Mỹ Latinh nhìn về phương Đông – Phần cuối


Một vài người sẽ không để mắt tới những ý tưởng này, thậm chí tỏ vẻ coi thường vì chúng được các nhà hoạt động cánh tả chiếm thiểu số đề xuất, những người không bỏ qua cơ hội nào để bêu xấu Mỹ. Nhưng khi tạp chí chính trị lâu đời chuyên về châu Mỹ Americas Quarterly mới đây đặt hàng một loạt bài viết từ những tiếng nói có trọng lượng trong khu vực xung quanh câu hỏi các nước Mỹ Latinh cần ứng phó với mối quan hệ tương tác Trung Quốc và Mỹ ra sao, thay vì một cuộc tranh luận nóng bỏng như thường lệ thì những câu trả lời thu về đều là những cách diễn đạt khác nhau của cùng một ý tưởng: khu vực này nên tránh việc chọn bên. Bolsonaro, người trong vai trò ứng viên năm 2018 đã thường xuyên công kích Trung Quốc và thậm chí còn thăm Đài Loan, đã hầu như tránh đối đầu với Bắc Kinh trên cương vị tổng thống và còn bỏ qua những lời khẩn cầu của Chính phủ Joe Biden về việc loại bỏ hoàn toàn tập đoàn Huawei khỏi vai trò nhà cung cấp mạng 5G cho Brazil. Tổng thống trung hữu của Uruguay Luis Lacalle Pou tuyên bố hồi tháng 9/2021 rằng ông sẵn sàng nói chuyện cởi mở với Bắc Kinh về một thỏa thuận thương mại tự do mới, trong đó quốc gia Nam Mỹ tương đối nhỏ bé này có thể đóng vai trò cửa ngõ hội nhập kinh tế của Trung Quốc với phần còn lại của khu vực. Nhiều quan chức Colombia, đồng minh truyền thống và thân cận nhất của Mỹ tại tiểu lục địa Nam Mỹ, đã bóng gió về khả năng gia nhập Sáng kiến “Vành đai và Con đường” trước khi đương kim Tổng thống Duque, một người theo tư tưởng bảo thủ, mãn nhiệm vào tháng 8 tới. Mexico theo cách nào đó là người đứng ngoài xu hướng chung này của khu vực, do tính chất đặc biệt gần gũi về thương mại của quốc gia này với Mỹ. Nhưng ngay cả vậy, sau cuộc gặp với người đồng cấp Trung Quốc vào năm 2021, Ngoại trưởng Mexico đã thông báo về những kế hoạch để “mở rộng quan hệ đối tác chiến lược giữa 2 nước”. Hồi đầu tháng 2 vừa qua, Chính phủ Argentina đã ký biên bản ghi nhớ với một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc về việc xây dựng một nhà máy điện hạt nhân với trị giá 8 tỷ USD, khiến cho các thành viên đảng Cộng hòa trong Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ phải đưa ra lời cảnh báo và hối thúc Buenos Aires đảo ngược tiến trình này.

Những cuộc bầu cử sắp tới dường như sẽ còn đẩy khu vực tiến xa hơn theo chiều hướng này, bắt đầu với nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latin. Luiz Inácio Lula da Silva, cựu tổng thống Brazil giai đoạn 2003 – 2010 và hiện đang chiếm ưu thế để đánh bại Bolsonaro vào tháng 10 tới và trở lại nắm quyền, từng làm dậy sóng hồi tháng 12 vừa qua với tuyên bố rằng các nước Nam Mỹ cần hình thành một khối với Liên minh châu Âu để “đối mặt với 2 người khổng lồ là Mỹ và Trung Quốc”. Amorim, nhân vật mà nhiều người tin sẽ trở lại ghế Ngoại trưởng Brazil nếu Lula đắc cử, mới đây nói rằng một mối quan hệ khăng khít hơn với Trung Quốc là điều không thể tránh khỏi, tuy nhiên ông cũng bổ sung thêm rằng Brazil không nên lựa chọn Trung Quốc thay cho Mỹ. Tất cả các ứng viên dẫn đầu trong cuộc chạy đua bầu cử tổng thống tại Colombia, sự kiện sẽ diễn ra vào tháng 5 tới, đều có xu hướng ít cam kết với Mỹ hơn Tổng thống Iván Duque hiện tại, đặc biệt là ứng viên trung tả Gustavo Petro, người đang dẫn đầu cuộc đua. Gabriel Boric, tân Tổng thống Chile và cựu lãnh đạo phong phản kháng của sinh viên, từng tuyên bố sẽ không phê chuẩn hiệp ước thương mại thay thế cho TPP, vốn được nhìn nhận như một liên minh kinh tế chống Trung Quốc.

Những tín hiệu cảnh báo

Người ta có thể lập luận rằng các chính trị gia Mỹ Latinh đang để cảm xúc về Washington làm lóa mắt trước những “thành tích bất hảo” của Bắc Kinh về việc đối xử tệ bạc với các đồng minh tại châu Phi và những nơi khác trên thế giới, và cho rằng cả thời điểm lẫn bản chất của lập trường mới nổi này là sai lầm. Nhiều lãnh đạo khác trên thế giới, như tại Australia, Đông Á và một phần của châu Âu, đang trở nên hoài nghi hơn về Trung Quốc, nhất là khi Chủ tịch Tập Cận Bình ngày càng trở nên độc đoán và những hành vi hiếu chiến hơn của Bắc Kinh tại biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) hay các bước đi trấn áp tại Hong Kong và Tân Cương. Trở lại với khu vực này, những khoản cho vay của Trung Quốc là sự hỗ trợ mang tính sống còn cho chế độ độc tài của Nicolás Maduro tại Venezuela, dẫn tới khủng hoảng nhân đạo tại quốc gia Nam Mỹ này và làm dấy lên những câu hỏi rộng mở hơn về tính minh bạch của các nguồn vốn Trung Quốc tại khu vực. Có người cảnh báo rằng với việc cố gắng “đi dây” và né tránh cả Mỹ và Trung Quốc, Mỹ Latinh cuối cùng có thể đánh mất cơ hội từ cả hai nước và bị “cho ra rìa” trong chuỗi cung ứng toàn cầu và các khoản đầu tư mang tính quan trọng sống còn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế sau đại dịch. Nhưng cũng có một thực tế khác là những lời khuyên nhủ của Mỹ về Trung Quốc hầu như đều bị phớt lờ tại Mỹ Latinh, khi bị nhìn nhận không khác gì so với phản đối đầy vị kỷ của một thế lực bá quyền đang suy yếu.

Một nhóm nhỏ các nhà hoạch định chính sách của Mỹ về Mỹ Latinh ý thức được thách thức này, và những lời cảnh báo về sự nổi lên của Bắc Kinh trong khu vực giờ đây cũng trở nên nhàm chán như những lời than phiền về “con đường tơ lụa” mới. Hội nghị Thượng đỉnh châu Mỹ sắp tới, dự kiến diễn ra vào đầu tháng 6 tại Los Angeles có thể là diễn đàn nơi Washington chí ít có thể tái tập hợp một phần lực lượng. Nhưng để tạo đột phá thực sự, Mỹ cần phải đặt thêm nhiều tham vọng vào các quân bài của mình. Ví dụ, Mỹ có thể khôi phục cuộc thảo luận về khối tự do thương mại Tây bán cầu vốn đã bị quên lãng bấy lâu nay – nhưng đây rõ ràng là điều bất khả thi với cả Biden và Đảng Cộng hòa của Trump. Washington cũng có thể lôi kéo một số nước bằng việc mở rộng tương đối các chương trình lưu trú cho người lao động nước ngoài, nhưng lựa chọn này sẽ làm gia tăng cảm giác chống người nhập cư vốn đã căng thẳng trong một bộ phận khá lớn cử tri Mỹ. Điều rất tích cực mà Mỹ có thể làm để cạnh tranh với Trung Quốc là ổn định lại trật tự ngay tại trong nước và khôi phục lòng tin về các nguyên tắc và giá trị dân chủ mà đa số người Mỹ Latinh chia sẻ. Còn từ nay tới lúc đó, người ta có thể được nghe ngày càng nhiều trong những cuộc trao đổi và tranh luận tại khu vực này rằng rốt cuộc cũng chẳng có nhiều khác biệt trong thực hành giữa Washington và Bắc Kinh.

Rõ ràng, các nước Mỹ Latinh có quyền theo đuổi một chính sách đối ngoại độc lập phù hợp với các lợi ích chủ quyền của mình. Nhưng trong quá trình này, các nước trong khu vực xoay chuyển những kỳ vọng dài hạn về hành xử của họ trong các liên kết về chính trị, kinh tế và quân sự trong những năm tới. Khó có thể tránh khỏi cảm giác về việc bản đồ địa chính trị đang được vẽ lại, và giờ đây lòng trung thành và sự ủng hộ của khu vực Mỹ Latinh cần phải được thêm vào danh sách ngày càng dài các ưu thế mà Mỹ không còn nghiễm nhiên được thụ hưởng.

Nguồn: https://www.foreignaffairs.com/reviews/review-essay/2022-02-24/latin-america-looks-east

TLTKĐB – 16/04/2022

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s