Liệu “Cuộc nổi dậy của Nga” trong quan hệ với phương Tây có thành công? – Phần đầu


Theo bài viết mới đây trên chuyên trang phân tích chính trị của Hội đồng đối ngoại Nga về các vấn đề quốc tế, cuộc xung đột quân sự hiện nay ở Ukraine là mấu chốt của mối quan hệ giữa Nga và phương Tây, là nguyên nhân chính thúc đẩy chính sách an ninh ở khu vực châu Âu-Đại Tây Dương và gây ra nhiều hậu quả trên toàn cầu. Trong lĩnh vực ý thức hệ, cuộc xung đột hiện nay ngày càng giống một cuộc đấu tranh giữa trật tự thế giới tự do và “sự nổi loạn của những kẻ không hài lòng”. Nga đảm nhận vai trò tiên phong trong cuộc nổi dậy này và công khai thách thức các đối thủ phương Tây.

Khái niệm “nổi loạn” ở đây không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Phương Tây đang thúc đẩy một trật tự thế giới tự do dựa trên những tiền đề ý thức hệ rõ ràng, trong đó có tiền đề về kinh tế thị trường, toàn cầu hóa các tiêu chuẩn, thị trường và công nghệ, dân chủ như một hình thức chính trị không thể thay thế cho một quốc gia, xã hội mở, sự đa dạng về văn hóa và phong cách sống, và các quyền con người. Trên thực tế, cách thức thực hiện những nguyên tắc này là không giống nhau giữa các quốc gia và thay đổi theo thời gian. Tuy nhiên, tính đa dạng của thực tiễn ít ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của hệ tư tưởng. Khác với phương Tây, Nga không đưa ra một hệ tư tưởng thay thế. Điều này khiến Nga khác biệt với Liên Xô, vốn áp dụng một hệ tư tưởng khác theo chủ nghĩa hiện đại – chủ nghĩa xã hội – và tích cực quảng bá nó như một giải pháp thay thế mang tính toàn cầu.

Đáng chú ý, cả chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa xã hội đều là học thuyết của phương Tây. Cả hai đều dựa trên những ý tưởng về sự tiến bộ, tính hợp lý và sự giải phóng. Những ý tưởng này có nhiều điểm tương đồng. Những người theo chủ nghĩa xã hội đưa ra một cái nhìn khác về tài sản tư nhân và chỉ ra nhược điểm của thị trường khi không được kiểm soát. Xét về hình thức chính trị, dân chủ và quyền lực của nhân dân trong chủ nghĩa xã hội cũng quan trọng như trong chủ nghĩa tự do. Ý tưởng về toàn cầu hóa bắt nguồn từ những khái niệm về sự đoàn kết của người lao động. Việc giải phóng con người khỏi những định kiến và hợp lý hóa các lĩnh vực của cuộc sống trong hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa được thể hiện rõ ràng như trong chủ nghĩa tự do.

Vấn đề của Liên Xô là việc thực hiện các ý tưởng xã hội chủ nghĩa là hành động bắt chước. Các nguyên tắc dân chủ không những chưa được thực hiện mà trên thực tế còn bị một nhà nước độc tài (và ở một số giai đoạn nhất định là nhà nước toàn trị) đè bẹp. Trong quá trình hợp lý hóa nền kinh tế và công nghiệp hóa, Liên Xô đã đạt được những thành tựu đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, Liên Xô sau đó lại rơi vào tình trạng trì trệ, không thể điều chỉnh nền kinh tế theo hướng phù hợp với thực tế thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Vùng ngoại vi của nền kinh tế, với lợi thế về nguyên liệu thô, đã được xác định từ thời ông Brezhnev. Sự nghiệp giải phóng được chứng minh là rất thành công, nhưng cuối cùng cũng bị cản trở bởi cấu trúc xã hội ngày càng cứng nhắc của nhà nước Xô viết. Vào giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh Lạnh, thái độ hoài nghi đối với hệ tư tưởng của xã hội và giới tinh hoa Xô viết dần xuất hiện.

Tuy nhiên, bất chấp sự sụp đổ của dự án Liên Xô, chính sách của Liên Xô khó có thể được gọi là một sự nổi loạn. Trong suốt chiều dài lịch sử của mình, Liên Xô vẫn liên tục đưa ra một giải pháp thay thế mang tính hệ thống. Mối quan hệ với giai cấp tư sản có thể được gọi là một nỗ lực cách mạng và sau đó là một cuộc cạnh tranh, nhưng đó vẫn chưa phải là một cuộc nổi dậy. Tuy vậy, chính sách của Liên Xô đi kèm với một chương trình nghị sự tích cực, đưa ra một bức tranh toàn cảnh về thế giới.

“Sự nổi dậy của người Nga” hiện nay bắt nguồn từ sự bất mãn với hiện trạng đã được thiết lập của trật tự thế giới tự do, hay nói đúng hơn là những hậu quả của nó đối với nước Nga.

Có nhiều lý do dẫn tới sự không hài lòng như vậy. Chủ nghĩa hoài nghi về dân chủ bắt nguồn từ mức độ các quốc gia bên ngoài xâm phạm các thể chế dân chủ. Các cuộc “cách mạng màu” trong không gian hậu Xô viết chỉ củng cố thêm thái độ không hài lòng này. Mặt trái của dân chủ là khả năng can thiệp từ bên ngoài vào các thể chế dân chủ để điều chỉnh đường lối chính trị. Không phải vô cớ mà Mỹ bị coi là kẻ đứng đầu trong việc xâm phạm chủ quyền quốc gia thông qua hành vi thao túng các thể chế dân chủ ở nước ngoài. Lý do trớ trêu hơn cả là sự phẫn nộ của Washington sau khi Nga liên tục tìm cách xâm phạm nền dân chủ của Mỹ.

Điều khiến Nga khó chịu nhất là việc nước này chỉ nắm vai trò thứ yếu trong trật tự thế giới đơn cực, khiến lợi ích của họ bị coi thường và mong muốn của họ về việc trở thành một đối tác bình đẳng bị chối bỏ. Điều thú vị là các yếu tố kinh tế chỉ giữ vị trí thứ yếu trong “cuộc nổi dậy của Nga”. Về lý thuyết, Nga có thể được cho là không hài lòng với vị thế ngoại vi trong nền kinh tế toàn cầu và vai trò nguồn cung cấp phụ về nguyên liệu thô. Trên thực tế, Nga đã hội nhập sâu rộng vào hệ thống phân công lao động quốc tế. Tuy nhiên, so với các khía cạnh dân chủ, chủ quyền và chính sách đối ngoại, sự không hài lòng của Nga về vị trí của họ trong nền kinh tế thế giới được xem là thứ yếu. Việc giải phóng con người khỏi những định kiến hầu như cũng không phải là một vấn đề chính trị lớn đối với Moskva. Xét ở một số khía cạnh, câu chuyện về nước Nga không còn là vấn đề được phương Tây quan tâm. Điều này liên quan đến các chủ đề như chủ nghĩa đa văn hóa hay thiểu số giới tính, tuy nhiên nhận thức của các nước phương Tây cũng không đồng nhất. Đồng thời, xét về lối sống, Nga vẫn mang tính chất của một quốc gia châu Âu, vì vậy văn hóa cũng như kinh tế khó có thể được coi là nguồn gốc của vấn đề.

(còn tiếp)

Nguồn: TLTKĐB – 24/06/2022

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s