Xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN – Phần I


Mối quan hệ hữu nghị Trung Quốc – ASEAN có lịch sử lâu đời và ngày càng vững chắc. Năm 1991, Trung Quốc và ASEAN bắt đầu quá trình đối thoại. Năm 1996, Trung Quốc trở thành đối tác đối thoại toàn diện của ASEAN. Năm 1997, Trung Quốc và ASEAN đã thiết lập quan hệ láng giềng tốt đẹp, tin cậy lẫn nhau hướng tới thế kỷ 21. Năm 2003, hai bên đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược vì hòa bình và thịnh vượng. Năm 2021, Trung Quốc và ASEAN đã xây dựng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Hợp tác song phương không ngừng đi vào chiều sâu, hai bên là đối tác thương mại lớn nhất, đối tác hợp tác có nội hàm phong phú nhất và đối tác chiến lược năng động nhất của nhau. Từ khi dịch COVID-19 bùng phát đến nay, hai bên đã liên kết chống dịch, cùng nhau vượt qua khó khăn, thể hiện tinh thần cộng đồng chung vận mệnh hỗ trợ lẫn nhau, cùng chia sẻ niềm vui nỗi buồn bằng những hành động thiết thực. Nhìn lại và hướng tới triển vọng quan hệ hợp tác Trung Quốc-ASEAN, sở dĩ hợp tác đạt được kết quả tốt đẹp không những do hai bên có nhiều lợi ích chung trên các lĩnh vực, mà còn do bắt nguồn từ lòng tin chính trị không ngừng tăng lên.

Ý nghĩa quan trọng về xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN

Trong cộng đồng quốc tế, sự tin cậy về chính trị không những có thể thúc đẩy hợp tác, giảm thiểu rủi ro và chi phí giao dịch, mà còn phát triển bản sắc tập thể và hình thành quan niệm hoặc chuẩn mực chung. Việc xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN có ý nghĩa quan trọng vừa tạo thuận lợi nhanh chóng thúc đẩy xây dựng cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc-ASEAN, vừa giúp xây dựng môi trường láng giềng hài hòa, ổn định, xây dựng hình ảnh đất nước phát triển hòa bình của Trung Quốc.

Một là có lợi cho xây dựng cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc-ASEAN. Ngày 3/10/2013, khi quan hệ đối tác chiến lược Trung Quốc-ASEAN bước sang năm thứ 20, Chủ tịch Tập Cận Bình đã có bài phát biểu tại Quốc hội Indonesia, đề xuất Trung Quốc muốn cùng với các nước ASEAN xây dựng Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21, liên kết cùng xây dựng cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN chặt chẽ hơn. Cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN do Trung Quốc khởi xướng với mục tiêu cùng bàn bạc, xây dựng và chia sẻ không phải là xây dựng thể chế nào đó vượt trên quốc gia dân tộc về hình thức, mà muốn xây dựng sự đồng thuận giữa Trung Quốc với các nước ASEAN về lợi ích và trách nhiệm chung trên cơ sở sự tin cậy lẫn nhau về chính trị. Nói cách khác, cộng đồng chung vận mệnh Trung Quốc – ASEAN nhấn mạnh đến trách nhiệm tình cảm, gắn liền sự phát triển độc lập và bền vững của ASEAN với sự vươn lên của Trung Quốc, không phải mối quan hệ thắng thua, không có những hành động hẹp hòi vì lợi ích riêng, cuối cùng là hợp tác đôi bên cùng có lợi và chung vận mệnh. Về lâu dài, việc xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN sẽ đẩy nhanh xây dựng một cộng đồng Trung Quốc – ASEAN.

Hai là giúp tạo ra môi trường láng giềng hài hòa và ổn định. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, tình hình an ninh xung quanh Trung Quốc nhìn chung ổn định và có thể kiểm soát được. Tuy nhiên, Trung Quốc và một số nước Đông Nam Á có va chạm về vấn đề Biển Đông, lòng tin chính trị của các bên đã bị thử thách nhất định. Một số nước lớn cũng đang lợi dụng tình hình thông qua tăng cường hiện diện quân sự ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, tăng cường và mở rộng hệ thống đồng minh song phương ở khu vực này, tích cực tạo ra những cơ chế an ninh “đa phương nhỏ” mới, có ý đồ hình thành sức ép chiến lược lớn hơn đối với Trung Quốc. Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và Liên minh các giá trị dân chủ do Mỹ thúc đẩy đều là những biểu hiện điển hình của xu hướng này. Vị trí địa lý đặc biệt của Đông Nam Á càng khiến các nước ASEAN trở thành mục tiêu lôi kéo của một số nước lớn, dẫn đến gia tăng bất ổn môi trường an ninh xung quanh Trung Quốc. Trong tình hình đó, việc xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN không những giúp tránh những hậu quả tiêu cực khi khu vực Đông Nam Á xuất hiện cạnh tranh nước lớn, mà còn giúp các nước ASEAN tránh rơi vào tình huống khó xử phải chọn bên, xây dựng môi trường phát triển hài hòa, ổn định cho cả hai bên.

Ba là giúp xây dựng hình ảnh đất nước Trung Quốc phát triển hòa bình. Hình ảnh quốc gia là mối quan hệ đồng thuận lẫn nhau giữa các quốc gia trên cơ sở tương tác xã hội, là nhận thức về địa vị của một nước trong tiến trình tương tác với nước khác. Hình ảnh quốc gia có những đặc điểm như tính kiến tạo, tính chất giữa các chủ thể, tính tập hợp, tính linh hoạt và tính ổn định… HÌnh ảnh quốc gia tốt đẹp sẽ có khả năng thuyết phục và đoàn kết, nhận được sự đồng thuận từ quốc gia khác, khiến cộng đồng quốc tế có ý thức chống lại sự bôi nhọ có chủ đích của những phương tiện truyền thông xấu xa, củng cố và nâng cao ảnh hưởng quốc tế của quốc gia đó. Chủ tịch Tập Cận Bình nêu rõ phải xây dựng lại hình ảnh quốc gia của nước ta (Trung Quốc), tập trung thể hiện hình ảnh nước lớn có trách nhiệm, kiên trì phát triển hòa bình, thúc đẩy phát triển chung, bảo vệ công bằng lẽ phải quốc tế, đóng góp cho nhân loại. Việc xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc-ASEAN vừa có lợi cho tăng cường giao lưu và kết nối toàn diện giữa hai bên, vừa giúp xây dựng hình ảnh quốc gia về sự phát triển hòa bình của Trung Quốc.

Kinh nghiệm lịch sử xây dựng lòng tin chính trị Trung Quốc – ASEAN

Nhìn lại tiến trình 30 năm phát triển của quan hệ Trung Quốc – ASEAN, sau mỗi cuộc khủng hoảng khu vực hay thế giới, xu thế hợp tác song phương ngày càng mạnh mẽ, lòng tin chính trị nâng lên một cách vữgn chắc. Đặc biệt là từ khi dịch COVID-19 bùng phát đến nay, hai bên đã cùng hợp tác giải quyết, đoàn kết hợp tác chống dịch bệnh, tiếp tục khẳng định xu thế đó. Những nguyên nhân chủ yếu được thể hiện.

Thứ nhất, nền tảng là năm nguyên tắc cùng chung sống hòa bình. Khác với các nước phương Tây do Mỹ đứng đầu thường xuyên can thiệp thô bạo và công việc nội bộ của nước khác, trong cộng đồng quốc tế, Trung Quốc luôn tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ, bình đẳng cùng có lợi, thực hiện 5 nguyên tắc cùng chung sống hòa bình. Trên cơ sở đó, Trung Quốc đã tích cực triển khai hợp tác với các nước ASEAN trên mọi lĩnh vực. Ví dụ, tháng 2/2021, sau những biến động chính trị ở Myanmar, Mỹ đã nhân cơ hội đó liên kết với các đồng minh như Anh, Pháp, Australia… công khai can thiệp vào công việc nội bộ của Myanmar, sử dụng những thủ đoạn quen thuộc để kích động bạo lực, gia tăng xung đột, gây ra cục diện hỗn loạn. Ngược lại, Trung Quốc và ASEAN đã duy trì thái độ thống nhất khi giải quyết vấn đề Myanmar, luôn tuân thủ năm nguyên tắc chung sống hòa bình, kêu gọi các bên liên quan kiềm chế để đảm bảo hòa bình, ổn định trật tự xã hội bình thường ở Myanmar.

Thứ hai, điều kiện tiên quyết là ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN. ASEAN luôn lo ngại các nước lớn giữ vai trò chủ đạo công việc khu vực Đông Nam Á khiến tổ chức này bị gạt ra ngoài lề. Do đó, ASEAN muốn thiết lập một chương trình nghị sự hợp tác khu vực thông qua nhấn mạnh vai trò trung tâm của tổ chức này, tìm kiếm quyền phát ngôn về trật tự khu vực. Khi đạt được đồng thuận trong đàm phán với các nước lớn, ASEAN cũng đã cân nhắc đến lợi ích của mình. Trước tình hình đó, Trung Quốc đã tích cực ủng hộ địa vị chủ đạo của ASEAN trong công việc khu vực, đồng ý với ý tưởng trật tự khu vực với sự phát triển rộng khắp của ASEAN, đưa hợp tác với ASEAN đi vào chiều sâu trên cơ sở tôn trọng tính đa dạng, quan tâm đến sự khác biệt và tính tiệm tiến trong tiến trình. Một là chủ động tham gia cơ chế hợp tác khu vực do ASEAN chủ đạo. Từ khai hai bên bắt đầu đối thoại vào năm 1991, Trung Quốc đã tham gia các cơ chế hợp tác khu vực như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông Á, ASEAN+1 và ASEAN+3… do tổ chức này giữ vai trò chủ đạo. Hai là lấy tiêu chuẩn của ASEAN làm nguyên tắc chính của hợp tác khu vực. Trung Quốc và phần lớn các nước ASEAN là những quốc gia đang phát triển, hai bên có sự cạnh tranh trong một số lĩnh vực nhất định. Nhưng Trung Quốc luôn đánh giá một cách khách quan và lý trí tình hình mới trong tiến trình phát triển quan hệ với ASEAN. Đối với vấn đề mới, Trung Quốc kiên trì tiêu chuẩn của ASEAN, cốt lõi là không can thiệp vào công việc nội bộ, hiệp thương thống nhất và chú trọng mức độ phù hợp để giải quyết ổn thỏa.

(còn tiếp)

Nguồn: Tạp chí Tri thức thế giới (TQ) – số 4/2022

TLTKĐB – 27/06/2022

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s