Các nước ở hạ lưu sông Mekong cần chiến lược tập thể


Các nước ở lưu vực sông Mekong, đặc biệt là những nước nằm ở hạ lưu con sông dài thứ 7 của châu Á này, cần có một chiến lược tập thể để đảm bảo tương lai của mình trước sự kiểm soát của Trung Quốc đối với vùng thượng lưu con sông và trước những thay đổi đang diễn ra trong môi trường địa chính trị toàn cầu.

Con sông dài 4909 km này chạy từ Tây Tạng (Trung Quốc) qua Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ có phần hạ lưu được quản lý bởi một thỏa thuận và một tổ chức quốc tế. Phần hạ lưu được phần đông biết tới là vùng đồng bằng sông Mekong, trong khi phần thượng lưu ở Trung Quốc được gọi là vùng đồng bằng sông Lan Thương.

Mặc dù tất cả 6 nước trong lưu vực sông Mekong ngày càng sử dụng nhiều tài nguyên từ con sông này – như xây đập ở dòng chảy và các nhánh chính, vận tải đường thủy và đánh bắt cá – song hiện vẫn không có các thủ tục rõ ràng để tất cả các nước này đảm bảo việc bảo vệ môi trường và phân phối tài nguyên công bằng. Bất đồng, đôi khi là những tranh cãi, trong việc sử dụng và quản lý nguồn nước đã xảy ra trong thập kỷ qua, khi một số hoạt động gây những ảnh hưởng xuyên biên giới. Việc xây và vận hành nhà máy thủy điện ở dòng chính sông Mekong trong vùng lãnh thổ của Lào và Trung Quốc cũng gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đối với các nước ở hạ lưu. Các con đập có thể tạo sự thay đổi bất thường của dòng chảy, cản trở đường thủy và ngăn cản sự di cư tự nhiên của các loài cá dọc theo dòng sông này.

Bốn nước ở hạ lưu sông Mekong – gồm Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam – đã ký một thỏa thuận từ năm 1995, thiết lập các quy định cho việc sử dụng dòng sông và thành lập Ủy hội Sông Mekong (MRC) để điều phối và thực thi thỏa thuận này. Là tổ chức liên chính phủ, MRC đang nỗ lực tác động tới quyết định của các quốc gia có chủ quyền về sử dụng nước như Lào – nước đã quyết định thúc đẩy dự án Xây dựng đập Xayaburi và đập Don Sahong ở dòng chính sông Mekong. Nhiều con đập nữa, trong đó có những con đập ở Pak Beng và Pak Lay, đang được lên kế hoạch xây dựng.

Cơ chế quan trọng của MRC theo thỏa thuận ký năm 1995 – được biết tới với tên gọi Thủ tục Thông báo, Tham vấn trước và Nhất trí (PNPCA) – không mấy hiệu quả trong việc ảnh hưởng tới các quyết định của các nước thành viên. MRC và 4 nước thành viên giờ đây đối mặt với một thách thức lớn nữa là làm thế nào có thể giải quyết các vấn đề ở lưu vực sông Mekong, trong khi Trung Quốc đề xuất thiết lập cơ chế Hợp tác Mekong – Lan Thương (LMC) năm 2016, đưa tất cả 6 nước sông Mekong chảy qua vào một khuôn khổ. Mặc dù thẩm quyền của MRC và LMC là khác nhau, song có một số việc chồng chéo, đặc biệt là việc quản lý nguồn nước. Có một số lời kêu gọi mở rộng MRC trong vài năm qua để bao phủ cả phần phía trên lưu vực sông Mekong bằng cách mời Trung Quốc và Myanmar trở thành thành viên đầy đủ. Tuy nhiên, cả hai nước này hiện vẫn là “đối tác đối thoại” của MRC kể từ năm 1996. Điều này khiến MRC chỉ có thể có được một mức độ hợp tác nhất định về quản lý nguồn nước với việc Trung Quốc nhất trí chia sẻ dữ liệu thủy văn với tổ chức này. Tuy nhiên, các vấn đề khác vẫn bị bỏ qua.

Các thể chế và cơ chế của LMC cho thấy các xu thế làm lu mờ MRC trong tương lai gần, khi Bắc Kinh có nhiều nguồn lực và tiền để xây dựng quan hệ hợp tác song phương với các nước ở hạ lưu. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, người giám sát LMC, đã bác bỏ ý kiến cho rằng MRC đang bị phủ bóng và đã gợi ý hai tổ chức này nên hỗ trợ cho nhau. MRC cũng nỗ lực để có các mối quan hệ chặt chẽ hơn với Trung tâm Hợp tác Nguồn nước của LMC. Giám đốc điều hành MLC Phạm Tuấn Phan đã gặp các quan chức cao cấp của Trung Quốc ở Côn Minh bên lề Diễn đàn Hợp tác Nguồn nước Lan Thương – Mekong lần thứ nhất vào tuần trước để bàn việc đẩy mạnh hợp tác giữa hai tổ chức này. Một trong những lĩnh vực chủ chốt cần hợp tác là chia sẻ dữ liệu dự báo lũ từ nhà máy thủy điện Cảnh Hồng của Trung Quốc. Theo ông Phạm Tuấn Phan, việc chia sẻ thông tin thủy văn trong mùa khô sẽ có lợi cho việc lên kế hoạch phát triển và đối phó với hạn hán ở sông Mekong.

Năm 2013, Trung Quốc và MRC đã ký lại thỏa thuận năm 2002 về điều khoản cung cấp thông tin thủy văn trên sông Mekong. Theo thỏa thuận này, Trung Quốc hiện cung cấp dữ liệu về mức nước trong mùa lũ trong 5 tháng, từ tháng 6 tới tháng 10, với tần suất 2 lần/ngày từ 2 trạm thủy văn đặt trên sông Mekong thuộc lãnh thổ của Trung Quốc. Thông tin này được đưa vào hệ thống dự báo lũ của MRC. MRC cho biết tổ chức này cần sự hợp tác lớn hơn của Trung Quốc và LMC để cập nhật các kế hoạch chiến lược về thủy điện bền vững và phát triển lưu vực. Ông Phạm Tuấn Phan nhấn mạnh: “Đây là lúc Trung Quốc cần hợp tác với MRC nếu nước này muốn vì lợi ích của hơn 70 triệu người sinh sống ở toàn lưu vực”.

Nguồn: The Korea Herald (HQ)

TKNB – 20/11/2018

Advertisements

Việt Nam sẽ theo “vết xe đổ” ô nhiễm của Trung Quốc?


Trung Quốc đang vật lộn đối phó với tình trạng ô nhiễm khói bụi khi mùa Đông đến và tình trạng này từng khiến mức độ ô nhiễm không khí ở toàn châu Á lên đến mức nguy hiểm. Trong khi thế giới quan tâm đến thất bại của Trung Quốc trong cuộc chiến chống ô nhiễm không khí, tình trạng hỗn loạn tại Việt Nam cũng bị đưa vào tầm ngắm.

Sản lượng công nghiệp nặng của Việt Nam đang tăng mạnh. Trong bối cảnh này, Hà Nội nên rút ra bài học từ cuộc khủng hoảng của Trung Quốc và giải quyết các nguyên nhân cơ bản gây ô nhiễm, trước khi mắc kẹt trong ngõ hẹp “chiến lược công nghiệp” với cái giá phải trả cho môi trường và xã hội không thể đảo ngược.

Trung Quốc: Thừa công suất khiến ô nhiễm nghiêm trọng

Ở Trung Quốc, than đá là nguồn gây ô nhiễm chính, đặc biệt là do sử dụng trong ngành công nghiệp nặng. Tuy nhiên, trong khi nền kinh tế Việt Nam mới chỉ bắt đầu cất cánh một cách vững chắc, Trung Quốc đã thừa công suất trong nhiều năm. Tình trạng thừa công suất quy mô lớn trong sản xuất thép và nhôm đã gây ra tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

Đối mặt với áp lực từ người dân, năm 2016, Bắc Kinh bắt đầu ưu tiên cắt giảm công suất dư thừa. Theo chính sách này, những nhà máy không đáp ứng được tiêu chuẩn môi trường sẽ bị đóng cửa, trong khi các công ty được khuyến khích nâng cấp hệ thống kiểm soát ô nhiễm cho các nhà máy trực thuộc. Mục tiêu là giảm công suất ngành thép xuống 100 triệu tấn trong 5 năm, và cùng giai đoạn này, công suất than đạt 500 triệu tấn.

Tuy nhiên, tiến trình triển khai chính sách này dường như đã bị đình trệ. Cho đến nay, những nỗ lực cắt giảm sản xuất không mang lại nhiều kết quả ấn tượng.

Việt Nam: Phát triển kinh tế gây xáo trộn các mục tiêu môi trường

Chiến lược của Việt Nam về tăng trưởng kinh tế cũng như phát triển công nghiệp để đạt được mục tiêu tăng GDP đều học theo mô hình của Trung Quốc, theo đó tập trung vào phát triển sản xuất công nghiệp theo mô hình xoắn ốc. Do các chính sách kinh tế giống nhau, nên rõ ràngg, mô hình phát triển đều là những mô hình gây ô nhiễm.

Tại Trung Quốc, nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm phần lớn là do tình trạng gia tăng phương tiện giao thông không kiểm soát, đẩy mạnh sản xuất thép, nhôm và xi măng – tất cả đều dùng nhiên liệu là than đá.

Tại Việt Nam, kể từ khi khánh thành, nhà máy thép Hà Tĩnh được kỳ vọng trở thành một trong những nhà máy sản xuất thép lớn nhất thế giới, với công suất tiềm năng là 20 triệu tấn/năm.

Từ năm 2015, Việt Nam cũng đã tiến bộ đáng kể trong việc phát triển ngành công nghiệp nhôm trong nước để giảm phụ thuộc vào nhôm Trung Quốc, với công suất tại thời điểm đó là khoảng 1 triệu tấn/năm.

Không có gì ngạc nhiên khi trong năm 2017, Hà Nội chỉ có 38 ngày được hít thở không khí chất lượng tốt – theo kết quả khảo sát của GreenID dựa trên dữ liệu giám sát không khí tại Đại sứ quán Mỹ ở Hà Nội. Số lượng chất gây ô nhiễm tại đây đã vượt tiêu chuẩn do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra.

Mức độ ô nhiễm tại các thành phố của Việt Nam đang gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho người dân, nhưng chính phủ vẫn chưa đưa ra chiến lược tổng thể để đối phó hiệu quả với tình trạng này. Việt Nam vẫn xúc tiến xây dựng thêm những nhà máy nhiệt điện dùng than đá để tăng công suất điện thêm 20% chỉ trong năm 2018. Như vậy, tình trạng ô nhiễm ở Việt Nam sẽ ngày càng nghiêm trọng.

Chưa quá muộn

Trung Quốc đang phải đối phó với các cuộc khủng hoảng về sức khỏe cộng đồng  và môi trường, vì không giải quyết được vấn nạn ô nhiễm một cách hiệu quả. Tuy nhiên, Việt Nam có thể tránh được một tương lai như vậy.

Việt Nam nên có cách tiếp cận chủ động càng sớm càng tốt. Làm như vậy, đòi hỏi hành động cấp bách cả về kinh tế, xã hội cũng như một môi trường. Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học Hong Kong của Trung Quốc cho rằng ô nhiễm không khí có thể là nguyên nhân khiến hơn 1 triệu người chết sớm mỗi năm, gây tổn thất khoảng 267 tỷ NDT cho nền kinh tế Trung Quốc

Việt Nam đang đi theo “vết xe đổ” của Trung Quốc và hiện là 1 trong 10 nước ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất thế giới.

Tuy nhiên, có chỉ dấu chính trị từ Hà Nội cho thấy chính phủ đã thừa nhận vấn đề này và bắt đầu bắt tay giải quyết. Ví dụ, Cơ quan Phát triển Đức (GIZ) hiện đang tư vấn cho thành phố Hà Nội phát triển kế hoạch vì một môi trường đô thị xanh, trong khi khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng. Đây là bước đi đúng hướng, mặc dù để giải quyết một cách hiệu quả các nguyên nhân cơ bản của vấn đề, Việt Nam phải thực hiện các thay đổi chính sách mang tính cấu trúc. Cần có chính sách công nghiệp mới để bớt chú trọng vào sản xuất công nghiệp, mà thay vào đó là phát triển một nền kinh tế đa dạng hơn.

Đầu năm 2012, Công ty tư vấn quản lý quốc tế McKinsey khuyến nghị Việt Nam tăng năng suất lao động và nắm bắt cơ hội trở thành nước đi đầu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, gia công quy trình kinh doanh và quản lý dữ liệu. Với dân số tương đối trẻ và đông đảo, Việt Nam thực sự có thể tận dụng những lĩnh vực như vậy.

Trong suốt thời gian dài, Việt Nam chọn thúc đẩy GDP bằng công nghiệp nặng và nông nghiệp, nhưng không chắc trong tương lai, Việt Nam muốn duy trì động lực này. Bằng cách thực hiện tốt hơn các chính sách kiểm soát ô nhiễm, Việt Nam có thể tránh được những thách thức về sức khỏe và môi trường – vốn là đặc hữu ở Trung Quốc.

Nguồn: www.asiancorrespondent.com

TKNB – 28/11/2018

Việc nới lỏng kiểm tra phế liệu nhập và hệ lụy


Theo đài RFA, vào những ngày sát Tết, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường bãi bỏ một số nội dung liên quan đến quy trình kiểm tra chất lượng phế liệu nhập khẩu. Liệu việc này có tạo cơ hội cho phế liệu, rác thải công nghệ tràn ngập Việt Nam?

Thời gian qua, các cảng lớn của Việt Nam như Hải Phòng, Cát Lái, Thị Vải, Cái Mép tồn đọng hàng nghìn container phế liệu nhập khẩu, gây khó khăn và thiệt hại cho doanh nghiệp. Khi trả lời báo chí, đại diện một số doanh nghiệp cho rằng, việc hàng nghìn container phế liệu bị chậm thông quan là do doanh nghiệp bị quá nhiều phía “hành”. Ngoài một phần trách nhiệm nhỏ của Cảng vụ, thì trách nhiệm chính thuộc về Tổng cục Hải quan và Bộ Tài nguyên – Môi trường. Tuy nhiên, hai cơ quan này cứ đùn đẩy trách nhiệm và đổ lỗi cho nhau. Phó giáo sư Tiến sĩ Ngô Trí Long, nguyên Viện phó Viện Nghiên cứu thị trường và giá cả, nhìn nhận tình trạng gây phiền hà nhũng nhiễu để trục lợi.

Ngoài ra, theo thống kê của Tổng cục Hải quan, số lượng phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam năm 2018 là 9.254.300 tấn, tăng hơn 1.308.100 tấn so với năm 2017. Nguyên nhân lượng phê liệu nhựa nhập khẩu vào Việt Nam gia tăng đột biến trong 6 tháng đầu năm 2018, được các chuyên gia cho rằng, là do Trung Quốc có chủ trương cấm nhập khẩu phế liệu. Cụ thể, bắt đầu từ 01/01/2019, Trung Quốc bổ sung thêm 8 loại phế liệu không được phép nhập khẩu, tăng từ 24 lên 32 loại. Ngoài ra, Malaysia gần như cắt giảm hầu hết danh mục phế liệu được phép nhập khẩu vào quốc gia này.

GS.TS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên – Môi trường, nhận xét về tình trạng này: “Đấy là một quá trình cũng có thay đổi chính sách nhất định, cũng có những lúc Việt Nam yêu cầu không được nhập phế thải, tức là những phê thải có thể được sử dụng cho một khâu nào đó, một ngành nào đó, nhưng cũng có lúc lại xả ra, lại chấp nhận. Đấy là trong quá trình lịch sử dài. Nhưng chúng ta cũng thấy rằng, cái gì là được, cái gì là không được mới là quan trọng. Về việc mà tồn đọng ở các cảng, tôi cho rằng cũng do các cái thay đổi chính sách trogn cả quá trình lịch sử vừa rồi cũng có thể gây ra”.

Việt Nam hiện đang đứng trong top đầu về xả thải rác ra đại dương, chưa kể việc tồn đọng rác xảy ra khắp nơi, vì vậy, nhà báo Mai Quốc Ẩn cho rằng chắc chắn Việt Nam không hề thiếu nguyên liệu tái chế. Theo ông, là do việc phân loại rác từ nguồn đã không được làm tốt. Đặc biệt tình trạng độc quyền xử lý rác bằng công nghệ chôn lấp lạc hậu gây ô nhiễm bị thao túng nghiêm trọng.

Theo nhà báo Mai Quốc Ẩn, nhập khẩu phế liệu cũng đồng nghĩa với nhập khẩu thêm ô nhiễm, thêm bệnh tật, thêm cả áp lực an sinh xã hội sau đó. Ông cũng cho rằng nhập khẩu rác cũng chính là đi ngược lại với thông điệp không đánh đổi môi trường lấy phát triển kinh tế của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

Hiện có hơn 24000 container phế liệu chưa được thông quan tại các cảng trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Tuy nhiên, nếu bỏ bớt một số nội dung liên quan đến quy trình kiểm tra chất lượng phế liệu nhập khẩu để giải tỏa ách tắc, thì sẽ có bao nhiêu phế liệu kém chuẩn tràn vào Việt Nam? Ngoài phê liệu làm nguyên liệu sản xuất, còn có thể có tình trạng nhiều loại công nghệ lạc hậu theo đó tràn vào Việt Nam.

Giáo sư Đặng Hùng Võ đề ra giải pháp: “Song song với quá trình kiểm soát nhập phế thải thì nhập công nghệ cũng cần phải được kiểm soát chặt chẽ. Tôi cho rằng, Việt Nam hiện nay cũng trên con đường đưa được các bước kiểm soát việc nhập công nghệ rất là chặt và đều có kiểm tra của bên Bộ khoa học công nghệ. Hy vọng, việc thực thi pháp luật vốn được coi là chưa tốt ở Việt Nam trong thời gian tới sẽ tốt hơn, và hiệu quả thực thi pháp luật sẽ cao hơn”.

Trước đây, từng xảy ra tình trạng rác thải được nhập ồ ạt vào Việt Nam, khi đó việc ngăn chặn hành động này để bảo vệ môi trường cũng ảnh hưởng luôn đến việc nhập khẩu phế liệu của một số ngành sản xuất. Nay lại tháo gỡ một số quy định để thông quan nguyên liệu phế thải, thì lại phát sinh lo ngại rác thải có thể được nhập ồ ạt vào Việt Nam. Đây là câu hỏi khó trả lời dành cho các nhà quản lý chính sách của Việt Nam. Liên quan đến vấn đề này, Giáo sư Đặng Hùng Võ cho biết: “Tôi cho rằng, cuối cùng, chúng ta phải giữ những khâu nào được gọi là kiểm soát chặt, và cũng cần thiết đơn giản hóa thủ tục hành chính. Miễn là chúng ta có thể đánh giá được cái nào (tiêu chuẩn kiểm tra) là cái phải loại bỏ, tức là không được đưa vào và cái nào nên đưa vào. Những điều theo ý tưởng của các nhà quản lý, tôi cho rằng nếu chúng ta làm tốt những khâu như kiểm soát chặt, đồng thời đơn giản hóa hay loại bỏ những khâu mang tính thủ tục, mà không có hiệu quả quản lý, thì tôi cho rằng tư duy ấy cũng là tốt”.

Nguồn: TKNB – 12/02/2019

Việt Nam đứng trước nguy cơ trở thành bãi thải phế liệu


Gần đây, trong cuộc phỏng vấn với tờ báo Đất Việt, chuyên gia Đỗ Thanh Bái thuộc Hội Hóa học Việt Nam lưu ý, sau lệnh cấm của Trung Quốc, rác thải của thế giới sẽ ồ ạt tràn vào những nước khác mà trước hết là vào Việt Nam. Việt Nam cũng có vấn đề với rác thải.

Hiện có nguy cơ một phần lãnh thổ Việt Nam sẽ trở thành bãi rác. Nguy cơ này trở thành đặc biệt nghiêm trọng sau khi tháng 1/2018, Trung Quốc đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hầu hết các loại phế liệu, bao gồm các loại giấy vụn và rác nhựa.

Giáo sư Nguyễn Quốc Sỹ từ Viện Hàn lâm khoa học Liên bang Nga cho biết, Hà Nội có 8000 tấn chất thải rắn sinh hoạt đô thị mỗi ngày, TPHCM có đến 12.000 tấn. Ông là Giám đốc Phòng thí nghiệm Vật lý Plasma của Trường đại học này, là người điều hành Viện Công nghệ VinIT đã được thành lập hai năm trước đây tại Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Viện này tập hợp, đoàn kết các nhà khoa học từ Việt Nam và Nga. Năm 2018, một số chuyên gia trong số đó bắt đầu làm việc tại Viện nghiên cứu Công nghệ cao Vin Hi-Tech (VHT) được thành lập trong khuôn khổ của Tập đoàn Vingroup.

Giáo sư Nguyễn Quốc Sỹ cho biết: “Hiện nay, toàn thế giới đang phải đối mặt với một vấn đề toàn cầu là làm thế nào để thoát khỏi cảnh rác thải xâm chiếm, đặc biệt các chất thải không thể được tái chế? Thực trạng đang lo ngại với rác thải ở Việt Nam đã thu hút sự chú ý của các công ty Mỹ, Đức, Israel, Nhật Bản. Một số chuyên gia đề nghị nên chon lấp chất thải, những người khác đề nghị đốt rác. Việt Nam là một quốc gia đông dân cư với lãnh thổ không lớn, việc chôn lấp đòi hỏi những khu vực rộng lớn. Phương pháp này gây thiệt hại cho môi trường rất khó khắc phục. Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp. Phương pháp đốt rác rất phổ biến ở Đức và Nhật Bản cũng không phù hợp với Việt Nam. Phương pháp này mang lại hiệu quả chỉ khi các chuyên gia phân loại một cách rất nghiêm ngặt những chất thải theo đặc tính nguy hại của chúng để phân tách giấy vụn và rác nhựa, đồ điện tử và rác thải y tế. Nếu không có chu trình phân loại sơ bộ, vẫn còn lại những chất thải không thể được tiêu hủy, lên đến một phần ba khối lượng ban đầu, phần còn lại nguy hiểm hơn nhiều so với rác thải bị tiêu hủy. Khi đốt rác thải của các xí nghiệp giấy xenlulô, luyện kim và hóa học, trong các lò đốt rác xuất hiện khí thải cực độc, chẳng hạn như furan và dioxin. Chất dioxin là một phần của chất độc hóa học quân đội Mỹ đã sử dụng trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Ở Nhật Bản, Israel và Đức, chu trình phân loại chất thải một cách nghiêm ngặt được tổ chức rất tốt, còn ở Việt Nam thì không có chu trình này”.

Theo các nhà khoa học của Nga và Việt Nam làm việc tại VinIT và Vin Hi-Tech, giải pháp cho tình trạng này là công nghệ khí hóa bằng dòng plasma.

Nhà khoa học Sergei Popov từ St. Petersburg, một trong những nhà phát triển công nghệ này, cho biết, công nghệ này không đòi hỏi bố trí các hệ thống làm sạch khí, chi phí mua các hệ thống này chiếm tới 70% giá trị lò đốt rác thông thường. Nó không đòi hỏi phân loại sơ bộ chất thải, chu trình này xảy ra ở nhiệt độ cao hơn nhiều so với lò đốt rác thông thường. Với công nghệ plasma, trong khí thải không có furan và dioxin. Phần còn lại của rác chỉ là 1/400 khối lượng ban đầu của nó.

Giáo sư Nguyễn Quốc Sỹ giải thích thêm, dòng plasma biến chất thải thành khí tổng hợp có thể được sử dụng để sản xuất điện. Xí nghiệp khí hóa rác thải bằng dòng plasma không chỉ sản xuất đủ điện năng cho nhu cầu của mình mà còn cung cấp điện được sản xuất ra dư thừa cho các khu công nghiệp và khu dân cư lân cận.

Module tối thiểu khí hóa bằng dòng plasma, do các nhà khoa học Nga và Việt Nam phát triển, sẽ có công suất lên tới 300 tấn rác mỗi ngày. Công suất này là đủ để làm sạch khu định cư hoặc doanh nghiệp không lớn. Đối với những thành phố và xí nghiệp lớn hơn có thể tăng số lượng module như vậy.

Dự án của các nhà khoa học Nga và Việt Nam đã thu hút sự chú ý của ban lãnh đạo Vingroup, tập đoàn thể hiện sự sẵn sàng hỗ trợ việc thực hiện dự án. GIáo sư Nguyễn Quốc Sỹ dự đoán module đầu tiên có thể được đưa vào hoạt động sau hai năm nữa. Công nghệ khí hóa bằng dòng plasma có thể góp phần ngăn chặn nguy cơ Việt Nam trở thành bãi rác.

Nguồn: TKNB – 21/09/2018

Lào – “Cục pin ở châu Á”


Theo đài BBC, Lào ồ ạt ây đập dọc sông Mekong để bán điện cho nhiều nước, trong đó có Việt Nam, bất chấp cảnh báo về các mối nguy cho an sinh của cộng đồng.

Thời bái Vientiane dẫn lời Tỉnh trưởng Attapeu, ông Bounhom Phommasane, cho biết 19 người chết, hơn 100 người mất tích và hàng ngàn người đang chờ được cứu sau vụ vỡ đập thủy điện Sepien Senammoi, huyện Sanamxay của tỉnh này.

Lợi và hại từ tham vọng biến Lào thành “cục pin”

Theo Mạng lưới Sông ngòi Quốc tế, các đập thủy điện trên sông Mekong có thể dẫn tới nguy cơ giảm 30 – 40% sản lượng đánh bắt được vào năm 2040, giảm sản lượng nông nghiệp, kéo theo đói nghèo và làm tăng mức độ dễ bị tổn thương đối với biến đổi khí hậu của các nước ở hạ lưu sông Mekong, trong đó có Việt Nam.

Theo Vietnamnet, trong số các đơn vị thi công đập thủy điện Sepien Senammoi có công ty Cổ phần Xây dựng và nhân lực Việt Nam (CMVietnam).

Sau khi hoàn thành, 90% sản lượng điện sản sinh từ dự án sẽ được bán cho công ty EGAT Thái Lan và 10% còn lại bán cho công ty điện EDL của Lào. Không thấy nhắc đến khách hàng Việt Nam trong dự án xây đập này, nhưng trên thực tế, Việt Nam đã và đang mua điện từ các đập thủy điện của Lào.

Theo The Diplomat, trong chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 4/2018, Bộ trưởng Năng lượng và Khoáng sản Lào Khammany Inthirath đã gặp Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh để bàn việc hợp tác xuất khẩu điện của Lào cho Việt Nam và đã thảo luận việc xây dựng các khung pháp lý và hạ tầng để thực hiện.

Thực tế là Việt Nam luôn trong tình trạng thiếu điện. Theo ước tính, sản lượng điện cần nhập khẩu vào Việt Nam tăng hơn 37,5% vào năm 2025 và tăng lên 58,5% vào năm 2035.

Theo tờ The Strait Times (Singapore), Lào có tham vọng trở thành “cục pin xạc” của châu Á (the battery of Asia), với nhiều dự án xây đập thủy điện có vốn đầu tư nước ngoài dịc hệ thống sông ngòi nước này.

The Nikkei Asian Review, trong khi châu Âu lưỡng lự đầu tư vào các dự án thủy điện ở Lào do lo ngại ảnh hưởng tới nguồn cá ở khu vực sông Mekong thì các nước khác như Thái Lan, Trung Quốc lại đầu tư ồ ạt vào lĩnh vực này tại Lào.

Tờ The Diplomat cho rằng Lào có khát vọng trở thành nhà xuất khẩu điện lớn nhất trong khu vực. Hiện nay, các đập thủy điện ở Lào có công suất 6000 MW. Chính phủ Lào tham vọng đạt công suất 14.000 MW vào năm 2020.

Trên 30% khảon tiền đầu tư nước ngoài 6,6 tỷ USD vào Lào từ năm 1986 đã được chi cho việc xây dựng các đập thủy điện HIện Lào đã vận hành 42 nhà máy thủy điện, 39 đập thủy điện và đang xây tiếp 53 đập.

Chính quyền Thái Lan và mạng xã hội Thái Lan đã kêu gọi quyên góp hỗ trợ nạn nhân vụ lụt do vỡ đập ở Lào. Dư luận Thái Lan muốn “trả ơn” nước Lào đã cử đội cứu trợ tham gia đợt giải cứu đội bóng nhí tại hang Tham Luang, Chiangrai gần đây. Tuy nhiên, có vẻ như chính quyền Lào không muốn truyền thông nước ngoài vào đưa tin về vụ vỡ đập. Một số nhà báo Thái Lan cho biết đơn xin thị thực (M-B2) để tác nghiệp báo chí của họ bị Bộ Ngoại giao Lào từ chối. Khác với đa số các quốc gia khác trên thế giới, Lào yêu cầu báo chí nước ngoài phải có thị thực đặc biệt mới có thể vào đưa tin.

Các báo Việt Nam ngày 25/7 đưa tin công ty Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) sẽ dùng trực thăng đưa 26 công nhân và trẻ em về nước an toàn. Bước đầu, HAGL hỗ trợ 50 tấn gạo cùng thực phẩm và quần áo gửi tới Attapeu trong ngày 25/7 để giao cho Ủy ban Cứu trợ của Chính phủ Lào.

Theo Vietnamnet, công ty này cũng lập đội cứu nạn gồm các bác sỹ, y tá đến Attapeu gày 25/7 để hỗ trợ các hoạt động cứu trợ của chính phủ Lào.\

Đập thủy điện mới bị vỡ nằm cách Việt Nam khoảng 700 km và cách nhánh sôn gchi1nh của sông Mekong khoảng 200 km.

Nguồn: TKNB – 27/07/2018

Vỡ đập thủy điện – thảm họa đã được báo trước


Theo đài RFI, ít nhất 7 ngôi làng ở miền Đông Nam nước Lào đã bị ngập tối 23/7 do vỡ đập thủy điện Sepien Senamnoi. Dòng nước hung dữ đã cuốn đi nhiều căn nhà, người dân phải leo lên nóc những công trình còn trụ vững để trú ngụ, hoặc đeo bám trên cây. Hàng chục người và hơn 100 người mất tích.

Các hình ảnh của kênh truyền hình, ABC Laos News cho thấy chỉ còn cây cối và một số nóc nhà trồi lên khỏi mặt nước bùn đục ngầu. Trong một video, một phụ nữ run rẩy bế một em bé bước lên một chiếc xuồng gỗ, cho biết mẹ của bà vẫn phải trốn trên một cành cây. Có ít nhất 6000 người dân đã bị mất nhà.

Đập nước này được xây dựng trên một nhánh sông Mekong tại vùng cực Nam nước Lào, gần biên giới Việt Nam và Campuchia. Dự án đập thủy điện, với 90% sản lượng sẽ được bán cho Thái Lan một khi đi vào hoạt động, là công trình hợp tác giữa Lào với một công ty Thái Lan và 2 tập đoàn Hàn Quốc – trong đó có một chi nhánh của SK, một trong những tập đoàn lớnn nhất Hàn Quốc.

Dự án thập điện 410 MW được ước tính bắt đầu hoạt động vào năm 2019, gồm 2 đập chính và 5 hồ chứa, làm chuyển dòng 3 nhánh sông. Chi nhánh kỹ thuật và xây dựng của Tập đoàn SK thông báo phần trên cao của một trong những công trình phụ “đã bị cuốn trôi” trong đêm 22/7, sau nhiều ngày mưa lớn.

Hồ trữ nước dài 770m và cao 16m đã bị vỡ 1 ngày sau đó. Hiện trạng này khiến người ta đặt câu hỏi về những khiếm khuyết của hệ thống cảnh báo người dân địa phương, cho dù Tập đoàn SK nói rằng “đã báo động ngay lập tức cho chính quyền và bắt đầu di tản dân làng” vào tối 22/7.

45 đập thủy điện đang được xây dựng

Thảm họa này là minh chứng cụ thể cho mối quan ngại lâu nay tại một đất nước muốn trở thành “cột trụ châu Á” với tiềm năng to lớn về thủy điện. Là một quốc gia nhiều núi no hiểm trở, không có biển, được một đảng cộng sản lãnh đạo theo kiểu toàn trị, có thể toàn quyền quyết định mô hình phát triển theo ý mình, từ 1 thập niên qua, Lào đã tung ra rất nhiều dự án thủy điện trên những dòng sông chính, trong đó có dòng Mekong và các phụ lưu.

Có đến 45 đập thủy điện được xây dựng tại Lào, trong đó 12 đập đã đi vào hoạt động. Theo ông Martin Burdett, cộng tác viên của tờ Tạp chí quốc tế về đập thủy điện (International Journal on Hydropower & Dams), Lào “có thể cung cấp 26.500 MW từ thủy điện, và hiện chỉ mới khai thác 25% tiềm năng này”.

Tuy nhiên, hậu quả là các sự cố liên tục xảy ra. Một đập thủy điện ở miền Trung Lào đã bị vỡ hôm 11/9/2017. Các quan chức địa phương cáo buộc đơn vị phụ trách đã xây dựng trên khu vực đầm lầy, đồng thời đổ thừa nguyên nhân là do mưa lũ. Trước đó, vào tháng 12/2016, một đường ống dẫn nước đến tuabin của một công trình thủy điện ở một tỉnh miền Nam, gần biên giới Việt Nam, cũng đã bị vỡ do được xây dựng trên vùng đất dốc từng xảy ra các vụ sạt lở đất và nay càng trở nên bất ổn vì công trường xây dựng đập nước.

Tác động tai hại của việc lạm dụng xây dựng thủy điện đối với môi trường đều đã rõ: hệ sinh thái sông ngòi bị xuống cấp, sự đa dạng các loài thủy sản bị ảnh hưởng, dẫn đến sản lượng ngư nghiệp đánh bắt từ sông Mekong và vùng ĐBSCL bị giảm sút nặng nề.

Một dự án đập thủy điện lớn khác đang được tiến hành tại Lào là đập Xayaburi do tập đoàn Thái Lan CH Kamchang xây dựng, giá trị ước tính 3,8 tỷ USD, công suất 1285 MW, khiến Việt Nam và Campuchia, hai quốc gia nằm ở hạ nguồn lo ngại.

Ông Marc Goichot, phụ trách chương trình nước của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) tại khu vực sông Mekong nhận xét: “Một nước nhỏ vốn không có năng lực về kỹ thuật và quản lý để theo dõi các nghiên cứu về tác động, nhưng lại lao vào xây dựng một loạt đập thủy điện là đặc biệt nguy hiểm!

Theo ông Goichot: “Các công trình thủy điện quy mô rất hấp dẫn đối với một quốc gia đang phát triển, nhưng hàm chứa nhiều rủi ro. Khủng khiếp nhất là vỡ đập, và một trong những hậu quả cay đắng là ngành đánh cá bị suy tàn, khiến những người nghèo khổ nhất không còn phương kế mưu sinh”.

Chỉ tính lợi ích kinh tế trước mắt, bất kể thảm họa

Các công trình quan trọng được giới quan chức địa phương coi là đòn bẩy thăng tiến, và ngân sách khổng lồ đổ vào cũng là nguồn tham nhũng trong một đất nước thiếu tính minh bạch. Các quan chức chính quyền được giao nhiệm vụ giám sát nhưng không có đủ kiến thức cần thiết để quản lý chặt chẽ dự án. Vì vậy, các tập đoàn xây dựng và điện lực lớn có thể thương lượng trên thế mạnh và thủ thế kỹ về mặt pháp luật, để đổ trách nhiệm cho chính quyền địa phương trong trường hợp có vấn đề.

Đối với các ngân hàng lớn nước ngoài, những dự án thủy điện còn khả tín hơn khi được áp lên những con dấu của các công ty quốc doanh Trung Quốc. Quốc gia láng giềng khổng lồ này can dự vào một số lượng lớn các dự án, bên cạnh đó là Cơ quan sản xuất điện lực Thái Lan, khách hàng mua điện. Vì vậy, các dự án thủy điện được ưu tiên về tín dụng.

Các đập thủy điện được giới thiệu là chiến lược phát triển của Lào. Việc bán điện cho nước khác mang lại nguồn tài chính lớn cho Nhà nước, giảm bớt thâm hụt thương mại của một đất nước không có nền kỹ nghệ. Nhưng trên thực tế, các quyết định hành chính được đưa ra bởi các bộ chỉ quan tâm đến việc thu lợi nhanh chóng, mà không nghĩ đến tác động về lâu dài và nguy cơ xảy ra những thảm họa.

Nguồn: TKNB – 27/07/2018

Cảnh báo đối với Việt Nam sau vụ vỡ đập ở Lào


Theo đài RFA, đập thủy điện Sepien Senamnoi trị giá 1,02 tỷ USD đang trong quá trình xây dựng đã vỡ vào ngày 23/7. Đây là dự án xây dựng – vận hành – chuyển giao (BOT) gồm 3 con đập Houay Makchan, Sepien và Senamnoi nằm trên các nhánh của sông Mekong.

Ngay sau khi vụ vỡ đập xảy ra, Việt Nam đã họp khẩn về tác động của vụ việc đối với khu vực sông Mekong ở Việt Nam. Theo nhận định của cơ quan chức năng, tác động đến vùng đồng bằng Sông Cửu Long không lớn, chỉ làm tăng mực nước lên 5 – 10 cm trong vài ngày tới.

Nước sẽ tràn về Việt Nam trong vài ngày tới

Theo VnExpress, ông Hoàng Văn Thắng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kiêm Phó ban chỉ đạo Trung ương Phòng chống thiên tai, cho biết: “Sự cố này nếu có ảnh hưởng đến Việt Nam thì cũng không lớn. Đây là con đập đang trong quá trình thi công và đã bắt đầu tích nước. Tuy nhiên, lượng nước tích được hiện nay chưa ai xác định được nên chưa thể có thông số chính xác.

Theo ông Thắng, các nhà khoa học ước tính trong 5 – 6 ngày tới, nước từ vụ vỡ đập Lào sẽ tràn về Việt Nam. Mực nước khi về đến Tân Châu, Châu Đốc (An Giang) sẽ dâng lên khảong 5 cm so với hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Tính, Tổng Cục trưởng Tổng cục Thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cũng cho biết, do mực nước ở các sông đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện đang thấp, nên khi nước từ Lào tràn về sẽ không ảnh hưởng nhiều.

Trong khi đó, ông Trần Đức Cường, Phó Chánh văn phòng thường trực Ủy ban sông Mekong Việt Nam cho rằng “vỡ đập thủy điện ở Lào là sự cố đột xuất nên chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến đồng bằng sông Cửu Long. Hiện các cơ quan hữu quan đang thu thập số liệu và kết quả phân tích sẽ có trong 1 – 2 ngày tới để cảnh báo cho các quốc gia, đặc biệt là vùng ĐBSCL của Việt Nam”.

Đó là ảnh hưởng trước mắt. Còn về lâu dài, các mối nguy đối với an toàn lương thực cho Việt Nam và toàn khu vực Đông Nam Á do kế hoạch xây nhiều đập thủy điện dọc sông Mekong đã được cảnh báo từ lâu.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Trần Nhơn, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam cho biết, sự việc đã để lại  bài học quý giá về quản lý thủy điện đối với Việt Nam: “Những chiến lược để thực hiện phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai. Phòng phải là quan trọng nhất. Khi có một công trình đã xây dựng và trong quá trình quản lý vận hành thì luôn phải có phương án phòng tránh và khi có sự cố phải giảm nhẹ sự cố đó. Phải có tinh thần kiểm tra, kiểm soát, rà soát lại trước mùa mưa lũ hàng năm và 3 năm một lần phải tổng kiểm tra”.

Nhận định về những hậu quả có thể gây ra với ĐBSCL, Tiến sĩ Dương Văn Ni, một chuyên gia về ĐBSCL cho biết: “Ảnh hưởng lớn nhất là người dân ĐBSCL sẽ rất sợ bởi vì trên dòng Mekong còn nhiều đập lớn nữa đang xây và dự định xây. Về ảnh hưởng trực tiếp của vụ vỡ đập theo các cơ quan truyền thông, mùa này chưa phải cao điểm ngập lụt ở ĐBSCL nên chắc không ảnh hưởng nhiều”.

Thảm họa nói trên xảy ra giữa lúc Lào đặt mục tiêu trở thành “nguồn pin của châu Á” bằng cách bán điện cho các nước láng giềng thông qua một loạt dự án thủy điện. Chính phủ Vientien hiện xuất khẩu 2/3 lượng thủy điện và nguồn thu từ điện chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, các nhà hoạt động môi trường ở Lào đã nhiều lần bày tỏ quan ngại về hậu quả của các đập thủy điện dọc sông Mekong mà Chính phủ Lào đang có kế hoạch xây dựng. Theo đó, khoảng 12 đập lớn và 120 đập ở các nhánh sông này sẽ được xây dựng trong 20 năm tới. Bản thân dự án Sepien Senamoi cũng từng gây tranh cãi vì nó có thể tác động tiêu cực đến sông Mekong và cộng đồng cư dân gần đó.

Thời báo châu Á số ra ngày 25/7 đã đăng bài viết với nhan đề “Thảm họa vỡ đập ở Lào cho thấy những thất bại của chế độ Đảng Cộng sản”. Bài báo nêu rõ sự thờ ơ của cơ quan chức năng Lào trước những hiểm họa vỡ đập Sepien Senamnoi đã được cảnh báo trước đó. Bài báo dẫn lời Giám đốc Chiến dịch trả tự do cho Lào (Free Laos) – một tổ chức cổ xúy dân chủ quốc tế, ông Joe Rattanakhom cho biết người dân Lào cảm thấy vô vọng vì hầu hết đều sợ nói lên những sai trái trong cách quản lý của Chính phủ đối với đất nước và nguồn tài nguyên quốc gia. Chính phủ Lào không quan tâm đến những tác động xã hội và môi trường vì họ là những người được hưởng lợi từ thể chế tham nhũng ở Lào, bất kể đó là các dự án thủy điện hay khai thác gỗ…

Công trình thủy điện ở Việt Nam còn nhiều bất cập

Đài RFA dẫn lời Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia độc lập về sinh thái ĐBSCL cho biết thảm họa vỡ đập ở Lào một lần nữa cho thấy vấn đề an toàn đập trên lưu vực sông Mekong là đáng lo ngại và cách làm thủy điển trong lưu vực sông Mekong chưa đạt độ chuyên nghiệp, tin cậy.

Theo thống kê và khảo sát sơ bộ của cơ quan chức năng, năm 2013, Việt Nam có hơn 200 đập thủy điện, trong đó, 95% là không đạt yêu cầu. Phần lớn đập và hồ chứ tập trung ở miền Trung, nơi có độ dốc cao – một bên giáp núi, một bên giáp biển.

Thạc sĩ Nguyễn Huỳnh Thuật, một nhà hoạt động môi trường cho biết: “Nhiều người đã biết các vụ vỡ đập thủy điện ở Việt Nam như ở Lâm Đồng. Điều đó chứng tỏ việc thiết kế và vận hành thủy điện ở Việt Nam có vấn đề mới dẫn đến việc vỡ đập, họ không lường trước được những nguy cơ rủi ro do vấn đề địa chấn, sụt lở đất hoặc do vấn đề kỹ thuật thiết kế hay do cả hai”.

Thạc sĩ Nguyễn Huỳnh Thuật so sánh các công trình thủy điện ở Việt Nam cũng giống như các dự án xây dựng đường sá, cầu cống, chưa làm xong đã bị lún, bị sập. Ông cho rằng đây là hậu quả của vấn nạn tham nhũng, rút ruột công trình: “Nó liên quan đến vấn đề năng lực thiết kế, năng lực đấu thầu, cạnh tranh và năng lực xây dựng, thẩm định, giám sát. Nhưng điều quan trọng nhất, gốc rễ của mọi vấn đề, đó là nền tảng đạo đức bị suy thoái và vấn đề tham nhũng đang ở đỉnh điểm”.

Một nghiên cứu của Tổ chức Bảo tồn Quốc tế, Liên minh Quốc tế về bảo tồn thiên nhiên phối hợp với Ủy ban Sông Mekong Campuchia công bố tháng 5 vừa qua cho biết nguồn sinh kế của 3,4 triệu người dân Lào, Campuchia và Việt Nam đang bị đe dọa do việc xây dựng 65 đập thủy điện tại lưu vực nơi sông Mekong chảy qua các nước này.

Sau đó 1 tháng, Tổng cục Phòng chống thiên tai Việt Nam cho biết các đập thủy điện đầu nguồn do Trung Quốc xây dựng trên dòng Mekong đang gây sạt lở nghiêm trọng bờ sông và bờ biển khu vực ĐBSCL. Báo cáo nêu rõ trước năm 2010, khi Trung Quốc chưa hoàn thành các công trình thủy điện, tình trạng sạt lở ở ĐBSCL không nghiêm trọng. Tuy nhiên, kể từ năm 2010 đến nay, khi nhiều dự án thủy điện và hồ chứa của Trung Quốc đã hoàn thành, mức độ lở đã gia tăng nghiêm trọng.

Thêm vào đó, đầu năm nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết Việt Nam hiện có khoảng 6650 hồ chứa thủy lợi, nhưng có đến 1200 hồ chứa trong số này bị xuống cấp nghiêm trọng.

Nguồn: TKNB – 27/07/2018