Thời đại AI -Phần III


Alexa ơi, nàng chuyển hóa nền kinh tế ra sao rồi?

Có lẽ hơn bất cứ cơ quan, tổ chức nào khác, Amazon tiêu biểu cho đường lối một tổ chức, cơ quan có thể tận dụng mô hình vận hành số để chuyển đổi những ngành truyền thống. Amazon bán những thứ thực tế – hàng hóa và dịch vụ mà chúng ta cần trong cuộc sống hàng ngày – và trong quá trình đó, hãng thường xuyên va chạm với tất cả các doanh nghiệp đã và đang bán các hàng hóa và dịch vụ đó theo cách thức không đổi trong nhiều thế hệ. Amazon luôn tự đổi mới những hoạt động kinh doanh truyền thống và đưa chúng lên nền tảng số. Trong quá trình đó, hãng thu hoạch những lợi thế về kỹ thuật số, việc phân tích dữ liệu, và AI/ML để mở rộng, tăng quy mô, và học tập. Và khi va chạm với những công ty truyền thống, từ sách tới hàng điện tử tiêu dùng rồi đồ tạp hóa, Amazon thay đổi các quy tắc cạnh tranh.

Trong một doanh nghiệp truyền thống, quy mô là con dao hai lưỡi. Khi tăng trưởng, một doanh nghiệp thường có thể chuyển giao giá trị nhiều hơn với giá cả rẻ hơn. Tuy nhiên, những lợi thế của quy mô có khuynh hướng bị giới hạn bởi mô hình vận hành. Nó bao gồm tất cả tài sản và quy trình công ty sử dụng để chuyển giao giá trị mà công ty hứa hẹn với khách hàng. Khi công ty đó phát triển lớn hơn, mô hình vận hành trở nên ngày càng phức tạp, và đủ loại vấn đề phát sinh cùng với sự phức tạp. Hãy hình dung những hàng người dài trong cửa hàng bách hóa ưa thích của bạn khi có quá nhiều khách hàng, hoặc tình trạng hỗn độn nảy sinh khi một hãng đang phát triển nhanh chóng tuyển dụng quá nhiều nhân viên mới, hoặc các vấn đề chất lượng gây phiền toái cho một nhà máy sản xuất khi những đòi hỏi về công suất hoặc tính đa dạng sản phẩm gia tăng. Cuối cùng thì sức phức tạp gây suy sụp những cơ quan, tổ chức truyền thống, làm gia tăng chi phí vận hành và suy giảm các mức độ dịch vụ. Mặc dù thực tế giải quyết sự phức tạp trong hoạt động, tất cả điều này vẫn là mục tiêu của nhiều hệ thống điều hành và quản trị được phát triển trên một trăm năm qua, từ dây chuyền lắp ráp tới cấu trúc công ty đa bộ phận.

Tuy nhiên, khi Amazon số hóa một nhiệm vụ vận hành, hãng đi theo những lợi thế của quy mô, phạm vi, và học tập kỹ thuật số. Các hệ thống kỹ thuật số điều chỉnh kích thước một cách dễ dàng hơn và tiếp tục cải tiến dù quy mô và độ phức tạp trong việc vận hành. Khi hệ thống nhận đặt hàng được số hóa đầy đủ, nó không trở nên khó điều hành hơn khi có nhiều ngườit iêu dùng hơn sử dụng nó, hoặc khi họ đòi hỏi nhiều sự đa dạng hơn. Trên thực tế, nó chỉ trở nên tốt hơn và tốt hơn mà thôi. Khi các quy trình và công việc, nhiệm vụ mà chuyển giao giá trị khách hàngngày càng được số hóa, những lợi thế tăng lên nhằm tạo nên một công ty có thể mở rộng hơn nhiều, có khả năng thực hiện một quy mô chưa có tiền lệ về sản phẩm và dịch vụ, tất cả đều có đặc điểm bởi mức độ ấn tượng về sự cải tiến và việc nhắm tới mục tiêu được xác định.

Hãy lấy những gợi ý về việc mua hàng làm ví dụ. Theo phương thức bán lẻ truyền thống, nhân viên trong cửa hàng đưa ra các gợi ý về sản phẩm. Nhưng số lượng nhân viên bán hàng thì bị giới hạn do việc tuyển dụng và quy trình huấn luyện theo truyền thống cùng với ngân quỹ nhân sự. Hơn nữa, đạt tới mức độ thành thạo thích hợp về kinh doanh là khó khăn: nhân viên giỏi bán cần câu thì thông thường không giỏi bán y phục trẻ em. Song thuật toán đưa ra gợi ý trên website của Amazon thì không bị những nhược điểm như vậy. Hệ thống tiếp thu một lượng dữ liệu khổng lồ về những gì các khách hàng trước đây đã mua, và những việc mua sản phẩm nào có liên quan với nhau (chẳng hạn, những lần mua sắm trước đây trên cùng một xe đẩy hàng). Hệ thống xử lý tất cả dữ liệu đó, tổ chức thành các chi tiết sản phẩm và đặc điểm khách hàng để gợi ý những sản phẩm hấp dẫn mới mẻ, đầy tiềm năng. Bộ máy này học tập và cải tiến với hành vi của mỗi khách hàng thích hợp và mỗi sản phẩm phù hợp – càng nhiều dữ liệu, quy mô càng lớn và sản phẩm đa dạng, thì càng tốt hơn, và hiệu suất thực hiện của Amazon tiếp tục cải tiến. Các công cụ AI như thuật toán lọc cộng tác (collaborative filtering) của Amazon không chịu cái giá phải trả vì tính phức tạp của con người, như khả năng truyền đạt thông tin hoặc sự phối hợp với nhau. Hệ thống không hề suy giảm tính hữu hiệu khi nó tăng trưởng, và do đó khả năng mở rộng hơn nhiều so với phương tiện học tập của một người (hoặc cơ quan, tổ chức). Ngoài ra, nó kết nối một cách dễ dàng qua các ứng dụng. Đa phần những gì Amazon học được từ sở thích về sách của một người tiêu dùng có thể được áp dụng để gợi ý cho các video, trang phục, hoặc hầu như bất cứ thứ gì khác.

Bí quyết đối với Amazon là mô hình vận hành số đang gia tăng. Triết lý hoạt động của Amazon tập trung vào số hóa và sự hiểu biết tốt nhất về sự vận hành xuất sắc thông qua việc ứng dụng rộng rãi về trí tuệ nhân tạo và máy học, robot học (robotics) nâng cao, miêu tả về bí quyết sản xuất (know-how) nhiều tới mức có thể vào phần mềm. Trong kho hàng truyền thống, con người quản lý và tiến hành quy trình, tức là đối với cơ quan, tổ chức đang bị những nhược điểm tương tự mà chúng ta thấy được trong các trường hợp nhân viên bán hàng gợi ý cho sản phẩm. Còn tại Amazon thì không phải như vậy. Con người là thứ yếu trong nhiều tiến trình công việc then chốt nhất. Từ nhu cầu dự đoán tới việc quản lý kho hàng, và từ quản trị chuỗi cung ứng tới hoạch định công suất, phần mềm và AI đang ngày càng thống trị. Amazon không tuyển dụng nhiều nhân viên, nhưng triển khai đa số họ gần với mạng kỹ thuật số, chỉ làm những thứ mà máy tính hiện chưa có khả năng xử lý (như chọn sản phẩm có hình dạng kỳ cục trên kệ hàng của nhà kho), cùng lúc đó, tối thiểu hóa độ phức tạp về điều hành và tối đa hóa tác động của tính mở rộng kỹ thuật số. Và nhiều lần, máy tính đang xác định rõ ràng những gì con người nên làm, mà không phải đi con đường lòng vòng nào khác, như trong việc tính toán lộ trình tối ưu để tìm và chọn ra một sản phẩm cụ thể trong nhà kho.

Trong nhiều lần, Amazon đã xung đột với những ấn định của ngành truyền thống và chuyển đổi chúng bằng giải pháp số hóa, tự động hóa, và gia tăng khả năng AI. Dịch vụ của Amazon cải tiến với số lượng lớn, trái lại một doanh nghiệp theo truyền thống vấp phải chi phí về tính phức tạp. Khi Amazon tăng trưởng, doanh nghiệp truyền thống đó bị mất lợi thế và ngành nghề đó bị biến đổi.

Echo – loa và microphone thông minh của Amazon – mở rộng chiến lược của hãng tới một phạm vi mới của những ứng dụng bằng cách tận dụng Alexa, một giao diện bằng giọng nói đối với nền tảng AI của công ty. Echo đã bắt đầu hiểu những mệnh lệnh hầu như bình thường, đơn giản, như “Alex, hãy chơi bài Rage Against The Machine” trên dịch vụ âm nhạc của Amazon. Công nghệ đó đã cải tiến nhanh chóng khi nó thu thập số lượng và kiểu dữ liệu ngày càng nhiều, đồng thời sử dụng dữ liệu đó để huấn luyện chính nó. Khi chức năng gia tăng và cải tiến theo thời gian, bộ đôi Echo-Alexa tiếp tục va chạm và biến đổi nhiều công việc, nhiệm vụ truyền thống, từ đặt mua vitamin tới đọc sách, và từ đặt dịch vụ xe tới điều khiển các hệ thống điều khiển nhà thông minh.

Hơn nữa, dịch vụ Alexa được thiết kế như một trung tâm thực sự, với khả năng kết nối người dùng tới một mảng hầu như vô hạn sản phẩm và dịch vụ. Vào tháng Chín năm 2018, Alexa đã có hơn 50.000 kỹ năng (những hành vi có thể thực hiện thông qua việc ra lệnh bằng giọng nói) được phát triển bởi một hệ sinh thái lớn cảu các nhà phát triển bên thứ ba. Và khi Echo tiếp tục tập trung vào quá trình phát triển này, thì lượng nhu cầu của con người (mà có thể được định vị bằng một giải pháp được Amazon sắp xếp, tổ chức hoặc cung cấp) sẽ chỉ tiếp tục gia tăng mà thôi. Cứ mỗi lúc bạn nói với Alexa vền những thứ mình cần mua, Amazon Echo sẽ xây dựng một danh sách mua sắm và gởi cho bạn những mục trong đơn hàng đó. Và mỗi khi bạn quay lại và thay đổi những món hàng, các thuật toán của Amazon sẽ tiếp tục học tập và mài giũa khả năng dự đoán những gì bạn cần.

Mô hình của Amazon đang điều chỉnh tốt một cách ngoạn mục. Công ty này khích lệ những va chạm giữa các mô hình analog và kỹ thuật số trong những ngành nghề từ trang phục tới việc tính toán, từ sản phẩm tiêu dùng tới lĩnh vực giải trí, đang đe dọa những đại gia khỏe mạnh lâu đời từ Walmart tới Comcast. Trong quá trình đó, Amazon đãtrở thành một trong những động lực tinh túy của sự chuyển đổi ngành nghề. Hãng đã thay đổi cách thức người ta mua hàng trên toàn cầu và nâng cao sự mong mỏi về sự cá nhân hóa (personalization) xuyên suốt toàn bộ mảng sản phẩm tiêu dùng và dịch vụ. Khi đạt tới quy mô trên nhiều thị trường hơn, từ sách tới đồ tạp hóa, tầm ảnh hưởng và giá trị vốn hóa thị trường của hãng tiếp tục gia tăng.

Và khi tiếp tục phát triển và chuyển đổi, Amazon đang đối mặt với sự săm soi, dò xét ngày càng tăng từ phía cộng đồng và cơ quan điều tiết. Căn cứ vào sự vươn ra rộng rãi giữa nhiều thị trường truyền thống, mô hình của hãng thì không dễ dàng bị thông lệ chống độc quyền hiện hữu thách thức. Sự tăng trưởng bền vững sẽ xoay quanh khả năng lãnh đạo Amazon để cân bằng nhiều lợi ích của người tiêu dùng với sự biến vị mà nó có thể tác động lên phần còn lại của nền kinh tế. Và trong lúc đó, các đối thủ của Amazon thì không đứng yên.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Marco Iansiti & Karim R. Lakhani – Cạnh tranh trong thời đại AI – NXB THTPHCM 2021.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s