đế – Phần XXII


Sơ tổ Trúc Lâm Trần Nhân (1258 – 1308) đã cảnh giác:

“Chấp chỉ vọng nguyệt.

Bình địa lục trầm”.

(Khi nhận biết mặt trăng lại bám víu vào ngón tay dùng để chỉ mặt trăng, cho đó là mặt trăng, cho đó là mặt trăng. Việc làm mê lầm, vô lý, tai hại này chẳng khác gì một người bị chết chìm trên cạn, chết đuối ngay trên mặt đất bằng phẳng).

Chân Lý, Thực Tại, Chân Tâm, Tâm Giải Thoát là Tâm Không, Tâm vắng lặng cùng cực, vô chấp, vô cầu tuyệt đối. Bậc Giác Ngộ đã không có cách nào khác hơn là dùng tư tưởng, khái niệm, ngôn từ (được ví như ngón tay) làm phương tiện để diễn đạt Chân Lý, Chân Tâm (được ví như mặt trăng) cho người đời. Nếu ta để Tâm rỗng rang tuyệt đối, vô niệm cùng cực, vong bặt mọi vong niệm, buông sạch mọi sở kiến chấp trước, quên sạch mọi ý nghĩ, hình ảnh về Chân Tâm, nó sẽ giống hệt Chân Tâm, tức thì nó hòa nhập, hợp nhất với Chân Tâm và Tự Do, Giải Thoát hiện tiền trong gang tấc: Gót tiên thoắt đã thoát vòng trần ai. Đây là cái khôn ngoan tuyệt đỉnh, cái bí quyết nhiệm màu, chiếc chìa khóa vạn năng để ta mở tung cánh cửa Tự Do, Giải Thoát, đúng như lời Tam Tổ Tăng Xán quả quyết: “Chí Đạo vô nạn” (Thành tựu Đạo lớn không khó). Nhưng ta mê lầm, lại đinh ninh rằng những hình ảnh, ý nghĩ, khái niệm, luận giải trình bày, định nghĩa, mô tả Chân Tâm, Chân Lý chính là Chân Tâm, Chân Lý, rồi tâm ta dừng bám, dính mắc, ràng buộc vào những hình ảnh, ý nghĩ về Chân Tâm, Chân Lý ấy. Cưu mang những ngôn từ, ý niệm, hình ảnh về Chân Tâm, Chân Lý để phụng hành, để vươn tới nó, thành tựu nó, là ta đang hủy diệt Chân Tâm, Chân Lý, đang quay lưng lại với nó, bỏ xa nó ngàn dặm, không bao giờ cảm thông, thể hiện được Chân Tâm, Chân Lý, Giải Thoát. Khi ta thấy kinh văn như Chân Lý tuyệt đối và bắt tay thực hành lời kinh: “Để thân tâm thư thái, tịch lặng. Theo dõi tư tưởng. Không để tư tưởng dẫn dắt. An trú trong hiện tại”. Như vậy là ta đang dụng tâm thực hành lời kinh dạy, đang lấy tư tưởng điều khiển tư tưởng, đang tiếp tục bị tư tưởng, ngôn từ đội lốt Chân Lý lường gạt, chi phối, sai xử, dẫn dắt… Chung cuộc, tư tưởng vẫn đang ngự trị, hành tác. Đây là cạm bẫy vô cùng tinh tế của tư tưởng. Ta bị mắc bẫy nhưng hoàn toàn bất ngờ, một chuyện không thể tin nổi, chẳng khác nào việc chết chìm trên cạn. Nếu Tâm ta còn một mảy may ý niệm, dù vi tế cùng cực tới đâu về Chân Lý, Chân Tâm… thì vấn đề Giải Thoát với ta vẫn là một việc vô cùng gian truân, thiên nan vạn nan, cực kỳ vất vả và ta mãi mãi ngụp lặn trong thế giới ý niệm, trôi lẫn trong vòng sinh tử, luân hồi, hệ lụy, đảo điên, phiền não… Dù ta có nỗ lực cùng cực, quên mình, hạ thủ công phu đến vong thân, táng mệnh thì vấn đề Giải Thoát với ta vẫn là những chuyện không tưởng như hái hoa trong gương, mò trăng đáy nước. Đây là cái sai lầm muôn thuở nguồn cội, uyên nguyên, cốt lõi, dù chỉ trong gang tấc, trong đường tơ kẽ tóc, nhưng hậu quả sẽ cách biệt như trời cao vực thẳm, theo lời Tam Tổ: “Hào ly hữu sai, thiên đại huyền cách”. Khi ta vừa khởi lên hình ảnh khái niệm nhận xét về Chân Tâm là ta đang bôi đen, bóp méo nó, đang biến Chân Tâm, Tâm Phật thành Tâm Súc Sinh, Tâm Ngạ Quỷ (nói theo Thiền Sư Nhật Bản Bankei). Dưới nhãn quan của bậc Đạt Đạo đây là cái mê lầm ấu trĩ, vô lý, tưởng như không bao giờ xảy ra, chẳng khác gì việc chết chìm trên cạn, nhưng với đại đa số hành giả đông, tây, kim, cổ lại là một ngộ nhận, lầm lẫn thường vướng mắc. Chính cái nhận định mê lầm, tai hại chết người này đã nhấn chìm họ, khiến họ mãi mãi ngụp lặn trong thế giới vô minh, vọng niệm, không bao giờ đặt chân được lên bến bờ Tự Do, Giải Thoát.

Thiền Sư Hương Hải (1628 – 1715) vẫn cảnh giác người tu:

Tâm, Pháp song vong du cách vọng.

Sắc, Không bất dị thượng dư trần”.

(Tâm, Cảnh đều quên: hãy còn hư vọng xa vời.

Sắc, Không chẳng khác: hãy còn bụi bặm thừa thãi).

“Tâm, Pháp song vong” hay “Sắc, Không bất dị” là những câu chứng đạo từ cửa miệng các bậc Giác Ngộ dùng để diễn đạt Chân Lý, chứ không phải Chân Lý. Chúng ta chưa tâm chứng sự thực ấy, mà chỉ biết qua trí năng, và lập lại bằng ngôn từ. Nếu bám víu, vướng mắc vào đấy để tu hành, là hành giả đã mê lầm chạy theo những vọng tưởng, chấp trước hão huyền, hư giả.

Bồ Đề Đạt Ma vẫn nhấn mạnh:

“Không phải học hỏi, tin tưởng vào bất cứ  ai hay một cuốn kinh nào”.

J. Krishnamurti vẫn nhiều lần nhắc nhở thính giả:

“Đừng ghi nhớ những lời diễn đạt của ông, mang về nhà như một tài liệu nghiên cứu, học tập để khám phá chân lý, mà phải cảm thông vấn đề tức thời ngay khi ông đang diễn đạt”.

Ông cũng thường xuyên khẳng định: “I believe nothing” (Tôi không tin tưởng vào bất cứ một điều gì) vì còn tin tưởng là còn ghi nhớ, chấp trước, không đạt được tâm hư vô, vắng lặng, tuyệt đối.

Thiền Sư Vĩnh Gia Huyền Giác (665 – 713) trong Chứng Đạo Ca đã nhắc nhở mọi hành giả đừng khổ công vô ích, căn cứ, bám víu vào học vấn, kiến thức, kinh luận để tìm Giác Ngộ:

Ngô tảo niên lai tích học vấn

Diệc tằng thảo sớ, tầm kinh luận

Phân biệt danh tướng bất tri hưu

Nhập hải toán sa đồ tự khốn!…

Sổ tha trân bảo hữu hà ích?…

Đa niên uổng tác phong trần khách”.

(Tôi đã học hỏi, tích lũy kiến thức từ nhiều năm trước đây. Đã từng nghiên cứu, lý giải mọi kinh luận. Đã phân tích danh và tướng mãi không thôi. Khổ công như một kẻ đếm cát trên biển cả… Vô ích như một kẻ đi đếm của báo cho người khác… Uổng phí bao năm vẫn mãi làm một khách phong trần).

Một người uyên bác, đa văn quảng kiến, thiên kinh vạn quyển tới đâu đi nữa vẫn chỉ là một kẻ phong trần, phàm phu tục lụy chồng chất những vô minh, mê loạn, ưu tư, phiền muộn, trầm luân trong thế giới chữ nghĩa cầu kỳ, trong rừng ngôn ngữ, khái niệm mịt mùng, đa đoan, mê vọng… uổng công, vô ích, tuyệt nhiên không chứng đạt Tự Do, Giải Thoát. Tư tưởng, kiến thức càng cao xa, càng phức tạp, càng làm cho tâm thức xôn xao, vọng động. Tư tưởng, kiến thức, học vấn không thể lĩnh hội được bản chất của Thực Tại tuyệt đối, vốn thường tịch, vắng lặng, vô tướng, vô danh, vô niệm, bất khả tư nghị, bất ngôn khả thuyết, luận giải.

Tất cả mọi kinh nghiệm, kiến thức, ý niệm, thành kiến, suy tưởng, ước mơ… đều là những hình ảnh dĩ vãng, những ký ức được lưu giữ, tích lũy trong Tiềm Thức mênh mông,sâu thẳm. Khi những kinh nghiệm, ký ức, tạp niệm, kiến chấp cất giữ trong Tiềm Thức trỗi dậy, nổi lên phần Ý Thức, ta suy nghĩ miên man, lăng xăng, bất tận: đây là lúc xuất hiện nhiều điểm hưng phấn hỗn loạn, vô trật tự trên vỏ Đại Não. Ta tiêu hao rất nhiều năng lượng, sinh lực, thân, tâm ta mệt mỏi, không thoải mái, sự chú tâm của ta không minh bạch, trung thực, vẹn toàn, cách hành xử của ta không sáng suốt, xác đáng, bén nhạy…

Khi ta chú tâm trọn vẹn vào sự việc đang diễn ra, mà không xen một tạp niệm nào, trên vỏ não chỉ xuất hiện một điểm hưng phấn, tương ứng với sự việc đó, tức với thông tin, cảm nhận, đáp ứng đó, các phần khác của vỏ não ở trong tình trạng ức chế, hoàn toàn nghỉ ngơi. Vì vậy, thân, tâm ta khinh an, thoải mái, cái thấy biết, ứng xử của ta linh mẫn, thông suốt, viên dung, trọn vẹn.

Khi ta ở trạng thái Tâm Không, tâm ta hoàn toàn vô niệm, nơi vỏ Đại Não tuyệt nhiên không có một điểm hưng phấn nào, toàn thể não bộ được nghỉ ngơi, thư giãn. Đây là lúc thân tâm ta cực kỳ an lạc, tịch lặng tuyệt vời, minh linh cùng cực. Tâm Không là tâm vắng lặng, sáng suốt tuyệt trần, quán chiếu, ứng xử với sự vật một cách tối ưu, hoàn hảo nhất. Chúng ta thường tình rất hoảng sợ nếu phải buông bỏ mọi sở tri, sở kiến tích lũy được trong đầu óc. Theo J. Krishnamurti, những kiến thức về khoa học, kỹ thuật, về sự kiện như toán học, vật lý, hóa học, sinh học, y học, cách xây dựng một cây cầu, một con đường, một ngôi nhà, trí nhớ về một tên người, con đường về nhà… vốn tối cần cho cuộc sống. Tâm vô niệm chỉ vong bặt những kiến thức, tư tưởng tham dục tâm lý phát xuất từ cái trung tâm Bản Ngã vị kỷ.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Vân Như Bùi Văn Nhự – Đạo học – NXB PĐ 2007.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s