Tái thiết chính phủ và nền dân chủ – Phần VIII


Cử tri có thể ủy nhiệm quyền bầu cử của mình cho nhiều đại diện theo các chủ đề cụ thể. Cuộc trưng cầu dân ý khi ấy sẽ được tổ chức thường xuyên và phân loại theo chủ đề, cho biết đại diện nào (nếu có) cần phải bỏ phiếu tương ứng với vấn đề được đưa ra. Điều này sẽ tạo ra một hệ thống trong đó cử tri có thể lựa chọn nhiều chuyên gia hoặc cố vấn tin cậy để bỏ phiếu thay cho họ. Nền tảng của ý tưởng này là niềm tin cho rằng không một người nào (hoặc đảng phái nào) có câu trả lời đúng và đầy đủ trong mọi câu hỏi. Trong các nền dân chủ đại diện, ý tưởng này thường được cho là giả dối và bị bỏ qua.

Robles Elvira đang làm việc với các chính phủ để xây dựng “một hồ sơ ghi lại các sự kiện phi tập trung và độc nhất, rất hữu ích trong việc giải quyết các cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DDOS)”. Công nghệ blockchain có thể đáp ứng được những điều trên. Ông nói, “Rất khó để tạo ra một hệ thống an toàn, phi tập trung nhưng blockchain sẽ cho phép chúng ta làm được… nó không chỉ phi tập trung mà còn phi tập trung một cách an toàn. Điều này thực sự quan trọng và có thể hữu ích đối với rất nhiều ứng dụng; bỏ phiếu điện tử chỉ là một trong số đó”. Công ty của ông, Agora Voting, cung cấp cơ sở hạ tầng công nghệ cần thiết cho phép tiến hành các cuộc bầu cử điện tử có khả năng kiểm tra, minh bạch và đáng tin cậy. “Với công nghệ mật mã hàng đầu này, con người lại trở thành mắt xích yếu nhất trong chuỗi an ninh”.

Đảng Podemos (dịch ra là: “Chúng ta có thể”) của Tây Ban Nha được biết đến với chính sách chống lại việc thắt lưng buộc bụng đang sử dụng hệ thống Agora Voting để tổ chức bầu cử sơ bộ trong đảng. Với sự cam kết của đảng đi theo mô hình dân chủ tham gia kèm với lời hứa về sự minh bạch, về sự thay đổi hệ tư tưởng ở Tây Ban Nha và những nơi khác phù hợp với nền tảng công nghệ phi tập trung.

Robles Elvira cũng đã thấy một số hạn chế. Để tối đa hóa tính an ninh và tính ẩn danh, người dùng hiện tại cần truy cập vào toàn bộ blockchain, một khối lượng tập tin khổng lồ. Kích thước làm cho việc truy cập (đặc biệt là trên thiết bị di động) rất khó khăn và không thân thiện với người dùng. Tuy nhiên, công nghệ luôn luôn phát triển và thiết kế hiện nay đang ngày càng được cải thiện. “Chúng ta đang ở thời kỳ đầu của thời đại bỏ phiếu điện tử”, Roble Elvira nói. Đây là một công nghệ có tính mềm dẻo. Chắc chắn, đây chưa phải là ứng dụng tốt nhất của blockchain.

Giải quyết tranh chấp

Một số vụ tranh chấp pháp lý tốt nhất không nên có sự tham gia của tòa án. Chúng tôi đã nhìn thấy cách hợp đồng thông minh có thể cho phép phân bố đều quyền lực, không phụ thuộc và tự vận hành trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại. Các hợp đồng thông minh không quan tâm đến khái niệm về sự công bằng hay công lý, tuy nhiên, nó không thể thống nhất những mâu thuẫn có trong các sự kiện. Thậm chí phương pháp mới này còn cách mạng hóa việc xét xử hơn hẳn kể cả khi đã nắm trong tya bằng chứng, do vậy blockchain có thể là nền tảng để giải quyết các tranh chấp ngang hàng. Trong mô hình này, một bồi thẩm đoàn gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn người ngang hàng với nhau có thể dễ dàng đánh giá một cách hiệu quả các vấn đề, như Pamela Morgan của Empowered Law đã nhận định, “công lý của cộng đồng”.

Bầu cử lấy mẫu ngẫu nhiên

Mô hình bầu cử lấy mẫu ngẫu nhiên là mô hình dân chủ được mở ra bởi phương pháp quản lý dựa vào blockchain. Các cử tri được lựa chọn ngẫu nhiên sẽ nhận được một phiếu bầu trong thư, sau đó được dẫn tới các trang web hiển thị thông tin về ứng viên và phát biểu từ các bên liên quan. Bất cứ ai cũng có thể yêu cầu một lá phiếu nhưng lá phiếu đó không được tính, và sẽ xuất hiện không khác gì những lá phiếu hợp lệ khác chỉ trừ lá phiếu của những người được chọn. Những lá phiếu có thể được bán cho người khác, nhưng họ sẽ không bao giờ biết được liệu lá phiếu đó có được tính không. Vì những phiếu được mua chưa chắc được chọn, nên việc cưỡng ép kết quả bầu cử thực sự tốn kém và không khả thi. David Chaum, người phát minh ra khái niệm này cho biết các cuộc thăm dò lấy mẫu ngẫu nhiên sẽ khiến kết quả trở nên tiêu biểu và đáng tin hơn so với kết quả các cuộc bầu cử ngày nay.

Thị trường dự đoán

Công ty Augur đang sử dụng blockchain để tổng hợp các vụ đánh cược nhỏ về sự kiện xảy ra trong tương lai thành mô hình dự đoán mạnh mẽ. Với sự ứng dụng phù hợp mô hình trên có thể đóng góp vào việc tạo ra nền dân chủ hợp tác. Các chính phủ có thể sử dụng thị trường dự đoán nhằm thu hút người dân dự đoán về cách kịch bản thực tế có thể xảy ra ở tương lai, giúp các chính phủ có thể đưa ra quyết định tốt nhất.

Vitalik Buterin, người đứng đầu nền tảng Ethereum đang thảo luận về một mô hình khác của đời sống chính trị được gọi là “futarchy”. Nhà kinh tế học Robin Hanson nhận định rằng nguyên lý của mô hình trên tóm tắt là “bỏ phiếu cho các giá trị, nhưng đặt cược vào niềm tin”. Công dân chọn đại diện của mình trong quá trình gồm hai giai đoạn: Đầu tiên, chọn một số chỉ số để xác định mục tiêu họ muốn đất nước đạt được (như trình độ học vấn hoặc tỷ lệ thất nghiệp). Sau đó, sử dụng các thị trường dự đoán để lựa chọn các chính sách của chính phủ nhằm tối ưu hóa các chỉ số đã chọn.

Cách thức dự đoán của Augur có thể sẽ thu hút công dân tham gia, đóng góp lựa chọn nhỏ của mình vào việc thảo luận chính sách của quốc gia, từ đó hình thành tương lai cho nền dân chủ của chính họ.

Hệ thống tư pháp ứng dụng blockchain

Blockchain cũng có thể khiến ngành tư pháp thay đổi. Là sự kết hợp của các khái niệm về minh bạch, đóng góp của cộng đồng, sự tham gia trực tuyến của người dân thông qua blockchain, chúng ta có thể hình dung việc đưa khái niệm dân chủ của Athen thời cổ đại trở lại thế kỷ 21. Mô hình CrowdJury có thể sẽ thay đổi hệ thống tư pháp khi đưa quá trình tư pháp lên trực tuyến, sử dụng cả mô hình đóng góp cộng đồng và công nghệ blockchain để giải quyết những việc như nộp đơn kiện hoặc khiếu nại, thu thập và xem xét các bằng chứng, thu hút người dân tham gia các phiên xử trực tuyến với vai trò là bồi thẩm và đưa ra phán quyết. Hãy nghĩ tới việc các quy trình sẽ đảm bảo minh bạch với sự khám phá, phân tích, quyết định đến từ cộng đồng và bạn sẽ có được kết quả chính xác trong một khoảng thời gian ngắn hơn trước và chi phí cũng sẽ giảm đáng kể.

Quá trình bắt đầu bằng một bản báo cáo trực tuyến về việc nghi ngờ vi phạm dân sự hoặc vi phạm hình sự (như quan chức chính phủ bị nghi ngờ nhận hối lộ), mời các nhân chứng tiềm năng cung cấp bằng chứng và kết hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Đơn khiếu nại hoặc đơn yêu cầu bồi thường gốc sẽ được lưu trữ mã hóa thông qua blockchain để đảm bảo luôn được lưu giữ và không thể làm giả, như những bằng chứng khác.

Sau khi đơn được nộp, một nhóm tình nguyện nhỏ (từ 9 đến 12 người) tự đăng ký dựa trên yêu cầu chuyên môn cần thiết sẽ phân tích các sự kiện và xác định liệu vấn đề có đủ điều kiện để đưa ra xét xử hay không. Tại phiên xét xử, có hai tình huống có thể xảy ra. Thứ nhất, “người có hành động sai trái” nhận tội và đề nghị sửa lỗi (có thể được chấp nhận hoặc không được chấp nhận bởi bồi thẩm đoàn) hoặc khiếu nại được chuyển tới xét xử ở một bồi thẩm đoàn lớn hơn. Cũng như ở Athens, bất  kỳ công dân nào trên 30 tuổi có thể nộp đơn tham gia bồi thẩm đoàn mỗi khi có dịp (chỉ trừ trường hợp đặc biệt), sau đó công dân ứng cử vào bồi thẩm đoàn được lựa chọn ngẫu nhiên bằng một thiết bị, giống như bồi thẩm đoàn Athens được chọn ngẫu nhiên bởi công cụ bằng đá kleroterion vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Như một kết quả tất yếu, không hề có ý kiến trái chiều trong việc phân chia bồi thẩm đoàn cho các trường hợp đặc biệt. Phiên tòa và tất cả các bằng chứng được phát trực tiếp rộng rãi trong mô hình có thể được coi là một tòa án mở. Bất cứ ai cũng có thể “tham dự” và đặt câu hỏi về bị đơn, nhưng chỉ có bồi thẩm đoàn mới có quyền biểu quyết thông qua một cuộc bình chọn trực tuyến.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Don Tapscott & Alex Tapscott – Cuộc cách mạng blockchain – NXB ĐHKTQD 2018

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s