Trung Quốc mới của Tập Cận Bình – Phần cuối


Điều kỳ lạ là giai đoạn hiện tại trong chiến dịch của Tập Cận Bình lại bắt đầu bằng việc niêm yết thị trường chứng khoán. Ứng dụng gọi xe chung Didi Chuxing đã gặp rắc rối với Chính quyền Trung Quốc khi cho ra mắt cổ phiếu trên Sàn giao dịch chứng khoán New York cuối tháng 6/2021, bất chấp lo ngại của Bắc Kinh rằng việc phát hành một cổ phiếu đại chúng này có thể cho phép các nhà quản lý Mỹ truy cập dữ liệu nhạy cảm về Trung Quốc và công dân nước này. Điều đó dẫn đến sự xuất hiện các quy định mới mà có thể hạn chế khả năng huy động vốn từ nước ngoài của các công ty công nghệ Trung Quốc. Sau đó, Chính phủ Trung Quốc đã bổ sung thêm các biện pháp nghiêm ngặt hơn để bảo vệ quyền riêng tư về dữ liệu của người tiêu dùng.

Đó chỉ là bước khởi đầu của chiến dịch nhằm tăng cường sự kiểm soát của nhà nước đối với xã hội. Mục tiêu tiếp theo là các công ty giáo dục tư nhân cung cấp các lớp phụ đạo sau giờ học ở trường, vốn dành cho những học sinh muốn vượt qua các kỳ thi tuyển sinh đại học đầy tính cạnh tranh. Tháng 7/2021, các công ty này bị cấm cung cấp các lớp phụ đạo các môn học chính và các buổi học trực tuyến với giáo viên nước ngoài. Tháng 8/2021, tất cả các trường học được giao nhiệm vụ phải giảng dạy về “Tư tưởng Tập Cận Bình” – tập hợp những lời răn dạy của Tập Cận Bình, giống như cuốn sách “Hồng Bảo Thư” nổi tiếng của Mao Trạch Đông.

Cũng trong tháng 8/2021, Tập Cận Bình đã họp bàn với một ủy ban cấp cao về tầm quan trọng của “sự thịnh vượng chung” mà ông gọi là một đòi hỏi của chủ nghĩa xã hội. Theo Tân Hoa xã, hãng thông tấn chính thức của Trung Quốc, để giải quyết tình trạng bất bình đẳng về thu nhập – một vấn đề nghiêm trọng ở Trung Quốc – những người tham gia cuộc họp đã cam kết thúc đẩy sự phát triển nông thôn, cải thiện các dịch vụ xã hội và điều chỉnh mức thu nhập. Nhanh nhạy trong việc nắm bắt các xu hướng chính trị này, những người có tiền và có địa vị bắt đầu mở hầu bao. Các công ty như Tencent và Alibaba đã cam kết đầu tư hàng tỷ USD vào sự nghiệp của Tập Cận Bình.

Việc Tập Cận Bình công kích “văn hóa người nổi tiếng” cũng đã khiến cả ngành giải trí rơi vào tầm ngắm của ông. Các ngôi sao nổi tiếng của Trung Quốc sẽ bị giám sát chặt chẽ hơn về thu nhập và thuế, trong khi tài khoản của một số câu lạc bộ người hâm mộ trên mạng xã hội đã bị đóng và những nam giới “ẻo lả” (chẳng hạn như những người bắt chước phong cách của các nhóm nhạc nam Hàn Quốc được yêu thích) đã bị cấm tham gia các chương trình truyền hình trong nước.

Tóm lại, các lệnh cấm riêng lẻ là một phần của động thái chuyển đổi quan trọng hơn và trên quy mô lớn hơn. Trong phần lớn thời gian cầm quyền, Tập Cận Bình đã nỗ lực tái khẳng định quyền lực của đảng và nhà nước mà phần nào đã suy giảm trong những thập kỷ cải cách. Toan tính chính trị lạnh lùng có thể là động lực chính của Tập Cận Bình. Ông liên tục nhấn mạnh tính ưu việt cũng như sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, và một số động thái của ông (chẳng hạn như chèn ép Big Tech) có thể nhằm mục tiêu xóa bỏ nguồn gốc của các thế lực độc lập mà có đủ sức mạnh vật chất và ảnh hưởng để thách thức chính quyền. Thời điểm Tập Cận Bình thực hiện những động thái trên có lẽ cũng không phải là điều ngẫu nhiên. Tập Cận Bình sắp bước vào giai đoạn chính trị đặc biệt nhạy cảm: Khoảng 1 năm nữa, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tập Cận Bình gần như chắc chắn sẽ nỗ lực phá biểu tiền lệ để nắm quyền trong nhiệm kỳ 5 năm lần thứ ba. Điều đó vẫn còn gây tranh cãi trên chính trường Trung Quốc, nên Tập Cận Bình có thể cảm thấy việc tăng cường kiểm soát sẽ nâng cao cơ hội của mình. Việc đưa ra cam kết mới về “sự thịnh vượng chung” cũng có thể là cách để Tập Cận Bình chứng tỏ với công chúng rằng ông là người bảo vệ nhân dân, một chiêu trò theo chủ nghĩa dân túy nhằm thu hút sự ủng hộ vào thời điểm quan trọng trong sự nghiệp chính trị của mình.

Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng Tập Cận Bình thực sự tin tưởng vào con đường mà ông đang đi. Người ta có thể dễ dàng cho rằng những tuyên bố theo chủ nghĩa Marx của Đảng Cộng sản Trung Quốc là cái vỏ bọc cần thiết nhưng quá hoa mỹ để che đậy sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở nước này. Tuy nhiên, Tập Cận Bình thường xuyên nhắc nhở người dân rằng Trung Quốc là một nước xã hội chủ nghĩa và ca ngợi những thành tựu của hệ tư tưởng này theo phiên bản Trung Quốc. Đó cũng có thể là lý do khiến ông cảm thấy một số hành động trong xã hội như khoe của là điều khó chấp nhận về mặt đạo đức. WikiLeaks đã tiết lộ một số bức điện tín ngoại giao của Mỹ (được viết trước khi Tập Cận Bình trở thành nhà lãnh đạo tối cao của Trung Quốc) diễn giải việc một giáo sư, và cũng là bạn cũ của Tập Cận Bình, nói rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc cảm thấy khó chịu khi việc thương mại hóa xã hội một cách toàn diện dẫn tới sự xuất hiện của giới nhà giàu hay khoe của, tình trạng tham nhũng trong giới quan chức, sự mai một các giá trị, nhân phẩm và lòng tự trọng. Giáo sư này suy đoán rằng nếu nắm quyền, Tập Cận Bình có thể sẽ tích cực nỗ lực giải quyết những tệ nạn này, điều có thể gây bất lợi cho tầng lớp nhà giàu mới nổi.

Các quan chức đang điều tra các ngân hàng nhà nước Trung Quốc và các thể chế tài chính khác để tìm ra mối quan hệ giữa họ và các công ty tư nhân mà chính phủ cho là quá mật thiết. Dự thảo chính sách về chăm sóc sức khỏe phụ nữ đã làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh đang lên kế hoạch hạn chế tình trạng nạo phá thai để làm chậm lại tốc độ suy giảm nhân khẩu của nước này. Tiến sỹ Abrami thuộc Đại học Pennsylvania cho rằng phong trào hiện tại có thể tiếp nối các hoạt động trước đây của Đảng Cộng sản Trung Quốc, vốn theo mô hình thẳng tay trừng trị trước tiên những nhân vật được xác định là tham nhũng, không trong sạch và sau đó mở rộng quy mô để trở thành phong trào quần chúng rộng rãi hơn.

Các mục tiêu của Tập Cận Bình trong chiến dịch tranh cử có thể vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ Trung Quốc và mang tính đối đầu hơn với Mỹ. Tập Cận Bình và bộ máy tuyên truyền đang chứng tỏ rằng mô hình quản trị độc tài của Trung Quốc phù hợp với thế giới hơn so với mô hình dân chủ ở các nước tư bản chủ nghĩa, bởi nó có thể tạo ra một xã hội hài hòa, công bằng và thịnh vượng hơn, cũng như hoàn thành những nhiệm vụ lớn lao hơn (chẳng hạn như chiến thắng đại dịch COVID-19) so với một nước Mỹ bất ổn, sa sút và suy thoái. Các lệnh mới của Tập Cận Bình có thể là một phần của cuộc tấn công về mặt ý thức hệ này. Ryan Hass, chuyên gia cấp cao của Viện Brookings, viết: “Tập Cận Bình có thể tin rằng đợt đàn áp gần đây là điều cần thiết để tạo ra sự khác biệt cho chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc so với chủ nghĩa tư bản ở phương Tây”.

Điều đó vẽ lên viễn cảnh ảm đạm về cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc giống như thời kỳ Chiến tranh Lạnh – cuộc chiến giữa các hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội đối lập nhau về ý thức hệ. Điều này sẽ xảy ra nếu Trung Quốc mới của Tập thu được thành công. Bằng việc công kích giới nhà giàu, o ép doanh nghiệp tư nhân và kìm hãm giáo dục, Tập Cận Bình có thể làm giảm tinh thần kinh doanh và tư duy độc lập, vốn là những yếu tố quan trọng để tạo ra các bước đột phá trong lĩnh vực công nghệ và các sản phẩm sáng tạo. Khởi nghiệp là một việc làm đầy rủi ro. Tại sao phải thử nếu việc này đem lại rắc rối? Bằng cách thử nghiệm với xã hội Trung Quốc, Tập Cận Bình đang đánh cược rằng nỗ lực kiểm soát xã hội sẽ không làm mất đi các động lực và sáng kiến mà nền kinh tế cần có để trở nên vượt trội.

Tuy nhiên, khả năng là Tập Cận Bình sẽ không nhận mọi thứ theo cách này. Các nước phương Tây tin rằng các quyền tự do chính trị-xã hội không tách rời tiến bộ kinh tế. Tập Cận Bình và các cán bộ cộng sản của ông không đồng tình với quan điểm này và cho rằng thành tựu của Trung Quốc trong suốt 4 thập kỷ qua là minh chứng cho quan điểm của họ. Nhà lãnh đạo Trung Quốc dường như tin rằng việc tăng cường kiểm soát từ trên xuống sẽ đảm bảo đất nước của ông tiếp tục tiến lên chứ không bị lệch hướng.

Nguồn: The Atlantic

TLTKĐB – 08/12/2021

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s