Mô hình kinh doanh mới: Kiếm bộn tiền trên blockchain – Phần cuối


7/ Cộng tác viên của doanh nghiệp

Yochai Benkler đã đề cập đến việc công nghệ blockchain có thể tạo điều kiện cho sự hợp tác ngang hàng giữa các công ty và giữa các công ty với mọi người ở mọi tầng lớp như thế nào. “Tôi rất phấn khích với ý tưởng có một cơ chế phi tập trung đầy đủ cho việc kế toán, hành động và các tài nguyên số trên mọi sự vật sự việc; cho dù đó có là tiền tệ, quan hệ và trao đổi xã hội, hay thậm chí là một tổ chức”.

Ngày nay, các công cụ hợp tác thương mại đang bắt đầu thay đổi bản chất của lao động trí óc và phương thức quản lý bên trong các tổ chức. Các sản phẩm như Jive, IBM Connections, Salesforce Chatter, Cisco Quad, Microsoft Yammer, Google Apps for Work và Facebook at Work đang được sử dụng để cải thiện hiệu suất làm việc và thúc đẩy cải cách. Phần mềm xã hội sẽ trở thành công cụ quan trọng để chuyển đổi hầu như mọi hoạt động kinh doanh, từ phát triển sản phẩm cho tới quản trị nhân lực, marketing, chăm sóc khách hàng hay bán hàng sang dạng số hóa, trở thành một hệ điều hành mới cho tổ chức trong thế kỷ 21.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế rõ ràng cho các bộ công cụ ngày nay, và blockchain đã đưa các công nghệ này lên một tầm cao mới. Các nhà cung cấp hiện tại sẽ phải đối mặt với hai lựa chọn: hoặc phá sản hoặc nắm lấy công nghệ blockchain để mang lại nhiều khả năng chuyên sâu hơn cho khách hàng của họ.

Mạng xã hội blockchain của một doanh nghiệp trong sẽ như thế nào? Hãy nghĩ đến Facebook cho tập đoàn (hoặc chỉ đơn giản là một thứ na ná thay thế Facebook cho bạn). Vì một số công ty đã và đang triển khai ý tuuỏng này rồi, nên chúng tôi có thể dự báo trước một hoặchai năm và theo chúng tôi thấy:

Mỗi người dùng sẽ có một chiếc ví đa diện, một loại cổng đề truy cập vào thế giới trực tuyến phi tập trung. Hãy nghĩ đến tiểu sử cá nhân di động, nhân cách hoặc danh tính mà bạn sở hữu. Không giống như hồ sơ Facebook, ví có nhiều chức năng và lưu trữ nhiều loại dữ liệu cá nhân, dữ liệu chuyên nghiệp và đồ có giá trị bao gồm cả tiền. Nó cũng rất riêng tư và bạn chỉ phải chia sẻ những gì bạn muốn. Bạn có một cặp khóa công khai-bí mật để phục vụ cho việc gán ID số của bạn. Mặc dù ví có thể chứa nhiều nhân cách để sử dụng cho mỗi người hoặc công ty, chúng ta hãy cứ giả định rằng chiếc ví duy trì một nhân cách điển hình duy nhất được gán vào một cặp khóa. Hệ thống xuất bản sẽ đem tới luồng thông tin mà bạn hay công ty của bạn đều vui vẻ trả tiền – một mảnh vá của mật mã mới từ một đồng nghiệp, bản tóm tắt cuộc trò chuyện với khách hàng mới, hoặc – với sự cho phép của khách hàng – một đoạn băng ghi âm cuộc gọi, nguồn cấp dữ liệu Twitter từ một cuộc họp mà bạn không thể tham dự, livestream cảnh khách hàng đang sử dụng sản phẩm mới của bạn, hình ảnh gian hàng của đối thủ cạnh tranh tại triển lãm công nghiệp, một bài thuyết trình về việc Prezi có vẻ định đóng cửa công ty mới, một video hướng dẫn sử dụng thứ gì đó mà một đồng nghiệp vừa phát minh ra, hỗ trợ hoàn thành một đơn xin cấp bằng sáng chế hoặc bất cứ thứ gì khác mà bạn đánh giá.

Có những quảng cáo, có thể từ các bên thứ ba hoặc có thể từ bộ phận nhân sự về đăng ký mở hoặc thay đổi kế hoạch bảo hiểm, nhưng chính bạn chứ không phải Facebook, sẽ nhận được doanh thu hoặc phần thưởng vì đã chú ý đến chúng. Đây được gọi là “thị trường chú ý” (attention market). Bạn có thể nhận được khoản thanh toán nhỏ cho việc đồng ý xem hoặc tương tác với quảng cáo, hoặc đăng phản hồi chi tiết về một sân chơi mới hay bất cứ thứ gì khác, chẳng hạn như chuyển mã CAPTCHA hoặc các tài liệu đã được quét.

Thoạt nhìn, nguồn tin, hệ thống xuất bản và thị trường chú ý có vẻ giống nhau, nhưng lưu chuyển thanh toán của mỗi nơi lại một khác. Joe Lubin của ConsenSys cho biết, “Bạn sẽ trả tiền cho việc xuất bản. Các công ty trả tiền cho sự chú ý của bạn. Nguồn tin thì không có dòng thanh toán. Tôi cảm thấy vui khi đọc tin tức, bởi tôi cho rằng nó chính là sự kết nối xã hội, nhưng tôi không trả tiền để xem hình ảnh của bạn và đám bạn bè đang uống rượu tại quán bar nào đó hoặc để đọc ý kiến cá nhân của bạn về nhân viên của Blue Jays”.

Bạn cũng có thể tham gia hoặc tự tạo cho mình các kênh thảo luận chuyên đề, nơi bạn định hình quyền riêng tư của mình. Sự riêng tư cũng sẽ được cấu thành  từ nhiều cách cư xử khác nữa. Ví dụ: Các phần mềm gián đẹp sẽ không thể tiến hành phân tích lượng truy cập vì họ không thể phân biệt được nguồn gốc cũng như đích đến của tin nhắn.

Ngoài ra còn có một cơ chế thuận lợi để tìm kiếm người và nguồn cấp dữ liệu mà bạn có thể quan tâm. Các công cụ phi tập trung sẽ tổng hợp và đưa ra danh sách những người hoặc thông tin có thể bạn sẽ thấy thú vị và theo dõi hoặc kết bạn, có thể các công cụ này  đã nhờ đến sự trợ giúp từ biểu đồ xã hội của Facebook. Lubin gọi đó là “khởi động trang web phi tập trung sử dụng những nền tảng cốt lõi của trang web tập trung”.

Kinh nghiệm cho thấy, trong thời đại công nghệ số này, giá trị cuối cùng sẽ chiến thắng. Lợi ích của mô hình phân phối này là rất lớn – ít nhất là đối với những người dùng và các công ty. Tuy nguồn lực của các công ty truyền thông xã hội rất lớn, nhưng chúng ta còn có thể phát huy sự giàu có và khả năng cung ứng vô tận trong môi trường mã nguồn mở này. Hãy so sánh sức mạnh và thành công của Linux với các hệ điều hành độc quyền. Công nghệ blockchain sẽ đảm bảo được sự an toàn. Quyền riêng tư của bạn sẽ được thiết lập một cách hoàn hảo. Không một công ty truyền thông xã hội nào có thể bán hoặc làm lộ thông tin cá nhân của bạn cho các cơ quan chính phủ nếu bạn không cho phép. Nếu bạn bất đồng với chính phủ và đang sống ở một quốc gia độc tài, không ai có thể biết được bạn đã đọc và phát ngôn những gì trên mạng. Vì bạn sở hữu dữ liệu của chính mình, bạn có thể kiếm tiền từ chúng cùng với sự chú ý và những nỗ lực của bạn. Bạn là một phần của dữ liệu lớn.

Các công ty cũng nên nhiệt tình trong việc để nhân viên sử dụng những nền tảng như vậy trong công việc. Để thu hút nhân tài, các công ty cần thể hiện sự liêm chính cũng như mối quan tâm đến an toàn và quyền riêng tư của nhân viên. Quan trọng hơn, khi có bất kỳ công ty nào cố gắng hoạt động theo mô hình mạng lưới để tiếp cận với các tài năng bên ngoài phạm vi doanh nghiệp, họ có thể cung cấp các nền tảng cộng tác giữa các doanh nghiệp mà đối tác tin tưởng. Rồi thời gian sẽ trả lời cho bạn.

Tóm lại, đây là 7 mô hình kinh doanh nổi trội mà nhờ đó các doanh nghiệp lớn và nhỏ đều có thể “kiếm bộn tiền trên blockchain”. Nói chung, doanh nghiệp mạng lưới mở đã cho thấy những tiềm năng mạnh mẽ để thúc đẩy quá trình đổi mới và khai thác những khả năng phi thường nhằm tạo ra giá trị tuyệt vời cho các cổ đông, khách hàng và xã hội nói chung.

Thâm nhập vào tương lai: Sự đổi mới trong mô hình kinh doanh

Với tư cách là một công ty được quản lý bởi các phần mềm tác tử, Ronald Coase hẳn phải đang vỗ tay ăn mừng ở đâu đó trên Thiên đường dành cho các Nhà kinh tế học (mặc dù có vài người có thể tranh cãi về sự tồn tại của nơi đó). Có ai nhớ định luật Coase đảo nghịch không? Định luật nói rằng một doanh nghiệp nên thu hẹp dần quy mô cho đến khi chi phí giao dịch bên trong thấp hơn chi phí giao dịch bên ngoài phạm vi doanh nghiệp đó. Và trong khi công nghệ đang ngày càng khiến cho chi phí thị trường tụt xuống, các doanh nghiệp cũng nên bắt đầu tinh gọn nội bộ, chỉ để lại phần mềm và vốn mà thôi.

Thử nghĩ mà xem.

Thứ nhất, chi phí tìm kiếm ngày một giảm vì các tác tử mới có khả năng thực hiện các tìm kiếm ba chiều trên Sổ cái Toàn cầu về mọi hoạt động thương mại đã và đang tồn tại. Vì vậy, chúng ta không còn cần đến những thư viện công ty, những chuyên gia thông tin, chuyên gia tìm kiếm nhân sự, hoặc hằng hà sa số các thể loại chuyên gia khác tham gia vào việc thu thập thông tin thích hợp để điều hành một doanh nghiệp.

Thứ hai, các hợp đồng thông minh sẽ giảm thiểu các chi phí ký kết hợp đồng, kiểm soát hợp đồng và xác lập thanh toán. Không cần phải tốn giấy tờ nữa khi các chương trình này có thể tự xây dựng các điều khoản thông qua một loạt biểu mẫu chung; thương thảo, chấp nhận hoặc phản đối các điều khoản và điều kiện dựa trên các quy tắc và thông tin mở rộng được thu thập được từ các nguồn bên ngoài; xây dựng chính sách tự thực thi; xác định khi các điều kiện thực hiện đã được đáp ứng; và tiến hành giao dịch.

Thứ ba, chi phí điều phối tất cả các nguồn lực bên ngoài tổ chức có thể sẽ không đáng kể – được tính bằng năng lượng để cung cấp cho các máy chủ lưu trữ phần mềm doanh nghiệp. Đối với việc quản lý con người, tổ chức và các nhà máy được danh nghiệp thuê, doanh nghiệp không cần đến ban lãnh đạo và hệ thống quản lý nữa. Với nền tảng mới, chúng ta có thể nghĩ về một tổ chức mới không cần hoặc chỉ cần đến một phần nhỏ của hệ thống quản lý truyền thống cũng như hệ thống phân cấp để tạo ra giá trị khách hàng và của cải cho chủ sở hữu.

Cuối cùng, chi phí để thiết lập sự tín nhiệm sẽ xấp xỉ bằng 0. Niềm tin không chỉ dừng lại ở tổ chức, mà còn nằm trong chức năng, tính bảo mật và năng lực kiểm toán của mã nguồn cơ sở và sự hợp tác của đông đảo những người đang bảo vệ blockchain.

Bạn nghĩ sao về việc thiết kết một doanh nghiệp tự trị phi tập trung? Một tổ chức như vậy có thể sẽ phong phú về chức năng nhờ các tác tử thực hiện được nhiều nhiệm vụ hoặc nhiều chức năng kinh doanh rộng hơn dựa trên một điều lệ đã được chấp thuận. Cá nhân, tổ chức hoặc tập thể các cổ đông tiềm năng, tập thể người dùng sẽ thiết kế chúng bằng cách xác định những điều sau:

1/ Sự tin tưởng: niềm tin và thế giới và những việc cần làm để tạo ra giá trị hoặc thay đổi sự vật.

2/ Mục đích: lý do để nó tồn tại. Tại sao ngay từ đầu chúng ta lại tạo ra tổ chức này?

3/ Cơ cấu: phác thảo các mục tiêu tổng thể của doanh nghiệp và các quy tắc để dựa vào đó tạo ra giá trị.

4/ Phương thức hoạt động: ví dụ, nó sẽ tạo ra giá trị bằng cách nào. Tổ chức sẽ tự quyên góp vốn ra sao thông qua các hình thức gọi vốn cộng đồng, xin vốn đầu tư tiền giai đoạn, hoặc sử dụng doanh thu? Và nó sẽ tiếp cận các nguồn lực như thế nào?

5/ Phân chia lao động giữa con người và công nghệ: trong tương lai gần có lẽ con người vẫn phải chịu trách nhiệm.

6/ Chức năng ứng dụng: doanh nghiệp sẽ cảm nhận và đáp ứng được các điều kiện thay đổi như thế nào.

7/ Nguyên tắc đạo đức: lời hứa của Google về “Không làm việc xấu” là chưa đủ tốt. DAE cần một số hướng dẫn rõ ràng về hành vi nào là có thể và không thể chấp nhận được.

Có thể vẫn chưa có một doanh nghiệp tự trị phi tập trung trong tương lai gần, nhưng những suy nghĩ đằng sau những thực thể mới này có thể định hình lại chiến lươọc kinh doanh của bạn ngay từ hôm nay. Với sự nổi lên của nền tảng ngang hàng toàn cầu cho danh tính, tín nhiệm, uy tín và các giao dịch, cuối cùng chúng ta có thể tái kiến trúc những tầng cấu trúc sâu hơn của doanh nghiệp để đổi mới, tạo ra giá trị sẻ chia và sự thịnh vượng cho thật nhiều người chứ không chỉ cho số ít. Giờ đây bạn đã có ít nhất 7 mô hình kinh doanh mới nổi có thể làm rung chuyển một số cánh cửa trong ngành nghề của bạn trong khi phân phối tài sản một cách dân chủ hơn.

Nhìn chung, những doanh nghiệp thông minh sẽ cố gắng hết sức để hoàn toàn hòa nhập với blockchain thay vì đóng vai nạn nhân của nó. Ở các nước đang phát triển, sự phân phối của việc tạo lập giá trị (thông qua kinh doanh) và tham gia giá trị (thông qua quyền sở hữu phân phối của công ty) có thể đang nắm giữ chìa khóa để điều hòa những nghịch lý của thành công. Câu chuyện của chúng tôi sẽ còn trở nên thú vị hơn nữa, khi mà bạn nghĩ rằng hàng tỷ tác tử sẽ hòa nhập cùng thế giới vật chất.

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Don Tapscott & Alex Tapscott – Cuộc cách mạng blockchain – NXB ĐHKTQD 2018.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s