Mối đe dọa hạt nhân từ Nga – Phần đầu


Theo đài RFI, những phát biểu mang tính đe dọa hạt nhân của Moskva có lẽ vừa là tuyên truyền, vừa nhằm làm phương Tây e sợ, ngăn cản châu Âu và Mỹ hậu thuẫn quá nhiều cho Ukraine. Tuy nhiên, giả thuyết về một cuộc tấn công bằng vũ khí hạt nhân chiến thuật, có sức công phá nhỏ hơn, không phải là hoàn toàn không thể xảy ra và gây ra hậu quả nghiêm trọng. “Bóng ma” hạt nhân của Nga vẫn bao phủ.

Trang France Info ngày 24/5 giải thích về nguồn lực nguyên tử của Nga, nguy cơ và hậu quả nếu Putin cho sử dụng vũ khí hạt nhân.

Những phát biểu của Nga về vũ khí hạt nhân?

Moskva không đợi đến khi xâm lược Ukraine mới khoe kho vũ khí hạt nhân. Ngày 7/2, sau cuộc gặp với người đồng nhiệm Pháp Macron tại Điện Kremlin, Tổng thống Nga Putin cho rằng: “Không thể so sánh sức mạnh của NATO và Nga nhưng Nga có vũ khí hạt nhân”. Chủ đề vũ khí hạt nhân lại được nhắc lại ngày 27/2, 3 ngày sau khi Moskva bắt đầu cuộc chiến xâm lược Ukraine: Putin yêu cầu đặt các lực lượng răn đe của Nga trong tình trạng báo động, trong đó có kho vũ khí hạt nhân. Vài tuần sau, quân đội Nga lần đầu tiên sử dụng tên lửa siêu thanh Kinjal, rồi thử nghiệm tên lửa liên lục địa Sarmat, hai loại tên lửa có thể mang đầu đạn hạt nhân.

Kể từ đó, Nga thường chọn lối nói không rõ ràng. Ngày 24/5, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tuyên bố “nguy cơ là có thật”, vừa cảnh báo, vừa bảo đảm Nga muốn tránh viễn cảnh chiến tranh hạt nhân. Cựu Tổng thống Dmitry Medvedev trên mạng Telegram ngày 12/5 khẳng định, sự trợ giúp của phương Tây đối với Ukraine “làm tăng khả năng xảy ra xung đột trực tiếp và mở giữa NATO và Nga”, rằng một cuộc xung đột như vậy “luôn có nguy cơ biến thành một cuộc chiến tranh hạt nhân” và đó sẽ là “một kịch bản thảm khốc cho tất cả mọi người”.

Có lý do gì để tin rằng Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân?

Việc Moskva nhắc nhở về kho vũ khí hạt nhân của Nga không khiến nhà nghiên cứu Héloïse Fayet lo ngại. Điều phối viên chương trình Răn đe và Phổ biến, tại Viện quan hệ quốc tế Pháp (IFRI), giải thích với France Info: “Giả thuyết về việc sử dụng vũ khí hạt nhân chiến lược chỉ là con số 0 hoặc gần như bằng 0” bởi “Nga sẽ phải đối diện với sự tự hủy diệt” nếu cuộc chiến tranh hạt nhân đó nổ ra. Ngay cả khi cuộc xâm lược Ukraine cho thấy Vladimir Putin có thể gây bất ngờ, nhà nghiên cứu Héloïse Fayet cũng không tin rằng ông ta đã hoàn toàn mất minh mẫn, sáng suốt và Putin không thể tự quyết một hành động nghiêm trọng như vậy mà sẽ phải thảo luận với tổng tư lệnh quân đội và Bộ trưởng Quốc phòng.

Giống như các cường quốc hạt nhân khác, nước Nga cũng có học thuyết hạt nhân, văn bản nêu rõ các trường hợp Nga có thể sử dụng kho vũ khí hạt nhân. Theo giải thích của chuyên gia Héloïse Fayet, chúng ta có thể dựa vào học thuyết này, bởi vì một trong những nguyên tắc chính của việc răn đe hạt nhân là xác định rõ ràng những lằn ranh đỏ để giảm nguy cơ hiểu lầm dẫn đến xung đột. Phiên bản mới nhất của học thuyết răn đe hạt nhân của Nga, có từ năm 2020, quy định việc sử dụng vũ khí hạt nhân chỉ được sử dụng khi Nga thành mục tiêu nhắm bắn trong một vụ tấn công hạt nhân bằng tên lửa đạn đạo hoặc một địa điểm hạt nhân của Liên bang Nga”. Trường hợp cuối cùng kể trên là rất mơ hồ và mơ hồ cũng là một phần của sự răn đe, nhưng dường như cũng không liên quan tới khả năng quân Nga thất bại ở Ukraine.

Tuy nhiên, sĩ quan dự bị hải quân Jean-Sylvestre Mongrenier trong một diễn đàn của Viện Thomas-More… đã nêu câu hỏi: “Các văn bản học thuyết được Nga công bố có nói hết về học thuyết hạt nhân không?”. Sĩ quan này nhắc lại cuộc tranh lậun giữa các chuyên gia về khả năng Nga đang xem xét một “biện pháp giảm leo thang căng thẳng bằng cách gây leo thang căng thẳng”: Chủ động tấn công hạt nhân để đối phó với nguy cơ thất bại trên chiến trường. Lãnh đạo CIA Mỹ, William Burns, ngày 14/4, kêu gọi “không xem nhẹ” kịch bản này nếu Vladimir Putin “chìm trong nỗi tuyệt vọng” về thất bại của quân đội Nga.

Thế nhưng, Jean-Sylvestre Mongrenier vẫn nghĩ rằng nếu xảy ra, cuộc tấn công này cũng chỉ liên quan đến vũ khí hạt nhân chiến thuật hoặc năng lượng hạt nhân được giải phóng thấp. Trên thực tế, có hai loại vũ khí. Vũ khí chiến lược có thể tấn công phần lớn địa cầu nên là hữu ích nhất để răn đe. Vũ khí chiến thuật có tầm bắn ngắn hơn và uy lực kém hơn. Nhà nghiên cứu Héloïse Fayet giải thích: “Những vũ khí này thường được thiết kế để giành chiến thắng trong một trận chiến hoặc tạo ra hiệu ứng chiến thuật”. Ngoài sức mạnh hủy diệt đáng kể, “chúng còn có tác dụng báo hiệu, cho thấy đã sẵn sàng để tiến xa chừng đó”. Đối với nhà nghiên cứu của IFRI, nguy cơ Nga vượt ngưỡng này vẫn chỉ ở mức “cực kỳ thấp, nhưng không phải là không có”.

Nga đe dọa nhằm mục đích gì?

Nhìn lại lịch sử, một nước dùng răn đe hạt nhân ngăn chặn cuộc tấn công vào lãnh thổ của mình, bởi nguy cơ tấn công đáp trả mang tính tàn phá nặng nề. Tuy nhiên, ở Ukraine, chính Nga mới là nước đang tấn công và dùng mối đe dọa hạt nhân để ngăn cản phần còn lại của thế giới trợ giúp Kiev. Jean-Sylvestre Mongrenier tóm tắt: “Vũ khí hạt nhân được sử dụng như một công cụ trấn áp, thậm chí là cưỡng ép”.

Trả lời phỏng vấn của tờ L’Express cuối tháng 4, Olivier Schmitt, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu cao cấp về quốc phòng, phân tích rằng trên hết, Moskva tìm cách “ngăn chặn việc giao vũ khí, vốn dĩ làm thay đổi đáng kể cán cân lực lượng ngoài mặt trận… Mục tiêu là gây áp lực đối với các nhà lãnh đạo phương Tây thông qua việc làm tăng dư luận về nguy cơ leo thang hạt nhân”. Tuy nhiên, Moskva không mấy thành công dù khiến công chúng lo lắng, nhưng đã không làm suy yếu sự ủng hộ của phương Tây đối với Ukraine, dù phương Tây tránh đi vào xung đột trực tiếp với Nga.

Đối với chuyên gia Héloïse Fayet, những tuyên bố của Nga cũng thừa nhận sự yếu kém: “Vladimir Putin dường như không thể gây ra bất kỳ mối đe dọa nào khác ngoài điều đó, bởi quân đội của Putin không hùng mạnh như ông ta nghĩ”, bằng việc nêu bật sức mạnh của kho vũ khí hạt nhân, Putin muốn “nâng cao tinh thần ở Nga” và đánh lạc hướng dư luận khỏi những khó khăn quân đội gặp phải.

(còn tiếp)

Nguồn: TKNB – 01/06/2022

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s