Dữ liệu là quyền lực: Hoa Kỳ cần xây dựng các quy tắc mới cho thời đại kỹ thuật số – Phần II


Chắp nối các quy tắc

Các thể chế quốc tế hiện nay chưa được trang bị để xử lý sự gia tăng nhanh của dữ liệu. Họ cũng chưa chuẩn bị để giải quyết những đứt gãy đang xuất hiện trong việc làm thế nào để tiếp cận dữ liệu. Khuôn khổ thể chế áp dụng cho thương mại quốc tế của Tổ chức Thương mại Thế giới và tổ chức tiền nhiệm của nó là Hiệp định chung về Thuế quan và mậu dịch, được xây dựng vào thời điểm mà chủ yếu là hàng hóa nông nghiệp và sản xuất được vận chuyển qua biên giới và các luồng dữ liệu chỉ xuất hiện trong tiểu thuyết hư cấu. Khuôn khổ của WTO phụ thuộc vào hai cách thức phân loại chính: xem là một thứ gì đó là hàng hóa hay dịch vụ và xem là nó xuất xứ từ đâu. Hàng hóa được kiểm soát bằng các quy tắc thương mại khác với các dịch vụ, và xuất xứ của một sản phẩm xác định các loại thuế hoặc các hạn chế thương mại được áp dụng.

Dữ liệu thách thức kiểu phân loại cơ bản này vì nhiều lý do. Thứ nhất là do lượng lớn dữ liệu – chẳng hạn như hoạt động duyệt trực tuyến của một người trước khi đặt mua quần áo – là những hệ quả không thể định giá của việc sản xuất và tiêu dùng các hàng hóa và dịch vụ khác. Thứ hai là thường khó xác định nơi dữ liệu được tạo ra và lưu trữ. Dữ liệu về hiệu suất kỹ thuật của một chuyến bay quốc tế bắt nguồn từ quốc gia nào? Công ty đa quốc gia lưu trữ dữ liệu trên đám mây của khách hàng ở quốc gia nào? Hơn nữa, không có phân loại thống nhất về việc định giá dữ liệu. Trong trường hợp xảy ra tranh chấp thương mại, các nước thành viên của WTO có thể tìm biện pháp pháp lý và yêu cầu tổ chức này sửa một lần, nhưng các bản sửa lỗi đó không giải quyết được những mâu thuẫn cơ bản giữa khuôn khổ của WTO và bản chất của dữ liệu.

Việc thiếu một khuôn khổ quản lý dữ liệu được thế giới chấp nhận tạo ra những câu hỏi lớn chưa được giải đáp về nền kinh tế toàn cầu và an ninh quốc gia.

Liệu các quốc gia có chủ quyền có thể giới hạn vị trí và việc sử dụng dữ liệu công dân của họ trong biên giới quốc gia đó không? Khái niệm này thậm chí còn có ý nghĩa gì khi đám mây và dữ liệu của nó được phân phối trên Internet? Liệu các chính phủ có thể đánh thuế sự xuất hiện của dữ liệu từ các quốc gia khác, giống như việc họ đánh thuế nhập khẩu nhiều hàng hóa và dịch vụ? Điều này sẽ hoạt động như thế nào khi bản thân các luồng dữ liệu thường không được định giá, ít nhất là trong các công ty thu thập dữ liệu? Quốc gia có chủ quyền có thể áp đặt những biện pháp kiểm soát nào đối với dữ liệu nhập vào quốc gia của họ? Họ có thể yêu cầu dữ liệu được lưu trữ cục bộ hoặc họ được cấp quyền truy cập vào dữ liệu đó không?

VIệc không có một khuôn khổ quốc tế cũng đe dọa quyền riêng tư của mọi người dân. Ai sẽ đảm bảo rằng các chính phủ hoặc các tác nhân khác không lạm dụng dữ liệu của mọi người và vi phạm các quyền kinh tế, chính trị và quyền con người của họ?

Làm cách nào để các chính phủ có thể bảo vệ quyền riêng tư của công dân trong khi vẫn cho phép dữ liệu di chuyển xuyên biên giới? Hiện nay, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu không nhất trí về câu trả lời cho những câu hỏi này, gây ra mâu thuẫn làm ảnh hưởng đến hợp tác thương mại, đầu tư và an ninh quốc gia.

Về phần mình, Trung Quốc thể hiện rất ít cam kết về quyền riêng tư. Nếu không có các phương pháp phổ biến và có thể xác minh để ẩn danh dữ liệu nhằm bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, thì khả năng đổi mới sáng tạo từ dữ liệu cá nhân sẽ bị mất, hoặc các quyền cơ bản sẽ bị vi phạm.

Trong trường hợp không có câu trả lời thống nhất và mang tính tập thể cho những câu hỏi này, thì các quốc gia và các khối thương mại đang tự ứng biến. Điều này vô hình trung tạo ra một tập hợp các quy định thiếu nhất quán, mơ hồ và chắp vá. Các thỏa thuận thương mại khu vực gần đây đã bao gồm một số điều khoản liên quan đến dữ liệu và thương mại điện tử. Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (không bao gồm Hoa Kỳ) không cho phép các yêu cầu lưu trữ dữ liệu trong một quốc gia nhất định và cấm áp dụng thuế đối với các luồng nội dung điện tử xuyên biên giới. Hiệp định này cũng thừa nhận tầm quan trọng ngày càng tăng của lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật số, và cấm các nước tham gia Hiệp định không được yêu cầu quyền truy cấp vào mã nguồn phần mềm của các công ty. Hiệp định Hoa Kỳ – Mexico – Canada (USMCA) cũng đặt ra các điều khoản tương tự.

Cả hai hiệp định thương mại tự do đều nhằm mục đích cho phép các luồng dữ liệu không bị cản trở, nhưng phần lớn chúng chưa được kiểm định và bị hạn chế, do có tính chất khu vực.

Liên minh châu Âu làm rõ các quy định dữ liệu về quyền riêng tư trong Quy định chung về Bảo vệ dữ liệu, bằng cách này cố gắng trao quyền cho các cá nhân tự quyết định cách thức các công ty có thể sử dụng dữ liệu của họ. Tuy nhiên, nhiều người bày tỏ lo ngại rằng Quy định này đã thiết lập thành công các rào cản thương mại đối với các công ty nước ngoài đang hoạt động tại các quốc gia thành viên EU với những yêu cầu về các biện pháp tuân thủ tốn kém và tăng rủi ro trách nhiệm pháp lý của thị trường châu Âu. Hơn nữa, các quy tắc của EU là chủ đề tranh cãi và kiện tụng liên tục.

Mối quan tâm lớn hơn đối với Hoa Kỳ là hệ sinh thái kỹ thuật số khác biệt của Trung Quốc. Hơn một thế hệ trước, Trung Quốc đã bắt đầu thiết lập “Vạn lý hỏa tường” – một sự kết hợp giữa luật pháp và công nghệ nhằm hạn chế luồng dữ liệu ra vào Trung Quốc, một phần bằng cách ngăn chặn các trang web nước ngoài. Kể từ đó, Trung Quốc đã áp dụng mô hình quốc gia công nghệ bắt buộc phải cho phép chính phủ truy cập vào dữ liệu được tạo ra ở trong nước. Số lượng dữ liệu tuyệt đối đó thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo của Trung Quốc nhưng cũng cho phép hoạt động kiểm soát và giám sát chặt chẽ của quốc gia này, và với chi phí là các luồng dữ liệu quốc tế mở.

Hiện Bắc Kinh đang tìm cách mở rộng mô hình này với kế hoạch rõ ràng là sử dụng ngành công nghệ bản địa để thống trị các nền tảng kỹ thuật số quản lý dữ liệu, mới nhất là các mạng lưới viễn thông 5G. Để đạt được mục tiêu đó, Trung Quốc đã công bố một kế hoạch táo bạo Tiêu chuẩn Trung Quốc 2035 nhằm thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu về các công nghệ mới nổi. Và thông qua cái gọi là Con đường tơ lụa kỹ thuật số và Sáng kiến Vành đai và Con đường rộng lớn hơn, Trung Quốc đang nỗ lực truyền bá mô hình quản trị dữ liệu và mở rộng quyền truy cập và dữ liệu bằng cách xây dựng cơ sở hạ tầng Internet ở nước ngoài và thúc đẩy thương mại kỹ thuật số.

Còn Hoa Kỳ thì sao? Ở cấp độ liên bang, quốc gia này không giải quyết theo bất kỳ khuôn khổ pháp lý nào. Ngoài Hiệp định thương mại USMCA, họ cũng không tham gia vào bất kỳ thỏa thuận xuyên biên giới có ý nghãi nào về các luồng dữ liệu. Cho đến nay, Hoa Kỳ vẫn chưa đáp lại những nỗ lực của Trung Quốc bằng một kế hoạch mạch lạc nhằm định hình các tiêu chuẩn công nghệ hoặc đảm bảo các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trên diện rộng. Các phản ứng đặc biệt của Hoa Kỳ và các nỗ lực có mục tiêu nhằm khuyến khích các quốc gia khác từ chối công nghệ 5G của công ty Trung Quốc Huawei có thể sẽ phát huy tác dụng trong thời gian tới. Nhưng chúng không tạo thành một kế hoạch dài hạn hiệu quả để khai thác sức mạnh của dữ liệu.

(còn tiếp)

Người dịch: Lê Nguyễn

Nguồn: Matthew J. Slaughter & David H. McCormik – Data is Power: Washington needs to craft new rules for the digital age – Foreign Affairs – May/June 2021, p54-62

TN 2021 – 74

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s