Tiết mục biến mất của tư bản – Phần I


Đầu tư là một trong những hoạt động quan trọng nhất trong nền kinh tế. Nhưng trong 30 năm qua, bản chất của đầu tư đã thay đổi. Bài này mô tả bản chất của sự thay đổi đó và xem xét đến nguyên nhân tạo ra sự thay đổi.

Đầu tư là trọng tâm trong hoạt động của bất kỳ nền kinh tế nào. Theo quan điểm kinh tế, quá trình đầu tư thời gian, nguồn lực và tiền bạc để chúng ta có thể tạo ra những thứ hữu ích trong tương lai là nội dung chính của những hoạt động của các doanh nghiệp, chính phủ và cá nhân.

Trong những thập kỷ qua, bản chất của đầu tư đã từng bước thay đổi, và tạo ra những chuyển biến đáng kể.

Sự thay đổi không chỉ là về công nghệ thông tin. Các khoản đầu tư mới không chỉ ở dạng robot, máy tính hoặc các chip silicon, mặc dù như chúng ta sẽ thấy, chúng đều đóng vai trò hỗ trợ trong sự thay đổi. Loại hình đầu tư đã tăng không ngừng là các tài sản vô hình: đầu tư vào ý tưởng, vào tri thức, vào nội dung thẩm mỹ, vào phần mềm, vào thương hiệu, vào mạng lưới và các mối quan hệ.

Bài này sẽ mô tả sự thay đổi đó là gì và lý do tại sao nó đã xảy ra.

Một chuyến đi đến phòng Gym

Câu chuyện của chúng ta bắt đầu trong phòng tập gym, hay nói đúng hơn là ở hai phòng tập gym. Chúng ta hãy cùng bước vào bên trong một phòng tập gym năm 2017 và năm 1977 và xem xét một số điểm khác biệt. Như chúng ta thấy, các phòng tập gym cung cấp một ví dụ sinh động nhưng điển hình cho thấy ngay cả những ngành không sử dụng công nghệ cao cũng thay đổi một cách tinh vi các loại hình đầu tư mà họ thực hiện.

Phòng tập gym là một nơi thú vị để bắt đầu cuộc tìm kiếm về nền kinh tế vô hình, bởi thoạt nhìn thì nó chẳng có gì liên quan đến vô hình. Ngya cả khi bạn không bao giờ đặt chân vào phòng tập, bạn vẫn ít nhiều biết về nhữgn thứ ở đây. Phòng tập của chúng ta ở năm 2017 có đầy đủ các thiết bị giúp cho cơ sở này hoạt động: quầy lễ tân với máy tính, cửa quay, máy tập thể dục, tạ, phòng tắm, tủ đồ, thảm và gương (“thiết bị được sử dụng nhiều nhất trong phòng tập” theo lời nói đùa của một chủ phòng tập). Tất cả những thiết bị này được phản ánh trên khía cạnh tài chính của doanh nghiệp sở hữu và điều hành các phòng tập gym; tài khảon kế toán của họ thường phản ánh các loại tài sản mà bạn có thể chạm vào và nhìn thấy, từ mặt bằng đến những quả tạ hay máy chạy bộ mà khách hàng sử dụng.

Bây giờ, hãy xem xét một phòng tập gym từ 40 năm trước. Năm 1977, Hoa Kỳ có rất nhiều phòng tập gym. Bộ phim đột phá của Arnold Schwarzenegger – Pumping Iron vừa được phát hành, với hoạt cảnh anh ấy tập luyện tại Gold’s Gym ở bãi biển Venice, Los Angeles, thương hiệu được  thành lập vào năm 1965 và được cấp quyền rộng rãi trên toàn nước Mỹ. Các phòng tập khác đều sở hữu các loại máy móc như Nautilus, phiên bản đầu tiên của loại máy tập cố định, phát minh bởi Arthur Jones vào cuối những năm 1960. Nếu bạn quan sát một phòng tập gym vào thời điểm đó, bạn có thể sẽ ngạc nhiên khi thấy có rất nhiều điểm tương đồng giữa chúng với phòng tập gym ngày nay. Tất nhiên, máy móc tại những phòng tập năm 1977 có thể sẻ kém đa dạng hơn, kém tân tiến hơn. Thành viên sẽ được ghi nhận trên thẻ thành viên thay vì lưu trữ trên máy tính; có lẽ các phương tiện vật chất sẽ thô hơn, nhưng rõ ràng, nhiều tài sản hữu hình tại phòng gym hai thời điểm nói trên là giống nhau, như: một số khu tập luyện, phòng thay đồ hay một số thiết bị.

Nhưng nếu chúng ta quay lại phòng tập gym năm 2017 và xem xét kỹ hơn, chúng ta sẽ nhận thấy một số khác biệt. Phòng tập gym hiện đại đã đầu tư vào một loạt những thứ mà người đồng nhiệm năm 1977 của nó không có. Đó là phần mềm máy tính ở quầy lễ tên, giúp lưu trữ danh sách thành viên, đặt lịch các khóa học và xếp ca làm việc cho các nhân viên, được liên kết với cơ sở dữ liệu trung tâm. Phòng tập gym hiện nay có thương hiệu, được xây dựng thông qua các chiến dịch quảng cáo với chi phí thấp hơn và tinh giản hơn so với các phòng tập gym vào những năm 1970. Ngoài ra, phòng gym hiện đại còn có một cuốn sổ tay hướng dẫn nhân viên cách thực hiện các công việc khác nhau, từ thu hút thành viên mới đến xử lý khách hàng quá hạn. Các nhân viên được đào tạo để tuân theo cuốn sổ tay và làm việc với hiệu quả được chuẩn hóa, điều có vẻ kỳ lạ với thế giới đơn giản trong Pumping Iron. Tất cả những thứ này – phần mềm, thương hiệu, quy trình đào tạo – đều giống như máy tập tạ, cửa quay hay tòa nhà của phòng tập, chúng tốn chi phí trong ngắn hạn nhưng trong dài hạn sẽ giúp phòng tập gym hoạt động và sinh lời. Hầu hết những thứ này không sở hữu các đặc điểm vật lý không và không thể chạm vào – chúng chắc chắn không có nguy cơ rơi vào chân bạn. Các doanh nghiệp kinh doanh có phòng tập gym vẫn là những doanh nghiệp sử dụng khá nhiều tài sản hữu hình (tất cả bốn phòng tập gym lớn nhất của Vương quốc Anh đều thuộc sở hữu của các công ty cổ phần tư nhân, có xu hướng đầu tư vào các doanh nghiệp có tài sản lớn), nhưng so với các đồng nhiệm của họ bốn thập kỷ trước, họ đã sở hữu các tài sản vô hình với số lượng lớn hơn rất nhiều.

Và sự biến đổi còn sâu sắc hơn thế. Phòng tập Gym tổ chức các lớp tập thể dục thường xuyên cho các thành viên tại một phòng nhỏ của phòng tập: một trong những loại phổ biến nhất được gọi là Bodypump, hay theo bảng hiệu trên cửa ghi rõ là “Bodypump®”. Hóa ra công ty điều hành phòng tập gym ấy không phải là doanh nghiệp duy nhất hoạt động trong khuôn viên phòng tập – và từ góc độ kinh tế, công việc kinh doanh thứ hai này thậm chí còn thú vị hơn.

Bodypump là một loại bài tập, được gọi là “luyện tập cường độ cao ngắt quãng” (HIIT), trong đó người tham gia vận động mạnh và nâng tạ nhỏ theo nhịp điệu, nhưng khái niệm này không diễn giải hết cường độ tập luyện cao hay sự phóng thích của adrenaline mà các lớp HIIT tạo ra cho khách hàng của họ. Lý do nhãn hiệu Bodypump được đăng ký bảo hộ là vì Bodypump được thiết kế và sở hữu bởi công ty khác đang làm việc trong cùng tòa nhà đó, một doanh nghiệp đến từ New Zealand có tên là Les Mills International.

Les Mills là một vận động viên cử tại Olympic, người đã thành lập một phòng tập gym nhỏ ở Auckland ba năm sau khi Joe Gold mở phòng tập gym đầu tiên của mình ở Los Angeles. Con trai của ông, Philip, sau một chuyến thăm Los Angeles, đã nhìn thấy tiềm năng khi kết hợp âm nhạc với tập thủ dục nhóm: ông đã mang nó trở lại New Zealand và thêm vào đó các động tác nâng tạ nhỏ để tạo ra Bodypump vào năm 1997. Ông nhận ra rằng, bằng cách biên đạo các động tác tuần hoàn và đồng bộ hóa chúng với những bản nhạc hiện đại, tiết tấu nhanh và mạnh, ông đã có một sản phẩm có thể bán cho các phòng tập khác. Đến năm 2005, các lớp học của Les Mills như Bodypump và Bodycombat đã được cung cấp ở khoảng 10.000 địa điểm tại 55 quốc gia với ước tính khoảng 4 triệu người tham gia mỗi tuần (Parviainen, 2011); trang web của công ty hiện ước tính 6 triệu người tham gia mỗi tuần. Ba tháng một lần, các nhà thiết kế của Les Mills lại tạo ra vũ đạo mới cho các chương trình của họ. Họ quay phim và gửi phim cùng các chỉ dẫn, ghi chú vũ đạo và các tệp âm nhạc cho giảng viên được cấp phép. Tại thời điểm hiện tại, họ có 130.000 giảng viên như vậy. Để trở thành một giảng viên, bạn phải hoàn thành ba ngày đào tạo, hiện có giá khoảng 300 bảng Anh, sau đó bạn có thể bắt đầu giảng dạy, nhưng để tiến xa hơn, bạn phải gửi video về một lớp học hoàn chỉnh cho Les Mills, để kiểm tra về kỹ thuật, vũ đạo cũng như kỹ năng huấn luyện của bạn.

Những tài sản mà một doanh nghiệp như Les Mills sử dụng để hoạt động rất khác so với tạ và thảm của một phòng tập Gold’s Gym vào năm 1977. Đúng là một số tài sản của họ là hữu hình – thiết bị ghi âm, máy tính, văn phòng – nhưng phần lớn tài sản thì không phải vậy. Họ có một loạt các thương hiệu rất có giá trị (khách hàng phòng tập gym sẽ rất bức xúc nếu phòng tập của họ ngừng cung cấp dịch vụ Bodypump), sở hữu trí tuệ (IP) được bảo vệ bởi bản quyền và nhãn hiệu, chuyên môn về thiết kế các lớp tập thể dục và mối quan hệ độc quyền với một nhóm nhà cung cấp và các đối tác (chẳng hạn như các nhà sản xuất và phân phối âm nhạc). Ý tưởng kiếm tiền từ những hình thức tập luyện không phải là mới – Charles Atlas đã bán các khóa học hình thể một thập kỷ trước khi Les Mills ra đời – nhưng quy mô mà Les Mills International hoạt động và cách nó kết hợp thương hiệu, âm nhạc, thiết kế khóa học và đào tạo là rất đáng chú ý.

(còn tiếp)

TH: T.Giang – CSCI

Nguồn tham khảo: Jonathan Haskel & Stian Westlake – Chủ nghĩa tư bản không có tư bản – NXB CTQG 2021

Advertisement

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s