Tam giác Trung-Việt-Mỹ: Hình mẫu cho tương lai toàn cầu hóa


Theo mạng tin Worldcrunch (trụ sở tại Paris) ngày 6/9, gần đây, các phương tiện truyền thông Trung Quốc đưa tin rầm rộ về sự trỗi dậy của các nền kinh tế Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam. Hiện ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy Đông Nam Á có thể là lựa chọn tốt cho các công ty khi Trung Quốc phải đối mặt với những vấn đề cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, Trung Quốc và phương Tây sẽ rất cần một trung gian trong tương lai.

Sau khi cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ leo thang năm 2018, “Made in China” (Sản xuất tại Trung Quốc) không còn phổ biến như trước. Các nền kinh tế Đông Nam Á đang trên đà phát triển, nhưng sự tăng trưởng của những nước này không nhất thiết đe dọa sự thống trị của Trung Quốc. Không giống như kịch bản Chiến tranh Lạnh, ngay cả khi Trung Quốc và phương Tây đối lập nhau về chính trị, mối liên hệ kinh tế giữa hai bên khó có thể bị phá vỡ hoàn toàn trong ngắn hạn, miễn là họ không rơi vào tình trạng chiến tranh.

Đông Nam Á – khu vực trung gian hoàn hảo

Bất chấp sức ì sau 40 năm toàn cầu hóa vừa qua, trong tương lai gần, thế giới sẽ không trở về điểm xuất phát. Các mối liên kết kinh tế đan xen giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới nhất định phải được chuyển giao dưới nhiều hình thức cho các nước thứ ba, bên thứ ba hoặc khu vực thứ ba. Do đó, mặt trái của sự tách rời Trung Quốc với phương Tây sẽ là sự trỗi dậy của một số lượng lớn các khu vực “trung gian”. Sự xuất hiện của tam giác thương mại Trung-Việt-Mỹ trong vài năm qua cho thấy Đông Nam Á là một trong những trung tâm như vậy.

Ví dụ, sau năm 2018, kim ngạch xuất khẩu hàng cơ điện từ Việt Nam sang Mỹ và xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam đều cùng tăng nhanh. Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Trung Quốc sang Việt Nam đã tăng 23,2 tỷ USD so với năm 2018, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tăng 24,4 tỷ USD, đồng thời, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 21,5 tỷ USD. Có khả năng, một số sản phẩm của Trung Quốc đã được gia công đơn giản và đóng gói lại tại Việt Nam để xuất khẩu sang Mỹ, nhưng Việt Nam vẫn cần nhiều phụ tùng và bán thành phẩm của Trung Quốc để đáp ứng sự gia tăng đột biến đơn đặt hàng của Mỹ.

Sự sụt giảm xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ thường đi kèm với sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc sang Đông Nam Á và xuất khẩu của Đông Nam Á sang Mỹ. Tình trạng này xảy ra ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là ở những lĩnh vực mà Mỹ đã áp thuế đối với Trung Quốc. Tất nhiên, việc “đóng gói lại” và “dán nhãn xuất xứ” đơn giản là khó duy trì và là một “vùng xám” về mặt pháp lý. Mỹ đã đầu tư rất nhiều nguồn lực vào các cuộc điều tra và thực thi “chống vượt tường lửa”, nên đây không phải là giải pháp lâu dài cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc. Để thực sự khai thác tiềm năng của khu vực trung lưu Đông Nam Á, các công ty Trung Quốc phải có sự hiện diện thực tế ở Đông Nam Á.

Ý nghĩa mới của “cạnh tranh”

Đầu năm nay, nền kinh tế Trung Quốc phải đối mặt với tình trạng trì trệ trên diện rộng. Các công ty đa quốc gia đóng của các nhà máy ở Trung Quốc và chuyển dây chuyền sản xuất sang Đông Nam Á. Nhiều ý kiến ở Trung Quốc lo lắng về nguy cơ “vị thế công xưởng thế giới” của Trung Quốc bị Đông Nam Á thay thế. Tuy nhiên, các ngành xuất khẩu của Trung Quốc và Đông Nam Á đang cạnh tranh hay bổ sung cho nhau? Có thể dễ dàng lập luận rằng chúng bổ sung cho nhau ở thời điểm hiện tại và sẽ nhiều hơn nữa trong tương lai.

Tùy thuộc vào giai đoạn sản xuất, tất cả hàng hóa có thể được phân thành 4 loại: nguyên liệu thô, hàng hóa trung gian (bán thành phẩm), tư liệu sản xuất (công cụ và thiết bị sản xuất như máy tiện, cần cẩu) và hàng tiêu dùng. Sử dụng cách phân loại này, cơ cấu thương mại Trung-Mỹ và Việt-Mỹ tương tự nhau: hàng hóa xuất khẩu lớn nhất của Mỹ sang cả Trung Quốc và Việt Nam là tư liệu sản xuất, chiếm khoảng 40%.

Những mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc và Việt Nam sang Mỹ đều là hàng tiêu dùng, chiếm khoảng 50%. Do đó, từ góc độ thị trường châu Âu và châu Mỹ, vai trò thương mại của Trung Quốc và Việt Nam gần như giống nhau, đặc biệt trong một số ngành dùng nhiều lao động như may mặc, giày dép và mũ nón. Vì vậy, nếu nhìn vào câu hỏi “nhập khẩu của châu Âu và châu Mỹ từ đâu?”, thì mối quan hệ cạnh tranh giữa Trung Quốc và Việt Nam là rõ ràng.

Phát triển chuỗi cung ứng

Cũng cần xem xét việc “xuất khẩu của Trung Quốc và Việt Nam đến từ đâu?” Như trong quá trình phân công lao động manh mún và tinh vi trong chuỗi giá trị ngày nay, hàng xuất khẩu của một quốc gia có thể chứa một lượng lớn nguyên liệu thô, các sản phẩm trung gian từ các quốc gia khác, cũng như giá trị gia tăng kinh tế. Ví dụ điển hình là các sản phẩm cơ điện đã đề cập ở trên.

Mặc dù Việt Nam đã thay thế một phần thị phần của Trung Quốc trên thị trường châu Âu và Mỹ, các công ty Trung Quốc chỉ phải chịu những tổn thất nhỏ do việc mở rộng xuất khẩu sang Việt Nam. Mặc dù số liệu thống kê hải quan đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam đã tăng lên đáng kể, nhưng giá trị gia tăng thực tế (thường được phản ánh trong lợi nhuận doanh nghiệp) lại thuộc về các công ty Trung Quốc.

Rõ ràng, có sự phân công lao động mang tính phân khúc cao trong chuỗi cung ứng giữa Trung Quốc và các nước Đông Nam Á: chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn được hoàn thành tại Trung Quốc, xuất khẩu sang Đông Nam Á để chế biến thêm dưới dạng các sản phẩm trung gian, sau đó xuất khẩu trở lại Trung Quốc. Trong mạng lưới chuỗi cung ứng phát triển chóng mặt này, Trung Quốc và Đông Nam Á đang trở thành hai nút thắt có quan hệ chặt chẽ nhất.

Đông Nam Á có thể hoạt động như một trung gian để duy trì kết nối một phần giữa Trung Quốc và phương Tây, đồng thời cung cấp phạm vi cho việc chuyển đổi và nâng cấp ngành sản xuất của Trung Quốc với các mạng lưới sản xuất trung gian và thương mại chuỗi cung ứng. Mối quan hệ đang phát triển ngày nay giữa Trung Quốc và Đông Nam Á là sự lặp lại những gì các công ty Hong Kong, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc đã từng làm ở Trung Quốc: xây dựng năng lực sản xuất, cử người quản lý, xuất khẩu sản phẩm trung gian, thay đổi năng lực sản xuất, tích hợp chuỗi cung úng và xuất khẩu ra toàn thế giới. Có lẽ không quá lời khi nói rằng tương lai của nền kinh tế Trung Quốc là ở Đông Nam Á.

Nguồn: TKNB – 08/09/2022

Advertisement

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s